hósdagur 1. februar 2001síða 7

Nr. 22 - 1. februar 2001 13 gult cyan magenta svart 12 Nr. 22 - 1. februar 2001 gult cyan magenta svart Helena Dam á Neystabø hevur rættiliga verið í andglettinum hetta valskeiðið. Ivi hevur fleiri ferðir verið sáddur um hennara embætisførslu sum landsstýriskvinna, og í løtuni viðger Føroya Rættur ákæru móti henni um ærumeið- ing. Kortini hevur Helena Dam á Neystabø enn gott mót um at halda fram í landsstýrissessinum, og fyri mánaði síðani tók hon við álitis- starvinum, sum fyrsti formaður Sjálv- stýrisfloksins INTERVIEW John Johannessen Helena Dam á Neystabø hevur gott mót uppá fram- tíðina sum landsstýris- kvinna og fyrsti politiski formaður Sjálvstýrisfloks- ins hóast nógva mótburðin seinastu tíðina. – Tað er greitt, at tá tú ert landsstýriskvinna, er ofta neyðugt at taka illa dámdar avgerðir, sum skapa nógv kjak. Men tað, at úrslit spyrjast burtur úr, vigar upp ímóti persónliga kostnaðin- um, sigur Helena Dam á Neystabø. Helena Dam á Neystabø sigur, at tað var persónliga hart, tá hon sum landsstýr- iskvinna tók støðu til at loysa stríðið, sum var í leiðsluni á Landssjúkrahús- inum. Men at friður nú valdar á Landssjúkrahúsin- um, metir hon sum ein sig- ur. – Tað kann vera, at eg í onkrari veikari løtu havi hugsað, at nú er nóg mikið, men tá eg síðani síggi, at arbeiðið gevur úrslit, fái eg aftur mót at rista ódnar- veðrið burtur av mær og halda fram, sigur nýkosni formaðurin hjá Sjálvstýris- flokkinum. Helena Dam á Neystabø vísir á, at tað er soleiðis við politikki, at tað vanliga ikki hoyrist so nógv frá teirri breiðu fjøldini, sum er nøgd við førda politikkin. Men hon heldur seg vita, at tey eru rættiliga nógv, sum eru nøgd við tey avrik, hon hevur staðið fyri. Og júst hetta hevur vigað nógv, tá hon hevur verið mitt í onkr- um av hørðu politisku ódn- arveðrunum. Seinastu tíðina hevur tað kortini verið soleiðis, at ódnarveðrini móti Helenu Dam á Neystabø valla eru hasað av, fyrr enn nýggj – ella enntá tey somu – taka seg upp aftur. Hetta er eisini nakað, sum krevur nógv av sálar- ligu orkuni hjá Helenu Dam á Neystabø. – Mongu ákoyringarnar krevja stóra sálarliga orku. Men hetta er nakað, sum tú kanst hála upp úr tær sjálv- um, tá tú sær, at tað sum tú gert, tænir einum endamáli. – Eg eri í politikki fyri at fáa úrslit. So leingi eg haldi, at tað eydnast, ætli eg mær at halda fram. Men eg havi eitt sera ríkt lív, sum eg altíð kann falla aftur á, sigur Helena Dam á Neystabø. Týsdagurin 13. februar er ein dagur, sum kann gerast enn eitt hart politiskt ódn- arveður. Tá tekur Føroya Rættur upp til dóms málið, har Jákup Mørkøre, fyrr- verandi sjúkrahúsleiðari, hevur stevnt Helenu Dam á Neystabø fyri ærumeiðing. Rumbul eftir formansvalið Leygardagin 13. januar valdi Sjálvstýrisflokkurin Helenu Dam á Neystabø til fyrsta politiska formann floksins eftir nýggja bygn- aðinum, sum flokkurin samtykti í fjør. Men sigurin var ikki ser- liga stórur. Av 122 atkvøð- um fekk Helena Dam á Neystabø 62. Sámal Petur í Grund fekk 60. Men Hel- ena Dam á Neystabø var kortini væl nøgd við úrslit- ið, og tað er hon framvegis. Orsøkin til, at tað var so tætt, heldur hon vera, at limirnir í Sjálvstýrisflokk- inum høvdu tvey góð val- evni at velja ímillum. Bæði Sámal Petur í Grund og Helena Dam á Neystabø høvdu frammanundan val- inum roknað við at vunnið. Eftir valið í Sjálvstýris- flokkin herjaði enn eitt pol- itiskt ódnarveður Helenu Dam á Neystabø. Hon var ikki meira enn vorðin for- maður, tá Jógvan Mørkøre úr Hósvík, sum er nýggjur í Sjálvstýrisflokkinum, trein fram í Útvarpinum og segði, at tað var hansara at- kvøða, ið bjargaði Helenu Dam á Neystabø formans- sessin í Sjálvstýrisflokk- inum. Hann segði seg hava valt Helenu Dam á Neysta- bø afturfyri, at hon framm- anundan hevði lovað hon- um at seta ein kommunu- lækna afturat á Eiði. Úrslitini føra meg víðari Helena Dam á Neystabø ætlar sær, sum formaður í Sjálvstýrisflokkinum, at kasta meira ljós á flokkin, sum ein aktivan flokk í føroyskum politikki Mynd: Jens Kristian Vang Hetta skapti illgruna um, at Helena Dam á Neystabø hevði misnýtt sítt embæti sum landsstýriskvinna fyri at røkka formanssessinum í Sjálvstýrisflokkinum. Løg- maður var eisini kløkkur av útmeldingini hjá Jógvan Mørkøre og fór beinanveg- in at kanna, um Helena Dam á Neystabø hevði bor- ið seg skeivt at. Men til alla lukku fyri Helenu sýndu skjøl í Almanna- og Heilsu- stýrinum, at hon hevði tikið avgerðina langt undan for- mansvali Sjálvstýrisfloks- ins. Enn eitt politiskt illveður var nú hasað av fyri Helenu Dam á Neystabø. Sjónligari Sjálvstýriflokkur Helena Dam á Neystabø lovar, at tað skal merkjast, at hon er vorðin formaður í Sjálvstýrisflokkinum. – Eg fari at leggja stóra áherslu á at føra politikkin miðvísari fram bæði í skrift og talu. Mótvegis fólkinum skulu vit vera eitt heilt greitt alternativ til aðrar flokkar á løgtingi. Vit skulu vera ein greiður miðflokk- ur, staðfestir formaður Sjálvstýrisfloksins. Seinasta valskeiðið hevur verið merkt av stórari pol- arisering, orsakað av full- veldismálinum. Hetta er prógvað í fleiri veljara- kanningum, sum hava sýnt, at tað eru Tjóðveldisflokk- urin á ørðum veinginum og Sambandsflokkurin á hin- um veinginum í fullveldis- spurninginum, sum fáa undirtøku í veljaraskaran- um. Miðflokkarnir ganga aft- ur í veljarakanningunum. Hjá Sjálvstýrisflokkinum eru úrslitini alt annað enn góð, hóast flokkurin er í samgongu. Í seinastu velj- arakanningini lá Sjálvstýr- isflokkurin beint oman fyri markið til at fáa umboðan á tingi. Men hetta darvar kortini ikki Helenu Dam á Neysta- bø stórvegis. Hon er sann- førd um, at tað fer at eydast at prógva fyri veljarunum, at Sjálvstýrisflokkurin er rætta loysnin. – Sjálvstýrisflokkurin er ein realistiskur flokkur. Tað kemur ferð eftir ferð til sjóndar, at tað eru tær real- istisku loysnirnar hjá Sjálv- stýrisflokkinum, sum eru tær røttu. Hetta síggja vit til dømis í fullveldismálinum. Landsstýrið fer nú at biðja fólkið taka støðu til ta real- istisku loysnina, sum Sjálv- stýrisflokkurin legði upp til longu undan valinum í 1998, sigur Helena Dam á Neystabø. Formaðurin í Sjálvstýris- flokkinum vísir á, at upp- gávan hjá einum miðflokki er at raka á tann politikkin, sum er realistiskur, kann førast fram í verki og bygg- ir á eitt vælferðarsamfelag, har tað eru tær sterku herð- arnar, sum lyfta fyri tær veiku herðarnar. Kortini skal sosialpolitikkurin í einum og hvørjum føri byggja á persónliga ábyrgd. Helena Dam á Neystabø ásannar kortini, at tað í seinastuni ikki hevur eydn- ast nóg væl at sannføra veljaran um, at politikkur Sjálvstýrisfloksins er tann rætti. Men hetta ætlar hon at gera nakað við. – Uppgávan hjá mær og floksleiðsluni er nú at fara undir at selja flokkin betur. Tí Sjálvstýrisflokkurin hev- ur veruliga havt stóra ávirk- an hetta valskeiðið, vísir Helena Dam á Neystabø á. Eiga sjálvstýrisleistin Helena Dam á Neystabø ásannar, at Sjálvstýris- flokkurin gjørdi eitt kom- promis fyri at vera við í verandi samgongu. Full- veldisætlanin var heldur ógvuslig fyri summar sjálv- stýrisveljarar. Men kortini metti Sjálvstýrisflokkurin tað vera rætt at fara upp í samgonguna fyri at fáa nakað at henda á sjálvstýr- isleið. Tí valdi Helena Dam á Neystabø eisini at ganga á odda í fullveldisætlanini saman við Høgna Hoydal og Anfinni Kallsberg, hóast fullveldisætlanin ikki sam- pakkaði heilt við hóvliga politikki Sjálvstýrisfloks- ins. Helena Dam á Neystabø heldur, at hon gjørdi rætt. Hon heldur nevniliga, at hinir báðir samgonguflokk- arnir hava førkað seg so mikið, at politikkurin á rík- isrættarliga økinum í dag er at líkna við tað, sum Sjálv- stýrisflokkurin fór til val upp á í 1998. – Til valið í 1998 søgdu vit, at nú skuldi heimastýr- islógin tømast. Nú skuldu vit gera okkum fíggjarliga óheft av donsku stjórnini, og vit skuldu fáa eina fólkaatkvøðu um ríkisrætt- arligu støðuna. Helena Dam á Neystabø hevur í hesum sambandi hug at vísa á, hvat hinir báðir samgonguflokkarnir søgdu til valið í 1998. – Tann smarti Fólka- flokkurin segði, at nú skuldu vit bara fara og kap- italisera blokkin. Hetta skuldi geva okkum nógvar pengar, so vit fingu ráð at gera sum vit ynskja. – Tjóðveldisflokkurin førdi tá fram sína loysingar- ætlan, eins og hann hevur gjørt undan og eftir tað, sigur Helena Dam á Neystabø. Formaðurin í Sjálvstýris- flokkinum staðfestir, at nú- verandi sjálvstýrisleistur er ein realistisk og hóvlig loysn, sum tekur eitt ávíst áramál, men, sum heilt ná- greiniliga er staðfest í ein- ari tíðarfestari ætlan. Tá ávísa tíðarskeiðið er runn- ið, skal fólkið á fólkaat- kvøðu taka støðu til, um vit skulu hava fullveldi. Hetta heldur Helena Dam á Neystabø vera púra sam- líkt sjálvstýrispolitikkinum hjá Sjálvstýrisflokkinum, hóast talan verður um tvær fólkaatkvøður. – Vit søgdu ikki í 1998, at vit skuldu hava tvær fólka- atkvøður, men vit søgdu, at ríkisrættarliga støðan skuldi leggjast út til fólka- atkvøðu. Undan løgtings- valinum søgdu vit, at vit skuldu hava eina fólkaat- kvøðu í 2002, men í staðin hava vit fingið eina fólka- atkvøðu, har spurt verður, um hetta er leisturin, sum fólkið ynskir. Edaliga fólkaatkvøðan um fullveldi kemur síðani seinni, sigur Helena Dam á Neystabø. Stórt ábyrgdarøki Helena Dam á Neystabø umsitur sum landsstýris- kvinna í Almanna- og Heilsumálum meira enn helmingin av játtanini á fíggjarlógini, samstundis sum umboðar minsta flokk- in í samgonguni í landsstýr- inum. Hetta kennir hon sum eitt sórt álit og eina stóra ábyrgd. Men Helena er nøgd við síni avrik sum landsstýris- kvinna. Hon vísir á, at hetta helst hevur samband við, at ein miðflokkur, sum Sjálv- stýrisflokkurin er vanur við at arbeiða semjusøkjandi. Ein slíkur flokkur er eftir hennara fatan vanur at fáa síni mál ígjøgnum við einu miðvísum politikki. – Eg haldi, at tað ber til at siga, at hetta er eydnast í nógvum førum hjá mær. Sjálv haldi eg, at tað var eitt stórt avrik at fáa frið á Landssjúkrahúsinum, og hetta er nakað, sum eg eri ógvuliga fegin um, sigur Helena Dam á Neystabø. Formaðurin í Sjálvstýris- flokkinum vísir á, at Lands- sjúkrahúsið er størsta ar- beiðsplássið í Føroyum og talan er um ein stovn, har fólk koma, sum tørva hjálp. Tí heldur hon tað vera ógvuliga umráðandi, at har valdar friður. – Tað hevur kostað nógv at skorið ígjøgnum fyri at fáa frið á Landssjúkrahús- inum. Men taka vit til døm- is dagpeningarlógina og pensjónsmálið, so er Sjálv- stýrisflokkurin vanur við at arbeiða politiskt eftir semj- um og úrslitum. Hóast vit ikki hava fleiri enn tvær at- kvøður í tinginum, haldi eg, at vit hava stórt vald og hava avrikað nógv, sigur Helena Dam á Neystabø. – Vit hava rættuliga stóra ávirkan á, at nakað hendir. Hetta er avgerandi í før- oyskum politikki. Vit skulu ikki læsa okkum í dagfest- ingar og smálutir, eins og aðrir flokkar gera, til dømis í fullveldismálinum, sigur formaður Sjálvstýrisfloks- ins. Helena Dam á Neystabø lovar, at Sjálvstýrisflokkur- in hereftir skal vera ein sjónligur flokkur, sum hev- ur ávirkan. Helena Dam á Neystabø Landsstýrismaður í almanna- og heilsu- málum (Almanna- og heilsumálastýrið) Sjálvstýrisflokkurin Suðurstreymoyar valdømi Fødd: 10. desember 1955 í Keypmannahavn Foreldur: Ása Hátún og Atli Dam, Tórshavn. Maður: Kristjan á Neystabø, sonur Katrinu og Napoleon á Neystabø, Haldórsvík. Útbúgving: Cand. mag. Yrki: Studentaskúlalærari 1983-85. Fulltrúi á Landsskúlafyrisitingini 1985-87. Starvast á Føroya Skúlabókagrunni síðan 1988, og sum dagligur leiðari frá 1990. Nevndir: Formaður í tingbólki sjálvstýrisfloksins síðan mai 1993. Formaður í rættarnevnd løgtingsins mai 1993 - juli 1994. Limur í marknaðarnevnd løgtingsins síðan mai 1993, formaður 1994-95. Formaður í løgtingsins uttanlandsnevnd juli 1995 - 98. Limur í Tingmannaráði Útnorðurs 1990- 1998. Løgtingsmaður: 1990 - 1998. Landsstýrismaður: Síðan mai 1998. Formaður Sjálvstýrisfloksins januar 2001. Heimstaður: Børkugøta 29, 100 Tórshavn. – Tað kann vera, at eg í onkrari veikari løtu havi hugsað, at nú er nóg mikið, men tá eg síðani síggi, at arbeiðið gevur úrslit, fái eg aftur mót at rista ódnarveðrið burtur av mær og halda fram, sigur nýkosni formaðurin hjá Sjálvstýrisflokkinum Mynd: Jens Kristian Vang