leygardagur 3. februar 2001síða 4

Í dag leygardagin klokkan 14 verður nýggi sendarin hjá Lindini á Brúnaskarði tendraður. Fólk í Norðoyggjum kunnu nú eisini hoyra Lindina. Í sambandi við at Lindin víðkar sendinetið fer kristi- liga útvarpsstøðin undir nýggjar sendingar og sendi- tímarnir verða eisini fleiri ÚTVARP Stefan í Skorini Nú er tað eitt ár síðani, at Lindin fór undir at senda kristiligar sendingar, og eitt ára dagurin verður marker- aður við, at sendinetið verður víðkað. Nýggi send- arin á Brúnaskarði fer at varpa sendingarnar hjá Lindini út til størsta partin av Norðoyggjum. Menn frá telefonverkin- um hava verið og sett ein sendara upp á skarðinum, og hann stendur nú klárur. – Málið hjá okkum er, at Lindin skal røkka út til allar føroyingar, og hetta er eitt stig á leiðini, sigur Preben Hansen, nevndarformaður í Lindini. Næsta málið hjá Lindini er at víðka sendinetið til Vágarnar, Sandoynna og síðani Suðuroynna. Arbeitt verður í løtnuni við at fáa fígging til vega til hesar ætlanirnar. Senditíðin longd Í sambandi við at sendarin á Brúnaskarði verður tendr- aður verður ein fýra tíma long sending úr Studio Pegasus í Klaksvík, sum norðoyingar skipa fyri. Eisini verður opið hús í Lindini í havn, har fólk kunnu støkka inn á gólvið. Lindin sendir vanliga frá kl. 13 til kl. 23, men nú verður senditíðin longd, so at byrjað verður nú klokkan 9 hvønn morgun. Teir í nevndini í Lindini dylja heldur ikki fyri, at teirra endaliga mál er at senda alt samdøgrið, so teir sleppa undan at sløkkja sendaran yvirhøvur. – Málið er at senda alt samdøgrið, men vit mugu fyrst fáa eina avtalu við KODA og Gramex um tón- leikin, sigur Preben Han- sen. Nevndin í Lindini boðar eisini frá, at nýggjar send- ingar verða á skránni, nú sendinetið verður víðkað. Ein av nýggju sending- unum hjá Lindini verður “Spyr Harran fyrst”. Har fara fýra samkomuleiðarar at svara ymsum spurning- um frá lurtarum. Hon verð- ur skipað sum Spyr Bara hjá Útvarpi Føroya. Flaggskipið hjá Lindini hevur verið sendingin bønarlindin, har fólk hava kunnað ringt inn við bønar- evnum, sum vertirnir so hava biðið fyri í útvarps- stovuni. Henda sendingin verður framhaldandi á skránni hvønn dag, og tey í Lindini eru ógvuliga fegin um ta stóru undirtøku, henda sendingin hevur fingið. Higartil hava tey fingið eini 5000 bønarevni frá lurtar- um, sum hava ringt inn. Enn er ikki heilt greitt, hvussu væl Lindin fer at hoyrast í teimum fjarskotn- astu bygdunum í Norð- oyggjum. Símin Hansen, nevndarlimur, sigur tó, at útvarpsbylgjurnar frá send- aranum á Brúnaskarði víðka eisini um sendinetið á Sandoynni, so onkrar bygdir á Sandoynni fara eisini at hoyra Lindina við hesum nýggja sendaranum. Kaffistovan í svimji- høllini í Havn hevur ikki verið opin í ár, tí hon ber seg ikki. Stórur saknur er í henni, og stjórin hevur tí ætlanir um at lata hana uppaftur, men fyrst skal hon til viðgerða í býráðnum. Mentanarnevndin í býráðnum fer at taka hetta upp á fundi mikukvøldið SVIMJIHØLLIN Stefan í Skorini Síðan 11. desember hava gestirnir í svimjihøllini í Havn ikki havt møguleika at vitja kaffistovuna eftir ein túr í hylinum. Tá lat kaffistovan aftur, tí hon bar seg ikki. Kaffistovan hevur tey seinastu fimm árini verið leigað út til privatpersónar, sum hava rikið hana. Tey, sum hava leigað hana seinastu tvey árini, hava nú valt at snara lykilin um. Enn er eingin funnin, ið vil fara undir at reka kaffi- stovuna. Heri á Lava Olsen, stjóri í svimjihøllini, heldur, at stórur saknur er í kaffi- stovuni, tí at hon var ein týdningarmikil partur av svimjihøllini. – Vit hava ætlarnir um at lata uppaftur, tí saknur er í henni, men fyrst mugu vit bíða eftir at vita, hvat býráðið sigur til hetta, sigur Heri. Bæði mentanarnevndin og fíggjarnevndin skulu viðgera málið um kaffi- stovuna, men enn er ógreitt, hvat fer at koma burturúr. – Eg bæði vænti og vóni, at hon skjótt kann lata uppaftur, sigur Heri. Heri heldur, at tað kann vera sera torført, at fáa kaffistovuna at bera seg, tí tey, sum hava roynt seg, hava veruliga gjørt nakað fyri at fáa tað at bera til. Tað hevur tó ikki eydnast. Enn er ikki greitt, um bý- ráðið fer at lata svimji- høllini fleiri pengar at reka kaffistovuna fyri, ella um stjórin sjálvur skal finna eina loysn. Kaffistovan í svimjihøll- ini hevur verið opin síðan 1987, men fólk koma kanska ikki niðan í svimji- høllina fyri at eta seg mett, og tí er torført at fáa hana at mala runt peningaliga. Svangir svimjarar Kaffistovan í svimjihøllini í Havn hevur verið stongd síðan 11. desember, men stjórin sigur seg vóna og vænta, at hon skjótt letur uppaftur Lindin leggur landið undir seg Preben Hansen, Símin Hansen og Jenis av Rana, nevndarlimir, fegnast um at sendinetið hjá Lindini nú verður víðkað. Endaliga málið er at røkka út til alt landið Mynd: Jens K. Vang Nr. 24 - 3. februar 2001 7 6 Nr. 24 - 3. februar 2001 Javnaðarflokkurin mælir frá: – Stóri munurin á uppskotinum hjá samgonguni og upp- skotinum hjá Javnað- arflokkinum er, at vit alla tíðina vilja hyggja eftir, um tað búskap- arliga ber til at fremja yvirtøkur ella ikki, sigur Jóannes Eides- gaard, formaður Javnaðarfloksins Eirikur Lindenskov – Millum manna hevur Javnaðarflokkurin kanska staðið sum ein flokkur, sum ikki hevur verið so av- gjørdur í málinum um framtíðarstøðu Føroya hesi seinastu trý árini. Onkur hevur enntá skotið okkum í skógvarnar, at vit ta einu løtuna hava verið nær full- veldisætlanini hjá lands- stýrinum, meðan vit næstu løtuna hava verið í sam- bandsleypinum. Men hetta er tí, at vit hava lagt okkum eftir at verið við í kjakinum fyri at fáa eina breiða semju. Hetta sigur Jóannes Eid- esgaard, formaður Javnað- arfloksins, eftir at flokkurin hóskvøldið greitt boðaði frá, at hann var í móti nýggju fullveldistilgongd- ini hjá landsstýrinum, og at hann fór at mæla veljarum sínum til at atkvøða nei á fólkaatkvøðuni 26. mai. Jóannes Eidesgaard sigur seg hava hildið, at løgmað- ur meinti tað, tá hann tosaði um týdningin av, at málið varð loyst við einum breið- um meiriluta. Kortini held- ur hann seg nú kunna stað- festa, at løgmaður einki hevur meint við hetta, og vísir á, at Fólkaflokkurin nú liggur skerflatur fyri Tjóðveldisflokkinum. Jó- annes Eidesgaard vísir á, at allir tingmenninir hjá Tjóð- veldisflokkinum vóru til staðar á tíðindafundinum í Tinganesi hóskvøldið, meðan Anfinn Kallsberg og Helena Dam á Neystabø einsamøll umboðaðu sínar flokkar. Hetta tulkar Jó- annes Eidesgaard so, at Tjóðveldisflokkurin hevur vunnið hetta slagið. – Ikki minst, tá vit sama- nbera við tað, sum formað- urin í tingbólkinum hjá Fólkaflokkinum, Óli Breck- mann, í sjónvarpinum týs- kvøldið segði um, at tað ikki verður talan um nakra fólkaatkvøðu, fyrr enn semja varð gjørd við stjórnina. – Men Javnaðarflokkurin hevur staðið á odda fyri nógvum yvirtøkum, hví kann flokkurin so ikki taka undir við tí partinum av uppskotinum, sum snýr seg um yvirtøkurnar? – Fyri tað fyrsta, so ber tað als ikki til at taka undir við einum parti av hesi ætl- an, sigur Jóannes Eides- gaard. Fyri tað næsta, so er tað ein himmalvíður munur á hesi ætlan, og so teirri, sum Javnaðarflokkurin hevur skotið upp í sjálv- stýrislógaruppskotinum. Í uppskotinum hjá Javnað- arflokkinum skal løgtingið gera av, nær ávísu økini skulu yvirtakast, men tað skal ikki yvirtakast, fyrr enn fíggjarligar og umsit- ingarligar fyritreytir eru til staðar. Jóannes Eidesgaard vísir á, at landsstýrið hin- vegin hevur gjørt eina yvir- tøkuætlan, sum sigur, nær ávísu økini skulu yvirtak- ast, samstundis sum ríkisstuðulin eftir eini tíðarætlan skal minkast. – Vit sum hava verið við í politikki vita, at føroyski búskapurin so ótrúliga skjótt kann koma fyri bak- køstum. Í 1992 høvdu vit ein toskafiskiskap upp á 5.000 tons, meðan hann í dag er omanfyri 40.000 tons – og hesi seinastu árini er prísurin fleirfaldaður, sigur Jóannes Eidesgaard, við hesum vísir á, at vit hava havt ein búskaparligan viðvind av ókendum di- mensiónum nú í nøkur ár. Hann vísir á, at vit koma fyri bakkøstum aftur, og tí heldur hann tað vera skila- gott við einum búskapar- grunni at standa ímóti við. Men hann vísir kortini á, at tað er ikki hetta, sum er endamálið við búskapar- grunninum, sum landsstýr- ið skjýtur upp. – Høgni Hoydal segði á fundinum hóskvøldið, at pengarnir verða settir av fyri at fíggja fullveldisætl- anina. Vit kunnu jú bara ímynda okkum, um vit koma fyri einum búskapar- ligum bakkasti og kanska hava hall á fíggjarlógini t. d. í 2004 – og at vit sam- stundis skulu yvirtaka t. d. løgregluna fyri 35 mió krónur – tá brennir saman hjá landsstýrinum, sigur Jó- annes Eidesgaard, sum vísir á, at stóri munurin á upp- skotinum hjá samgonguni og uppskotinum hjá Javn- aðarflokkinum er, at Javn- aðarflokkurin alla tíðina vil hyggja eftir, um tað ber til at gjøgnumføra ætlanina ella ikki. – Eru vit føru fyri at gjøgnumføra hana, so gera vit tað, eru vit ikki tað, ja so mugu vit bíða til tíðirnar verða betur, sigur Jóannes Eidesgaard, sum leggur aft- urat, at man ikki kann binda seg til eina ætlan fyri eina framtíð, sum vit ikki kenna. Hetta heldur hann vera ábyrgdarleyst og skila- leyst. Javnaðarflokkurin kann heldur ikki undir nøkrum umstøðum taka undir við, at eitt løgting skal kunna leggja arbeiðsætlanina til rættis fyri fleiri komandi løgting. – Hetta er í stríð við alla okkara demokratisku upp- fata, og vit meta tað eisini vera í stríð við stýrisskipan- arlógina, at vit samtykkja eina lóg, sum brádliga tek- ur stýrisskipanarlógina av ræði – stýrisskipanarlógina, sum skuldi verið tann mest týðandi lógin í føroyskum politikki. Jóannes Eidesgaard held- ur tað eisini vera løgið, at hendan samgongan, sum ikki hevur megnað at minka blokkstuðulin úr Danmark við einari krónu, nú skal siga Føroya fólki, hvussu vit niðurlaga blokk- in, og at somu fólk, sum onga yvirtøku hava framt, nú skulu fortelja Føroya fólki, hvussu allar yvirtøk- ur í framtíðini skulu fremj- ast. Jóannes Eidesgaard ann- ars størsta dentin á, at hendan ætlanin, sum nú er løgd fram, er startskotið til fullveldið – startskotið til at loysa frá Danmark, og hann vísir á, at tað serliga er her, at Javnaðarflokkurin er ósamdur við samgonguna. – Vit taka ikki undir við ætlanini at loysa frá Dan- mark. Hóast vit vilja fara langt á sjálvstýrisleið, so er tað hasin grundleggjandi munurin, at vit vilja út- byggja sjálvstýrið innan fyri ríkisfelagsskapin, með- an samgongan við taka stigið fult út. Vil ikki loysa frá Danmark – Vit taka ikki undir við ætl- anini at loysa frá Danmark. Hóast vit vilja fara langt á sjálvstýrisleið, so er tað hasin grundleggjandi munurin, sigur Jóannes Eidesgaard Fólkaatkvøðan í stríð við fólkaræði: Uppskotið hjá lands- stýrinum til fólkaat- kvøðuna í mai er í stríð við vanliga fólkaræðisliga sið- venju. Tað ber nevni- lga ikki til at binda komandi løgting til ein ávísan politiskan leist komandi 12 ár- ini. Hetta eru før- oyskir løgfrøðingar á einum máli um FÓLKAATKVØÐAN John Johannessen Bindandi fólkaatkvøðan, sum landsstýrið ætlar at halda 26. mai, er púra óbindandi. Hetta eru løgfrøðingar, Sosialurin hevur tosað við, púra samdir um. – Uppskotið hjá lands- stýrinum gevur sitandi løg- tingi størri heimildir enn øðrum komandi. Hetta er beinleiðis í stríð við vanlig- ar fólkarættarligar siðvenj- ur bæði í Føroyum og í okkara grannalondum, sig- ur Bjørn á Heygum, sum var ein av teimum fýra løg- frøðingunum, ið gjørdu føroysku stýrisskipanarlóg- ina. Royndi løgfrøðingurin, Halgir Winther Poulsen, hevur somu fatan, sum Bjørn á Heygum. Hann sig- ur, at tað ikki ber til at lóg- geva fyri meira enn eitt komandi løgting. Tí ber heldur ikki til at lóggeva 12 ár fram í tíðina. Hans Trúgvi Teirin, løg- frøðingur var eins og Bjørn á Heygum við til at orða galdandi stýrisskipanarlóg Føroya. Hann segði við Út- varpið fyrrakvøldið, at hann ikki metti ætlanina hjá landsstýrinum vera í stríð við stýrisskipanarlógina. Men samstundis gjørdi hann greitt, at talan ikki kann vera um eina bindandi fólkaatkvøðu. Hann segði, at fólkaatkvøðan má fatast sum ein vegleiðandi fólka- atkvøða, sum bara er mo- ralskt bindandi fyri kom- andi landsstýri. Hans Trúgvi Teirin vísti á, at sjálvt um føroyski veljarin tekur undir við lóg- ini á eini fólkaatkvøðu, so er hendan lógin ikki ørðvísi enn aðrar lógir. Tí ein fólkaatkvøða er ikki oman fyri aðra lóggávu. Hetta sama sigur Bjørn á Heyg- um. Sostatt kann eitt komandi løgting, ið ikki tekur undir við koyriætlanini fram móti fullveldinum, taka av lóg- ina ella broyta hana við vanligari atkvøðgreiðslu. Skulu hava úrslit Sambandsflokkurin skjeyt í 1999 upp, at haldast skuldi ein vegleiðandi fólkaat- kvøða í Føroyum um full- veldisspurningin. Á fólka- atkvøðuni skuldi spyrjast, um veljarin vildi, at lands- stýrið tók upp samráðingar við danir um fullveldi, ella um hann vildi hava, at landsstýrið tók upp sam- ráðingar um eina nýggja stjórnarskipan innan fyri ríkisfelagsskapin. Í sambandi við viðgerina av hesum uppskoti gjørdi grundlógarnevnin eitt upp- rit til uttanlandsnevndina um fólkaatkvøður. Niðurstøðan hjá Kára á Rógvi og Jóan Paula Jo- ensen var millum annað, at ein vegleiðandi fólkaat- kvøða – sum allar fólkaat- kvøður í Føroyum eru – bindur ikki løgfrøðiliga, men at tað neyvan er hugs- andi, at tingið gongur ímóti eini fólkaatkvøðu. Uttanlandsnevndin við- gjørdi uppritið hjá grund- lógarnevndini. Niðurstøðan hjá uttanlandsnevndini var, at fólkaatkvøða ikki eigur at verða hildin fyrr enn ein sáttmáli fyriliggur millum Føroya Landsstýri og donsku stjórnina. Í meiri- lutanum í uttanlandsnevnd- ini, sum kom til hesa niður- støðu, vóru Hergeir Niel- sen, Jógvan við Keldu, Ják- up Sverri Kass og Jenis av Rana. Skal vera bindandi Hóast løgfrøðingar vísa á, at fólkaatkvøðan 26. mai ikki kann vera bindandi, heldur Høgni Hoydal fast um, at talan verður um eina bindandi fólkaatkvøðu. Høgni Hoydal sigur seg ikki vilja koma inn á løg- frøðisligar smálutir í upp- skotinum, men leggur dent á, at talan verður um eina bindandi fólkaatkvøðu. – Hetta er ikki ein spurningur um løgfrøði. Fyri meg er hetta ein spurn- ingur, um føroyska polit- iska skipanin virðir eina fólkaatkvøðu. Vit hava ong- ar ásetingar í stýrisskipan- arlógini um fólkaatkvøðu, men vit skjóta upp, at vit halda eina fólkaatkvøðu, so Føroya fólk kann hava sein- asta orðið at siga, sigur Høgni Hoydal. Høgni Hoydal stendur fast við, at hóast veljarin møguliga um nøkur ár vel- ur Sambandsflokkin sum størsta flokk, skal løgtingið framhaldandi halda seg til fullveldiskoyriætlanina hjá landsstýrinum. – Politiskt snýr hetta seg um, at vit vilja hava eina fólkaatkvøðu fyri at spyra fólkið, um tey taka undir við, at vit nú ganga full- veldisleið. So kunnu løg- frøðingar og politikarar kjakast um hetta langt fram í tíðina. Høgni Hoydal heldur tað vera púra náttúrligt fólka- ræði, at fólkaatkvøðan bindur komandi løgting 12 ár fram í tíðina. Hann held- ur, at um lógaruppskotið er góðtikið á fólkaatkvøðu, má eisini fólkaatkvøða til, fyri at taka tað av aftur. Kunnu ikki binda løgtingið Løgfrøðingar meta fólkaatkvøðuna at verða ivasama fólkaræðisliga sæð Mynd: Jens Kristian V.