mánadagur 15. januar 2007síða 10

10 Nr. 10 - 15. januar 2007 Tað er í hesum døgum liðin fimm ár, síðan teir fyrstu fangarnir komu úr Afghanistan til Guantanamo. Her hava nú umleið 400 fangar sitið uttan lóg og dóm, og uttan at tað røkist fyri, at teir koma fyri ein løgligan rætt. USA sigur fangarnar verður yvirgangsmenn, og at neyðugt er av fyriliti fyri stríðnum móti altjóða yvirgangi at hava fangarnar innibyrgdar. Uttan mun til, hvørjar grundir USA hevur, so kann fangalegan ikki góðtakast. Hon er ósameinlig við fólkaræðislig principp, og legan minnir ikki sørt um kz legurnar í Triðja ríkinum. Afturat hesum kemur, at tað er prógvað, at fangar á Guantanamo verða torteraðir. Hetta er enta lógligt sambært ameriska lóg. So langt eru vit komin, so desperat er stríðið, at heimsins sterkasta fólkaræði er farið at verja seg við miðlum, sum ein bert kann vænta at finna í einaræðislondum! Hetta er stórt spell, og til skaða fyri fólkaræðið í vesturheiminum. Amnesty International hevur gjørt vart við hetta óskilið, og víst á, at her verða framd grov brot á mannarætindi. A.I. í Føroyum hevur verið sera virkið og gjørt eitt megnararbeiði fyri at upplýsa føroyingar um støðuna á Guantanamo. Felags­ skapurin hevur víst á, at her verða grundleggjandi mannarættindi brotin, og at hóast vit eru fá og smá, eiga vit at gera vart við okkum. Amesty hevur púra rætt og eiga allir føroyingar at bakka upp um felagsskapin, hvørs virki er okkum øllum til heiðurs. Tað er tí eitt sera løgið samanfall av umstøðum, at júst sama dag, sum fangalegan á Guantanamo verður fimm ár, tekur løgtingsins uttanlandsnevnd avgerð um at longja loyvið hjá USA at lata henraðarflogfør nýta føroyskt loftrúm. Nú er før­ oyskt loftrúm enn danskt málsøki, men løgting og lands­stýri verða spurd. Tað er valla nakar, sum ímyndar sær, at eitt føroyskt nei hevði forðað heimsins sterkastu hermegi at nýtt føroyskt loft­ rúm. Men eitt nei vildi havt stóran súmbolskan týdning. Kundi uttanlandsnendin ikki mannað seg upp til at siga nei, so kundi hon lagt treytir við, sum Amnesty hevur víst á. Uttanlandsnevndin kundi havt sett sum treyt fyri at viðmæla loyvið, at føroyskt loftrúm skal ikki nýtast til fangaflutning. Hetta hevði frættst um allan heim og hetta hevði verið ein sigur fyrr A.I og øll, sum reka eitt mangan strævið og vónleyst stríð fyri mannarættindum. Men uttanlansnevndin stóð ikki royndina. Tann vanliga føroyska undirbrottligheitin sigraði og mannarættindini taptu. Hetta var mikið spell, og er okkum til lítlan sóma. Sosialurin Undirbrotligheitin sigraði Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Bjarta Joensen bjarta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Teitur Joensen teitur@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. SAMBAND eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Samgongan hevur, sum hon setti sær fyri, ført ein veruligan skattapolitikk fyri at tryggja framhaldandi vøkstri í búskapinum. Enda­ málið er, at lønin ikki skal verða etin upp av harðari skatting og at tað skal loysa seg at arbeiða. Skattalættar hava verið mest sum á hvørjum ári síðani miðskeiðis í 90- un­um, men trupulleikin hevur verið, at skattatrýstið hóast skattalættar er økt. Orsøkirnar til tað eru m.a., at tað ikki hevur verið vilji ella dirvi til, at gjørt veruligar broytingar í okkara progressiva skattastiga hjá landinum. Hetta settu vit okkum fyri at gera nakað við, og í høvuðsheitum snýr hetta seg um at dagføra okkara afturúrsiglda skattastiga og høga marginalskatt soleiðis, at tað altíð loysir seg at vinna nakrar eyka krónur. Ynskja vit búskaparvøkstur skal tað loysa seg at ar­beiða. ”Skattatalva” Fyri at geva eina greiða fatan av hvat ið tað merk­ir, at vit hava dagført skatta­ stigan, verður víst til lands­ skattatalvuna. Talvan vísir skattastigan fyri 2004 í mun til skatta­ stigan 2008. Tað fram­ gongur rættuliga týðuliga, hvar størsta broytingin fer fram, og er tað markið fyri, nær í ein inntøka skal rinda hægsta skatta % (marginalskatt). Hetta markið verður flutt frá kr. 170.000 upp til 270.000 og tað merkir, at allir teir størstu fakbólkarnir, m.a. arbeiðarar, handverk­ arar, sjúkrasystrar, lær­ar­ ar, pedagogar og starvs­ mannafelagslimir sleppa undan at rinda toppskatt (hægsta marginalskatt). Herumframt verður hægsta skatta % lækkað við 3% frá 36% til 33%. Aðrar broytingar eru m.a. at botnfrádrátturin verður hækkaður úr kr. 22.000 til 30.000 og merkir hetta, at av teimum fyrstu kr. 30.000 verður skattur ikki goldin. Inntøkuinntervallið, ið var kr. 65.000 til 120.000, er broytt til kr. 70.000 til 140.000 samstundis sum skatta % fyri hetta inn­ tøkuinntervallið er lækkað við 1% frá 19% niður í 18%. Hetta merkir at tann parturin av inntøkuni mill­ um kr. 70.000 og 140.000 sleppur lættari í skatti. Skattalættin til øll, ið rinda skatt Við gjøgnumførda skatta­ lættanum hava vit givið skattalætta til tey, ið rinda bróðurpartin av samlaðu skattainntøkunum. Við niðanfyristandandi talvu verður víst á, hvat ymsu bólkarnir rinda í skatti og hvussu stórur partur fer í ávíkavist landskassan og kommunukassan í 2006, roknað er við einum komm­ unuskatti uppá 20%. Aftast í talvuni framgongur, hvat skattalættin fyri árini 2006 til 2008 verður í krónum og prosentum, íroknað hækk­ aða inngjaldið í Ar­beiðs­ marknaðar­eftir­lønar­grunn­ in. Sí talvu Tað framgongur av talv­ uni, at tey, ið ikki rinda tað nógva í skatti, hava sjálvsagt ikki fingið størsta partin av lættanum, men tað hava tey, ið veruliga rinda skatt. Sum eitt dømi kann nevnast, at um ein ið hevur eina inntøku uppá kr. 100.000 skal hann í 2006 gjalda kr. 8.480 í landsskatti, men hevur viðkomandi tvey børn, verður vegna barnafrádráttin uppá kr. 5.500 pr./barn útgoldið úr landskassanum kr. 2.520 (8.480-11000) Eftir mínum tykki er tað soleiðis, at vit eiga øll at gjalda fyri landshúsarhaldið. Tað er eisini rímiligt og í lagi, at tey við teimum hægru inntøkunum rinda ein størri part av lønini í skatti. Men neyðugt er javnan at gera dagføringar í progressiva skattastiganum fyri at samlaða skattatrýstið ikki skal hækka og at allir inntøkubólkar ikki koma at gjalda toppskatt. Hetta er ein neyðug broyt­ ing í okkara skattaskipan fyri at tryggja framhaldandi vøkstri í búskapinum. Enda­ málið er, at lønin ikki skal verða etin upp av harðari skatting, og at tað skal loysa seg at arbeiða. Veruligur skattapolitikkur 2004-2008 Landsstýrismaður við fíggjarmálum Bárður Nielsen 2006 Skattalætti 2006-2008 Inntøka Landsskatt Komm.skatt Skattur íalt Skatta % Krónur Prosent 50.000 1.680 4.800 6.480 13,0% 705 10,9% 100.000 8.480 14.800 23.280 23,3% 330 1,4% 200.000 29.680 34.800 64.480 32,2% 980 1,5% 300.000 63.080 54.800 117.880 39,3% 9.030 7,7% 400.000 97.080 74.800 171.880 43,0% 9.280 5,4% 500.000 131.080 94.800 225.880 45,2% 9.530 4,2% 750.000 216.080 144.800 360.880 48,1% 10.155 2,8% 1.000.000 301.080 194.800 495.880 49,6% 10.780 2,2%