týsdagur 16. januar 2007síða 15

Nr. 11 - 16. januar 2007 15 tíðindi Eftir Maluna Marnersdóttur Fyrsta festliga heilsanin, tá ið tú komst inn á Hotel Føroyar á Konga­brúnni, vóru flottar litfagrar myndir eftir Zacharias Heinesen. Myndirnar vóru vist gáva frá landsstýrinum, og tá ið løgmaður, sum tá var Chr. Djurhuus, sá tær fyrstu ferð, skal hann hava sagt, at tær sóu eystur­lendskar út. Satt at siga kennast tær sum tiknar úr 1001 nátt. Nú hanga partar av myndini í barrini á nýggja hotellinum. Zacharias Heinesen er eitt av listafólkunum her á landi, sum tey flestu kenna onkra mynd hjá – kanska uttan at vita av tí. Tey, sum hava gingið í skúla í Havn, í Komm­unuskúlanum, í Eystur­skúlanum og í Hoy­ dølum eru vaksin upp við myndum hansara. Zacharias Heinesen gekk til handa í Kommunu­ skúlahøllini, tá ið Willi­ ami Heinesen og Jan­us Kamban gjørdu Sjúrðar­ kvæðamyndirnar har. Eins og Zacharias hevði ein fingur við í hesum myndu­ num, soleiðis hevði William ein fingur við í myndini hjá Zachariasi á hotellinum: William hevur málað fólkið longst til høgru, er mær sagt. Fýrakantar og tríkantar eru grundstrukurarnir í fyrstu myndunum, og teir eyðkenna ein týðandi part av verkum hansara sum heild. Landsløg eru loyst sundur í geometriskar figur­ ar, sum litir savna aft­ur til kend skap: hús, fjøll og sjógv. Hetta stílslagið kallast kubisma, og hjá Zachariasi Heinesen er kubisman sett saman við “pointelismu” – hetta at seta litirnar á løriftið í blettum. Tað sum hugtekur meg og fær hesar myndirnar at liva er, at millum kubisku og ym­ iskt littu skapini eru ofta glopp, har gult ella reytt líkasum kemur undan og geva heildini ein lættan dám. Gloppini fáa kantutu formarnar at lyftast gidd­ andi út frá løriftinum. Úr­slitið minnir meg á nakrar reglur í yrkingini “Pano­rama med regnbue” eftir Willi­am Heinesen: Disse huse og tårne der samtidig er dansende gudinder i rober af frembrydende solskin! Disse funklende vinduesrækkers millioner der samtidig er himmelske orkesterpartiturer (....) Disse spejlvåde og solflimrende tages genskær Samlede digte, s. 369. Strokini í hesum myndunum eru stutt og grov har upp­ turkaðir málingablettir standa eftir og geva myndini ein skulpturellan dám. Kubisku formarnir hava komplementer- og stund­ um kontrastlitir, sum skapa skil soleiðis at lands­ lagið stígur fram úr tí geo­ metriska – ikki sum tað er í “veruleikanum”, men so­leiðis sum Zacharias hevur sæð tað. Og tað er tað, sum er tað áhugaverda í landslags­mynd­um: Tær lata upp fyri nýggjum brigdum í fjallinum, bygdini og sjó­ num. Kjarni í myndum sum “Sólglotti” (1991) er sólarljósið, gulir puntar, sum stava niður gjøgnum myndina í gylta skurðinum eitt sindur til viks fyri miðj­una, og sum hava eitt kontrapunkt í hinum borði­ num. Guli liturin liggur undir miðjuni í motivinum og gerst reydligari longri frá kraftarfulla deplinum. Hetta er umhvørvislýsing og lívstolking. Kubistiski málingahátt­ urin hevur listasøgligar røt­ ur í verkum hjá Picasso og Braque. Cezanne hóm­ast meira enn so í lit­ føgru fjallasíðunum. Og seinasta kvøldmál­tíðin hjá Leonardo da Vinci hevur Zacharias Heinesen siterað á sín egna kubistiska hátt, so hon er vorðin eitt festligt veitsluborð. Ikki alt, sum Zacharias málar er kubistiskt. Á Lista­ savninum hongur tann yndis­ liga myndin “Á Núgv­uni”. Hon fær allar daprar tankar at hvørva sum døgg fyri sól. Hann hevur gjørt kollagur burtur úr brúkslutum sum tollum og øðrum træpettum og sum til samans mynda eina heild. Fyrst í 1990’unum var tað sum slepti Zacharias puntuta snið­num, og fór at royna aðrar leiðir. Landsløgini fingu tann nú eyðkenda gráblá dámin við næstan ósjónligum, fínligum og longri strokum. Men á seinastu Heyst­framsýning var ein málningur, sum vísti, at Zacharias Heinesen við­hvørt vendir aftur til ungdómsins leikandi kub­ ismu. Zacharias Heinesen er tann sterkasti listamálarin her á landi í dag. Sterkasti skilt á tann hátt, at hann er fyrimynd hjá nógvum monnum í føroyskari list. Teir yngru stríðast við og ímóti ávirkanini hjá Zachariasi Heinesen. Talan er um uppgerð, sum ikki bara vendir teimum bak, sum vóru undan, men gong­ ur gjøgnum eina tilgongd, sum umfatar alt frá herming í fullum álvara til spei­rek­andi eftirgerð og á tann hátt leiðir listamannin gjøgnum alskyns háttaløg. Hesa leiðandi støðuna ger tað sjálvsagt, at Zacha­rias Heinesen fær Mentanar­ Zacharias Heinesen er tann sterkasti listamálarin her á landi í dag Áttanda Mentanarvirðislønin Mentanarvirðisløn landsins hevur verið latin síðan 1998, og Heiðursgávan síðan 2001. Sambært løgtingslóg frá maimánaði 2005 um stuðul til mentan og list hevur landsstýrismaðurin heimild “at lata virðislønir av tí játtan, sum er til endamálið á løgtingsfíggjarlógini”. Harafturat kann landsstýrismaðaurin “lata lívslanga heiðursgávu, nevnd sømdargáva”, verður sagt í løgtings­ lógini. Mentamálaráðið setur eina nevnd at gera tilmæli um Mentanarvirðisløn og Heiðursgávu landsins. LISA tilnevnir fýra nevndarlimir og Mentamálaráðið ein, ið er formaður. Mentanarvirðisløn landsins 150.000 krónur 1998: Regin Dahl 1999: Jens Pauli Heinesen 2000: Ingálvur av Reyni 2001: Eyðun Johannessen 2002: Gunnar Hoydal 2003: Hanus Kamban 2004: - eingin virðisløn latin 2005: Tita Vinther 2006: Zacharias Heinesen Heiðursgáva landsins 75.000 krónur 2001: Fuglafjarðar Sjónleikarafelag 2002: Axel Torgarð 2003: Ólavur Hátún 2004: - eingin heiðursgáva latin 2005: Emil Juul Thomsen 2006: Jógvan Isaksen Serstakar heiðursgávur Janus Kamban Ebba Hentze Jón Hilmar Magnússon Malan Marnersdóttir segði m.a. í røðu síni um Zacharias Heinesen, at hann er eitt av listafólkunum her á landi, sum tey flestu kenna onkra mynd hjá – kanska uttan at vita av tí Fólk reistust og fagnaðu teimum báðum við lógvabrestum ➘