týsdagur 6. februar 2001síða 7

12 Nr. 25 - 6. februar 2001 VIÐMERKINGAR Áki Andreasen Argir Tað er nógv sagt og skriv- að, síðan henda samgongan stakk út í kortið og við støði í samgonguskjalinum, setti sær sum eitt av sínum aðalmálum at fáa alt vald heim til Føroya, og við hes- um tvinna tvey hugtøk saman – nevniliga saman- spælið millum avgerðir og ábyrgd. Tað hevur fram til dagin í dag verið rættiliga ógreitt, hvar avgerðarrætt- urin hevur verið í einstøk- um málum, og ábyrgdar- kenslan hjá teimum, sum mangan hava tikið avgerð- irnar, man mangan hava verið so sum so. Politiska, og herundir eisini ríkisrættarliga skipan okkara, hevur ikki evnað at skapt ábyrgdarfullar politikarar, og tá meini eg ikki nakað persónligt við tað – hatta er bara veruleik- in, frágreiðingin um áttati- árini stendur sum kletta- próvfast tilfar um hetta. Alt tos um at tíðirnar vóru ikki sum í dag kann bara metast at vera royndir at fjala veru- leikan. Eitt, sum hevur verið ein gjøgnumgangandi tráður í fullveldiskjakinum er »rík- isfelagsskapurin« og hvat hesin inniber í sambandin- um millum Føroyar og Danmark. Tað eru tey, sum meta at alt tað føroyska samfelagið hvílir í hesum »felagsskapinum« og hesin tryggjar okkum, at hungur og hall verður hildið frá durunum. Blokkstuðulin úr stats- kassanum hevur ósvitaliga verið tengdur upp í »ríkis- felagsskapin«. Tað er jú rættiliga nærliggjandi at hugsa, at blokkurin og »rík- isfelagsskapurin« skuldu gingið hond í hond, men samráðingarnar við donsku stjórnina hava víst nakað annað. Hesar samráðingarnar hava avdúkað so sera nógv í viðurskiftunum millum Danmark og Føroyar. Ein av teimum hugvekjandi av- dúkingunum er, at blokkur- in er eingin sjálvfylgja, hóast Føroyar og Danmark framhaldandi verða í ríkis- felagsskapi saman í allar ævir… Klokkuklár ábending um hetta sama var, tá danskur ráðharri í tíðindasending hjá rásini TV2 var frammi og kunngjørdi greitt, at tað var upp á tíðina at »hugt« varð at blokkstuðlinum til Føroya, nú ein skattalætti var í uppskoti frá Fíggjar- málastýrinum. Eingin eigur heldur at ivast í, at álvara liggur aftan fyri hesa við- merking og hetta kom sum áður nevnt eisini greitt fram undir samráðingunum millum partarnar. Eitt rætti- liga klárt dømi um, at polit- isku støðutakanirnar,kunnu fáa avleiðingar fyri viður- skiftini millum Danmark og Føroyar. Hetta skuldi fingið onkrar afturhalds- klokkur at ringt… Afturhaldið hevur havt ilt við at svølgja hesa avdúk- ing, og her hevur man so valt at trúgva donskum myndugleikum og politik- arum, sum gjøgnum privat- ar telefonsamrøður hava avnoktað at hetta er sagt við samráðingarborðið, hóast føroysku umboðini gjørdu greitt, at at minka og helst avtaka blokkstuðulin var frammarlaga í ætlanun- um hjá stjórnini, sjálvt um ríkisfelagsskapurin helt fram ella ikki. Serliga sambandsmenn hava nýtt nógva orku uppá at roynt at sannført hvørt mansbarn um, at »ríkisfe- lagsskapurin« er so sera nógv annað enn krónur og oyru, ført hevur verið fram, at mentanarligu og familju- bondini millum Føroyar og Danmark eru stórur partur av hesum felagsskapi, men hvør hevur sagt tað, at hetta ikki kann halda fram, bara tí at vit her í Føroyum vilja hava avgerðarrættin yvir okkara egna landi? Men vit onnur, sum eru sannførd um, at danir ikki framhaldandi fara at senda pening til Føroya, hóast tann sokallaði »ríkisfelags- skapurin« heldur fram ella ikki, so stendur tað greitt fyri okkum, at tann dag tá danir fara at avvikla blokk- in fyri okkum, tá fáa vit so slettis onga ávirkan á, hvussu hetta skal gerast, tá eru vit aftur í tí líknandi støðu, sum vit vóru í, tá føroyska samfelagið bleiv sett undir umsiting fyrst í nítiárunum – og ta gongd- ina kenna vit alt til. Út frá øllum hesum er tað so serstakliga týdningar- mikið, at vit sum føroying- ar gera okkum greitt, hvat tað er, sum liggur fyri framman og leggja gamalt agg á hillina. Skulu vit hava tað sitandi á okkum, at vit ikki kunnu viðurkennast sum tjóð? Skulu vit lata avgerðarrættin gleppa okk- um av hondum, og endaliga leggja okkum undir danska veingjabreiðið? Skulu vit fyri umheiminum melda út, at vit avreiða okkara land til donsku stjórnina at um- sita? Vit vita hvørjar møgu- leikar danska grundlógin tillutar okkum, eru vit nøgd við tað? Vit vita somuleið- is, at danska stjórnin til eina og hvørja tíð kann blokkera einum ynski um veruligar samráðingar, tað hava vit verið vitni til, har stjórnin ferð eftir ferð fann upp á nýggj »viðurskifti«, sum blokeraðu fyri einari sunnari samráðingarloysn, og ikki helt gjørdar avtalur. Ella skulu vit verða við til at stinga út í kortið, hvussu okkara samfelag skal skipast? Skulu vit verða við til at mynda tann politikkin, sum skal til fyri at fáa fult vald yvir okkara landi? Skulu vit umsita okkara land og harvið tey virði, sum liggja í hesum yvir fyri útheiminum? Skulu vit, sum her búgva, virka fyri at samfelagsskip- anin til fulnar verður før- oysk og tillagað til føroysk viðurskifti? Skulu vit taka av tí tilboðnum, at tað verða ættarlið av føroying- um, sum tvinnað saman tvey grundleggjandi hug- tøk, nevniliga avgerð og á- byrgd, tvey hugtøk, sum hava verið atskild í føroysk- um politikki síðan heimastýrislógin bleiv upp- funnin. Hetta eru bara nakrir av spurningunum, sum stinga seg upp, tá talan er um framtíðarstøðu Føroya, og hetta eru ikki hissini av- gerðir. Tá vit hava tað í hugan- um, at blokkurin verður eitt evni, sum verður tikið upp, óansæð um vit samráðast við fullveldi sum endamáli ella ikki, og tá tað er ein sannroynd, at »ríkisfelags- skapurin« bert er krónur og oyru, hvat stendur tá eftir, um vit velja afturhald í staðin fyri framburð? Jú, tá er bara ein »ríkisfelags- skapur« við einari heima- stýrislóg, sum bindur okk- um á hond og fót, við ein- um blokki, sum verður minkaður eftir donskum treytum – fyri endaliga at verða burtur. Og framvegis tá sum nú sita danskir myndugleikar við buktini og báðum endunum tá talan er um okkara landi… Hetta er tað ítøkiliga al- ternativið til fullveldispoli- tikkin hjá samgonguni. Hvat er ríkisfelagsskapurin – uttan blokkin Sum kunnugt gjørdi lands- stýrismaðurin í sínari tíð av at seta arbeiðsbólk, mann- aðan við Hans Tryva Teirin, Tóru Tóroddsdóttir og Steintóri Rasmussen at við- gera spurningin um ser- námsfrøðiliga virksemið í Føroyum og at skriva álit um tað. Arbeiðsbólkurin skal vera liðugur við ar- beiði sítt í seinasta lagi 1. oktober 2001. Landsstýrismaðurin hev- ur tikið til eftirtektar upp- sagnir frá stjóranum í Ser- námsdeplinum og leiðaran í Skúlanum í Sernámsdepl- inum og gjørt av ikki at lýsa viðkomandi størv leys, fyrrenn oman fyri nevndi arbeiðsbólkur er liðugur við arbeiði sítt og avgerð er tikin um, í hvørjum líki tað sernámsfrøðiliga virksemið skal verða. Ímeðan eru: Hans Eli Dahl, lesiráðgevi, settur fyribils stjóri í Sernáms- deplinum í tíðarskeiðnum frá 1. febr. 2001 til 31. juli 2002, og Magnus Hansen, serlærari í Vági, er settur fyribils skúlaleiðari í Ser- námsdeplinum saman tíð- arskeið. Magnus Hansen kann tó ikki byrja í fyribils starvinum fyrr enn mána- dagin 5. febr. 2001. Sagt er Hans Eli Dahl um byrjan- ardagin hjá Magnusi Han- sen. Tíðindaskriv frá Mentamálastýrinum Fyribils stjóri á Trøðni Tíðindaskriv Fyribyrgingarráðið er farið til verka Fyribyrgingarráðið, sum Løgtingið hevur sam- tykt, skuldi setast á stovn, og sum lands- stýriskvinna í almanna- og heilsumálum hevur útnevnt í desember 2000, er nú farið til verka. Fyribyrgingarráðið er ráð undir landsstýris- manninum og hevur sum uppgávu at styrkja tiltøk fyri heilsufremjing, sjúku- og vanlukkufyri- byrging, bæði í al- manna- og heilsuverkin- um. Heruppií liggur á ráðnum: 1) at ráðgeva lands- og kommunalum myndug- leikum í sambandi við heilsufremjandi og sjúku- og vanlukku fyri- byrgjandi tiltøk, 2) at styrkja heilsufremj- andi, sjúku- og van- lukkufyribyrgjandi tiltøk við ráðgeving og stuðuli til royndar- og menning- ararbeiði kring landið, 3) at taka stig til kann- ingar og útgreiðingar, sum eiga at verða framd- ar sum liður í einum heildarfyribyrgingartil- taki, ella sum liður í eini meting av verandi heilsufremjandi og sjúku- og vanlukkufyri- byrgjandi tiltøkum, 4) at stimbra gransking og royndum á fyribyrg- ingarøkinum. Í fyribyrgingarráðnum sita 7 limir, tilnevndir av landsstýrismanninum fyri 4 ár í senn. Ein lim- ur umboðar undirvísing- arverkið, ein limur um- boðar almannaverkið og 5 limir eru heilsustarvs- fólk. Teir 7 limirnir eru hesir: Heðin Thomsen, yvirlækni, formaður. Jenny Lydersen, undir- vísingarleiðari, næstfor- maður. Magnus á Stong- um, farmaseutur. Eyð- vør Mortensen, sosial- ráðgevi. Mariann Pat- ursson, kostráðgevi. Bjarta Vilhelm, leiðari heilsusystir. Fyribyrgingarráðið skal yvirtaka arbeiðs- økið hjá fyrrverandi Tubbaksráðnum og AIDS-ráðnum og skal fyribils arbeiða síðu- stillað við Rúsdrekka- og Narkotikaráðið fram til 1. januar 2002. Tað nýggja fyribyrgingar- ráðið hevur samtykt, at ráðið hetta fyrsta árið fer at leggja stóra áherðslu á fyribyrging móti tubbakselvdum sjúkum. TÍðINDASKRIV: Bókin ”SOS-Knúkur”, sum Grækaris Djurhuus Magnussen gav út fyri jól, er nú aftur at fáa í bókabúðunum. Bókin, sum snýr seg um flogvanlukkuna í Mykinesi 26. september í 1970, varð útseld longu slaka viku undan jólum. Forlagið prentaði annars 3000 eintøk og væntaði, at tað var ríkiligt. Eftir nógvar áheitanir hevur Forlagið Steyrin so gjørt av at prenta eitt minni upplag av bókum uppaftur. Og SOS- Knúkur er tískil aftur at fáa í bókabúðunum nú. Kort komin aftrat Nú bókin kortini varð prentað uppaftur, gjørdi høvundurin av at fáa nøkur kort í bókina aftrat. Eitt yvirlitskort vísir kósina, sum van- lukkuflogfarið hevði í mun til flogvøllin í Vágum, tá vanlukkan hendi. Ein onnur tekning vísir, hvussu flogfarið rakti vøllin og hvussu tað brotnaði. Seinasta yvirlitið vísir, hvar í flogfarinum ymisku fólkini sótu, tá vanlukk- an hendi. Av tí at kostnaðurin at prenta eitt minni upplag av nýggjum er lutfalsiga nógv hægri enn upp- runaliga prentingin, og tá nakrar síður eru komnar í bókina aftrat, er kostnaðurin á bókini eisini eitt vet hægri enn upprunaligi kostnaðurin. SOS-Knúkur kostar 280 krónur í bókabúð- unum. »SOS-Knúkur« prentað uppaftur Vanligi venjarin var ikki við, tá Stjørnan sunnudagin fór til Giljanes at spæla móti Sóljuni. Vesna Tomajek hevði ístaðin ábyrgdina av liðnum HONDBÓLTUR Jákup Mørk Tað er einki at taka seg aft- ur í, at seinastu dystirnir hjá Stjørnuni als ikki hava lag- að seg soleiðis, sum leikar- arnir sjálvar høvdu vónað. Sjey dystir hava bert kastað tveir sigrar av sær, og hetta er heldur lítið, um ein skal gera sær vónir um at endurvinna gullið, sum Stjørnan annars vann sera sannførandi í fjør. Tvey av tapunum hava samstundis verið í Coca-Cola kapping- ini, og tí hevur Stjørnan heldur ikki møguleika at bjarga árinum við einum gullmerki í hesari kapping. Ikki við í Vágunum Hetta tykist nú eisini at hava fingið avleiðingar, tí hóast tað ikki ber til at fáa nakað váttað í málinum, so er nú líkt til, at Rógvi Niel- sen ikki longur fer at standa við ábyrgdini av liðnum. Sostat hevði Vesna Toma- jek, sum í fjør var leikandi venjari hjá Stjørnuni, ábyrgdina, tá Stjørnan vitj- aði hjá Sóljuni sunnudagin. Sambært okkara upplýs- ingum er hetta íkomið, eftir at liðið um vikuskiftið hevði tveir leikarafundir, harav í øllum førum annar helst kann rópast kreppu- fundir. Hetta var eftir tapið leygardagin, har seinasta vónin um gullmerki mundi fara fyri skeyti. Frídagur Vit royndu sunnukvøldið at fáa viðmerkingar frá pørt- unum í málinum, men hetta tóktist eingin at vera serliga áhugaður í. – Vit er væl stillaði við venjarum, var svarið vit fingu, tá vit fingu orð á Ólav Poulsen, sum er for- maður í hondbóltsdeildini í Klaksvík. Spurdur, hví Rógvi Niel- sen ikki var við í Vágunum, svaraði formaðurin, at Rógvi hevði frí hendan dagin. Heldur ikki vildi hann svara, hvørt Rógvi heldur ikki verður við komandi dystirnar hjá Stjørnuni. – Tað er einki sum helst avgjørt um nakað sum helst, og tí kann eg ikki gera nakrar viðmerkingar til málið, segði formaðurin. Eingin viðmerking Høvuðspersónurin sjálvur vildi heldur ikki gera nakr- ar viðmerkingar til málið. – Eg havi ongar sum helst viðmerkingar um hatta, annað enn at eg hevði frí í dag, svaraði Rógvi, tá vit spurdu, um hann annað hvørt var givin, ella hevði fingið sekkin. Rógvi er annars eisini høvuðsvenjari fyri ung- dómsdeildina hjá Stjørn- uni. Spurdur, um, rokið, sum nú tykist hava vera um kvinnuliðið kanska fer at fáa avleiðingar fyri hendan partin av arbeiði hansara, svarar hann enn einaferð: Ongar viðmerkingar. Sostatt tykist vera torført at fáa nakað sum helst at vita um, hvat gongur fyri seg handan leiktjøldini hjá Klaksvíksfelagnum. Stað- festast kann tó, at Rógvi Nielsen ikki stóð við stýris- vølin, tá spælt varð á Gilja- nesi. Kreppufundirnir hava verið nógvir í tali seinastu tíðina, og hóast eingin part- ur vil siga nakað, so tykist í øllum førum meira enn sannlíkt, at eitt skifti av onkrum slag verður at síggja á venjarabeinkinum hjá Stjørnuni framyvir. Nr. 25 • týsdagur • 6. februar 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Hálvføroyski Calix Blak var valdur besti spælarin í norsku kurvabóltskappingini í farna mánaði KURVABÓLTUR Eyðun Klakstein Ungi Calix Blak gjørdi rættiliga vart við seg í norsku kurvabóltskapp- ingini í januar mánaði. Hann hevur leingi verið mettur sum mest lovandi kurvabóltsspælarin í No- regi, og í januar mánaði gjørdi hann bart. Hann spældi serstakliga væl og gjørdi nógv mál. Hetta fekk hyggjarar hjá norsku sjónvarpsrásini TV2, sum hevur rættindini til kurvabóltin, at velja Calix til besta spælaran. – Hetta er fyrsta ferðini, eg verið valdur besti spæl- ari, og tað eri eg sera glaður fyri, sigur Calix Blak Ndiaye. Venur nógv Calix spælir við Ulriken Eagles, sum er úr Bergen og telist millum sterkastu feløgini í Noregi, og hann er millum stuðulsspælar- arnar á liðnum. – Tað gekk sera væl í januar, eg gjørdi nógv mál, og tað hevur sjálvandi nógv at siga, sigur Calix. Onkrir av týðandi spæl- arunum hjá Ulriken Eagles hava iki fingið spælt sein- astu vikurnar, og tað hevur eisini lagt størri ábyrgd á unga spælaran. Hesa ábyrgd hevur Calix til fulnar klárað at borið. – Eg geri nógv við venj- ingina, og at eg havi skotið eini 500 ella 600 skot hvønn tann einasta dag, hevur eisini gjørt, at eg raki kurvina betri enn nakrantíð áður, sigur Calix. Nógvar avbjóðingar Sunnudagin spældu Calix og teir finaluna í steypa- kappingini, men hana taptu teir. 17. til 19. februar skal Ulriken Eagles spæla ímóti týsku Würzburg og estisku Talinn um pláss í norður- europeisku kappingini, NEBL. Eftir hesar dystirnar verður lagt til brots í enda- spælinum í norsku lands- kappingini. Kreppa í Klaksvík Calix kosin besti spælarin Rógvi Nielsen hevur í ár vant kvinnuliðið hjá Stjørnuni, men tað tykist lítið sannlíkt, at hann fer at sita í sessinum restina av árinum Mjølnir á knøunum síða 14