hósdagur 18. januar 2007síða 11

Nr. 13 - 18. januar 2007 11 Føroyar hava onga trygd fyri at sam­ felagið í tíðini fram­ yvir vil virka sum tað ger í dag. Bindingin til 95% orkuveitan frá oljuni kemur ikki at halda, tað vita vit, og er tilmælið frá arbeiðsbólki Vinnumálaráðsins at vit í 2015 hava 20% av orkuni á landi frá varandi orkukeldum, og at fiskiflotin tá nýtir 15% minni orku, eitt skilagott og gjørligt mál ORKUPOLITIKKUR Nevndin Føroya Nátúruverndarfelag Frá tíðini tá torv og kol var álitið í húsarhaldum til farna aldarskiftið við olj­ uni sum grundstøði í sam­ felagsmenningini, er nýgg tíð á veg, har varandi orku­ til­feingið grundað á sólar­ megina verður støðið í allari orku­veitan. Við lækk­andi olju­nøgd og hækk­andi prís­ um hvørvur ver­andi orku­ veitan sum árini ganga, og má málið tí verða, at vit sum frá líður gerast óheft at inn­fluttum fossil­um brenni­ evnum sum olju, gassi ella koli. Sparast má uppá seinastu droparnar og gagnnýtslan má økjast samstundis sum varandi orkukeldur sum vind­ur, vatn, alda og sjóðar­ fall, og sólorka verða ment­ ar. Mesta orkuveitingin verð­­ur framyvir grundað á rav­­magn, sum kan nýt­ast bein­leiðis til flestu enda­ mál, meðan brennievni mest verð­ur lív­runnið tilfar og grund­evni sum vetni, ið m.a. fæst úr fesk­um vatni. Ítøkilig tiltøk mugu set­ast í verk til annarleiðis orku­ framleiðslu og nýtslu. Hetta kann gerast við uppsetan av fleiri vindmyllum og betri nýtslu alt samdøgrið. Aldu- og sjóarfallsorka er við at blíva ein tøkniliga møgulig orkukelda, ið vil geva okk­ um sera stórar nøgdir av ravmagnsorku. Sólorka er í nýtslu til ravmagn og hita, tó at orkuúrtøkan er lítil, men harafturímóti kann setast upp av hvørjum einstakum borgara. Vatn­ orkan gevur ov lítla úr­tøku í mun til verunliga mátt­in, men kann sum frá líður umbyggjast og geva tví­ faldaða framleiðslu. Ravmagnsorkutøknin verð­ur bundin saman í fram­kom­ið kervið har sjálv­ virk­andi stýris­skipanir á orku­støðu­num og hjá brúk­ aru­num allatíð tryggja at veit­an, dygd og nýtsla virka best. 20% vindorka á netið í 2015 Mark er fyri hvussu nógv vindorka kann setast inn á netið sum er. SEV hevur ført fram, at mesta nøgdin er 25% av náttarlastini ella 4500kW pr. tíma. Við verandi 6 myllunum hvør á 660kW og einu mylluni á 150kW, er markið nátt, og er SEV ætlanin at seta aðrar 3 myllur upp í Neshaganum, ikki skillig fyri vanlig fólk, tí nøgdin tá verður 30% av náttarlastini. Tøkniliga ber til at taka óstøðugu topparnar av vind­orkuni og til ber eisini at javna nýtsluna út á alt samdøgrið. Afturat tí kann nógv meiri ravmagn setast til t.d. upphiting í sethúsum við elpatrónum á vatntangan, til hitapumpur, ið eisini spara uppá olju­ nýtslu, og til tey, ið vilja skifta benzin ella dieselbilin út við ein elriknan bil, ið kann løðast upp á náttartíð. Harafturat kann stór nøgd av vindorku nýtast til fram­ leiðslu av vetni, ið kann nýtast til flutning á landi og sjógvi ella til framleiðslu av ramagni. Eitt túsund kilo­watt vindorka geva við vetni 400kW ravmagn í hægstu dygd. Vindorka kann eisini setast beinleiðis til stóra fjarhitaframleiðslu ella um netið til felags hita­ pumpustøð fyri heila bygd ella býling. Við 30% full last vindorku á dagtímanýtsluna, sum hon er í dag á umleið 40.000kW pr.tíma, kunnu afturat verandi 6 myllunum (10%) setast 12 myllur upp hvør á 660kW ella 8 myllur á 1500kW. Framskriving til 2015 við t.d. 2% meirnýtslu broyt­ir ikki myndina sum so. Brúktir verða tá um 300GW tímar í mun til um 250GW tímar í 2006. Við somu oljuframleiðslu á 136GW tímar og somu vatn­ orkuframleiðslu á 100GW tímar skulu framleiðast 64GW tímar við vindorku. Hetta er í 2015 20% við 6 verandi myllunum og 7 nýggjum myllum hvør á 1500kW. Málið á 20% lættliga nátt í 2015 Vindmyllurnar kunnu spara okkum 13.617 tons olju, góð 12% av samlaða oljubrúkinum á landi, ið í 2005 var 117.000 tons. Eitt tons av olju gevur einans 4.700KW tímar ravmagn við avbrenning á t.d. Sunds­ verkinum. So gott sum alt CO2 útlátið stavar frá olju og kann við m.a. betri húsabjálving og sólorku til upphitan minkast heilt nógv um oljunýtsluna, og varandi orkuparturin harvið fáa størri lut í samlaða brúki­num. Torført er at siga hvussu oljunýtslan verður um 10 ár, men roknast kann við at ein byggireglugerð við orkukrøvum sum tann danska vil minka olju­nýtsl­ una til sethús og almennar bygningar við í miðal 10% fyri alt landið. Lægsta krav­ ið í Danmark vil hjá okk­ um merkja at eini sethús skulu niður í eina helvt í oljubrúkinum, frá um 3 tons til 1,5 tons pr. ár. Um t.d. 500 sethús seta upp 6 ferðmetrar av sólorku hvørt, vil tað spara okkum 5.200 tons í oljunýtslu. Hetta er um 5% av allari set­húsanýtsluni í 2005. Um vit rokna við at ferðsl­an økist við 10% og handil, tænastur, ídnaður og SEV-verkini verða óbroytt fáa vit í 2015 eitt oljubrúk á landi á 114.500 tons. Vatnorka og vindorka fram­leiða tá 164GW tím­ ar, ið svara til 34.894 tons av olju ella 30,5% av samlaðu nýtsluni. Roknað uppá samlaða oljubrúkið íroknað skipaflotan verður prosentparturin 15,5%. Vatn og vindorkan var í 2005 einans 4% av samlaðu orkunýtsluni og vil við hesum verða økt 11,5% ella nakað væl upp um Kyoto­ ynskið á 8%, ið í so máta kann lúkast væl og virði­ liga. Avlopshiti frá brenni­ støð og elverkum Avlopshiti frá brennistøðum er ikki varandi loysn tá enda­ málið man vera at vit hava so smáar nøgdir av ruski sum gjørligt og sum mest av endurnýtslu. Dálking er eitt vandamál við eiturevnum, ið við brenn­ingini spjaðast út í um­hvørvið. Harnæst eigur lív­runnið rusk ikki at verða brent, men heldur at verða nýtt í methan­gass­ verkum til ravmagn og hita og sum besta taðing til land­ búnað. Avlopshiti frá ravmagns­ verkum kann við dagsins oljuprísum loysa seg, men hvussu leingi? Um prís­ urin verður 100 US$ fyri tunnuna man verða iva­samt hvussu leingi slík verk koyra, og harnæst krevja brúkarar at hiti alla tíð er tøkur, einamest á vetrar­tíð tá tørvur ikki er á rav­magns­ orku frá dieselmotorum tí vatn­nøgdin er stór í brunnu­ num og vindurin nógvur. Náttúruoyðandi vatnorka Besta dømi uppá illa um­ hugsaðar vatnorkuút­bygg­ ingar hevur SEV sjálvt borð­reitt við í nýggja hug­ skotinum til víð­ari útbygg­ ingar. Inn­savn­ingarøkið til Víkarvatn í Norðurstreymoy er einans 18km2 í vídd, men ført fyri at framleiða 2,6 ferðir so nógva orku fyri hvønn ferðkilometur sum Eiði 1 og 3 tilsamans. Orsøkin er sera einføld. Víkarvatn liggur í 300 metra hædd, ið var júst tað víst varð til átti at verið gjørt til Eiðsverkætlanina. Skaðin er gjørdur, men kann rættast uppaftur og eiga ábyrgdandi persónar at fá rokningina fyri endurbyggjan av Eiðis­ vatni. Ætlanir SEV´s er óhugna­ ligur lestur. Eiði 2 bleiv lukkutíð steðgað av yvir­ friðingarnevndini, men er Vágoyggin aftur í planunum har áirnar, ið renna í friðaða Fjallavatn skulu takast sam­ an við øllum løkum, ið annars nøkta 90% av fesk­ vatnstørvinum til húsarhald og fiskavirki. Norðuri í Døl­um, Árnafjørður og Týggjará hava onga bjarta framtíð um SEV leiðslan sleppur at ráða. Samlaða framleiðslan sigst blíva 127GW tímar ella áleið tað 20 1,5MW myllur kunnu framleiða. Hvat velja vit ? At oyða Føroya náttúru ella seta 20 myllur upp. Svarið gevur seg sjálvt. Tilfeingið og ognarrætturin Tá tað opinbart er so átrok­ andi at hava maktina á orku­ framleiðsluni, kann ein fáa tankar um hví so er. Aloftast er ikki talan um maktina í sjálvum sær, men heldur at nógvur peningur kann skravast saman. Ork­ an verður framleidd burt­ur úr náttúrutilfeingi okk­ara og kann tað væl hugs­ast at einstak-lingar síggja møguleikan at ríka seg upp nú vind­myllur fara at verða settar upp. Náttúru­ til­feingið á sjó­num er ogn Føroya fólks, og við stóra trupulleikan í veiðuloyvum, ið verða handl­að til hundrað­ tals milli­ónir, er eyðsýnligt at veiðu­loyvini til næsta náttúrutilfeingið, vindin, verða latin einstaklingum, vinum og kenn­ingum. Lands­­stýris­maðurin í orku­ málum er fólka­floks­maður og kendur fyri at sor­tera tey frá, ið ikki eru fólka­ floks­fólk. Lendisskipan skal gerast og vindmylluøkini setast á landakortið. Her má so vón setast til løgtingið, at lógarkamar verða soleiðis orðaðir, at einstaklingur ikki kann eiga meira enn ávísan minni part av ein­ um vindmylluøki og at størsti parturin verður í smá­ um partabrøvum har ein­ staklingur mest kann eiga tvey ella trý brøv. Royndir í Danmark og Týsklandi vísa klárt at fólksins luttøka í skipan av vindmylluøkjum er av alstórum týdningi skal tað eydnast at skipa vindorku so allir landsins borgarar verða nøgdir. Orkupolitisk mál 2015 Við 30% full last vindorku á dagtímanýtsluna, sum hon er í dag á umleið 40.000kW pr.tíma, kunnu afturat verandi 6 myllunum (10%) setast 12 myllur upp hvør á 660kW ella 8 myllur á 1500kW, sigur Føroya Náttúru- og Umhvørvis­verndarfelag viðmerkingar