mikudagur 7. februar 2001síða 6

Nr. 26 - 7. februar 2001 11 10 Nr. 26 - 7. februar 2001 Bergur Hanusson, djóralækni Heri Joensen, prestur Heri Krage- steen, sálar- frøðingur Ingi Højgaard, løgfrøðingur Jens Andre- assen, lækni Jóhanna á Tjaldrafløtti, føðslu/húsar- haldsfrøðingur Jón Klein Olsen, politistur Jón Krage- steen. Ferðslu- trygd Julianna Næs, pedagogur Sjúrður Johannesen, sosialráðgevi Turid Thom- sen, lestrarveg- leiðari Marius Staksberg, málfrøðingur TIT SPYRJA VIT SVARA MÁLFRØÐINGURIN Gentunavnið Rannvá Kann málfrøðingurin siga mær eitt sindur um gentu- navnið Rannvá, hvat merkir tað, og hvaðani stavar tað? Er tað eisini til í øðrum málum? Rannvá kemur av norrøna kvinnunavninum Rannveig. Fyrri liður er helst norrøna orðið rann ‘hús’, sum vit eisini hava í føroyskum kvæðamáli, eitt nú í Ólavi riddararós: Ólavur ríður eftir bjørgunum fram, fann hann upp á eitt álvarann. har álvarann merkir ‘álva- hús’ ella ‘álvabústaður’. Orðið rann er eisini fyrri liður í sagnorðinum rann- saka. Onkur hevur kortini sett rann í samband við ragn, sum er fyrri liður í nøvnum sum Ragnar og Ragnhild. Tað er ógreitt, hvat ragn merkir, men tað hevur verið sett í samband við norrønt regin ‘gudar, guddómar’, men sum navnaliður verður tað hildið at vera skylt við gotiska orðið ragin ‘ráð, avgerð’, og er sostatt sam- germanskt. Tað er heldur ikki semja um, hvør upprunin til seinna lið, veig, er. Tað kann vera norrønt veig ‘styrki’, sum eisini kann merkja ‘kvinna’, men onkur hevur sett tað í samband við norrønt víg ‘stríð’. Í føroyskum er veig sum seinni liður í nøvnum vikn- að til vá. Navnið finst í Íslandi og Noregi sum Rannveig og í Svøríki sum Rannvi. Í Før- oyum hava vit bæði ser- føroyska sniðið Rannvá og samnorrøna sniðið Rann- veig. LØGFRØÐINGURIN Hvussu nógv kenningalomb eigi eg 1. Hvørji rættindi hevur eigari av kenning til upp- lýsing um áseyð og lemb- ing (lomb undan kenn- ingaóm hjá sær sjálvum)? 2. Hvørja skyldu hevur røktingarmaðurin til at upplýsa um rætt? 3. Hvørjar avleiðingar fær tað, um eigarin ikki fær ta úrtøku (kenningalomb), sum hann hevur fingið upplýst eru hansara? Eg meti grein 11 í lóg nr. 172 frá 18. mai um “ Haugers Styrelse og Drift” svarar spurningunum 1 og 2, nevniliga soljóðandi. Grein 11. Haugerøgterne er i deres Tjeneste Ejerne ansvarlige og skal rette sig efter de Forskriftir, som gives af Haugestevnet og Haugens Bestyrelse. De skal paa den enkelte Ejers eller Brugers Forlangende meddele ham Forklaring om de dem betroede Faars Antal og Tilstand samt Røgt i Haugen m.m. Triði spurningur krevur eina frágreiðing, tá hann ikki kann svarast uttan at vita, hvat fram er farið. Eg eri eigari av 10 kenninga- óm. Á várgongu spurdi eg røktingarmannin, hvussu lambað var hjá mær. Hann segði, at tann eina ærin hevði ikki lamb, og at eg átti 9 kenningalomb. Tá so heystfjøllini verða gingin, verður tillutað mær 7 kenningarlomb, og spyrji eg fleiri ferðir, eftir at heystfjøllini eru gingin, um tey tvey írestandi kenninga- lombini, sum eg ikki havi fingið, men fái bert at vita, at tøkuseyður framvegis gongur í haganum. Merkir hetta, at eg nú eigi 12 kenningalomb í haganum? Og komandi ár kann krevja úrtøku av 12 óm? Sjálvt um eg ikki havi rætt til meiri enn 10 kenningaær, ella skal hagin endurgjalda mær tey írestandi kenninga- lombini, sum helst eru komin uppí býti hjá felag- num, sum eg eisini eru eigari í. Havi eg rætt til at krevja úrtøku, sum mær er upplýst er mín, nevniliga 9 kenn- ingalomb? sum vóru til várgongu. Eisini má eigari kunna krevja, at hann kann halda seg til teir upplýs- ingar, hann hevur fingið, um onnur boð ikki eru givin? Spurningi 1 og 2 meti eg, at tygum svara sjálvur og er tí ikki neyðugt hjá mær at gera víðari viðmerkingar til teir. Viðv. spurningi 3, so er bert loyvi til at hava kenn- ingaseyð um so er at haga- stevna hevur viðtikið hetta. Slík viðtøka skal eisini áseta, at kenningaseyður skal hava eitt sermerki, ið skal góðkennast av sýslu- manninum. Røktingarmað- urin hevur til uppgávu at skipa fyri, at seyðurin verður merktur. Um so er, at upplýsingar- nir hjá røktingarmanninum til tygum undir várgonguni eru rættir, so eru 2 kenn- ingarlomb burturblivin. Út frá teimun upplýsingum tygum geva, er ikki møgu- ligt at staðfesta, hvat er blivið av teimun burtur- blivnu kenningalombunum. Orsakað av hesum, og vís- andi til, at eg ikki meti tað fyriliggja upplýsingar sum vísa, at røktingarmaðurin hevur misrøkt sínar skyld- ur, vil eg meta, at tygum ikki kunnu gera meira við málið. Vísandi til frammanfyri standandi vil undirritaði tí ikki meta, at tygum kunna krevja úrtøku av 12 óm ella at hagin og/ella røktingar- maðurin hava skyldu at veita tygum úrtøku av ella endurgjald fyri tey burtur- blivnu kenningalombini. RÁÐIÐ FYRI FERÐSLUTRYGD Høvuðsstaðurin ferðslutryggari Marknagilsvegurin er nú loksins liðugtgjørdur og bundin í restina av ringveg- num um Havnina. Heldur Ferðslutrygd, at hesin vegur fer at minka um ferðslu- skaðar í býnum, ella fer hann kanska tvørturímóti at skapa møguleikar fyri ras- arakoyring og harvið enn fleiri skaðum? Um vit taka Marknagils- vegin, sum hann var, áðrenn nýggju vegagerð- ina, so var hann so smalur, at tveir bilar ikki kundu møtast, uttan við víkipláss. At vegur er smalur, er í sjálvum sær ikki lívshættis- ligt, um vit bara hugsa um bilarnar, tí á smølum vegi ber av góðum orsøkum ikki til at koyra skjótari enn eitt vist. Og í veruleikanum er tað júst tað, sum verður gjørt við nýggjar vegir, tá ið ynskt verður, at ferðin ikki skal vera ov nógv. Tá verður vegurin t.d. við oyggjum ella øðrum forð- ingum smalkaður, so at bilførararnir verða noyddir at seta ferðina niður. Men tað er ikki bara bilferðsla á Marknagilsvegnum, har er eisini rættiliga nógv fólk til gongu og helst eisini á súkklu. Og hetta var rætti- liga vandamikið, tí fólk høvdu ikki annað val, enn at fara út á sjálvum vegin, og harvið seta seg í vanda fyri at verða ákoyrd. Hetta var ein ótolandi støða hjá øllum, sum skuldu nýta henda veg. Harumframt var eitt áhaldandi trýst á vegin, tí at stórur partur av eystur-vestur ferðsluni í Havnini leitaði sær eftir Marknagilsvegnum fyri at sleppa undan bíðirøðunum niðri í býnum. Avgerðin um at gera nakað við henda veg, kann tí ikki annað enn sigast at hava verið sjálv- søgd. Nú Marknagilsvegurin er liðugur er at fegnast um, at vit hava ein góðan ringveg rundan um Havnina, við gongubreytum í báðum síðum. Hóast allir trupul- leikar ikki eru loystir, t.d. súkkluviðurskiftini, mugu vit geva myndugleikunum tað rós, at teir veruliga hava sýnt vilja at gera ferðsluna tryggari. At tað nú ber til at ferðast eystur og vestur í Havnini eftir ringvegnum, hevur uttan iva lætt um trýstið á ferðsl- uni í miðbýnum og vónandi tí gjørt viðurskiftini eitt sindur ferðslutryggari har. Eftir stendur so spurn- ingurin um henda nýgerðin av Marknagilsvegnum skapar møguleikar fyri rasarakoyring? Í útgangsstøðinum kann verða sagt, at vegir eiga verða gjørdir til ta ferðslu, sum ætlanin er at hava á teimum. Tað er í øllum førum ikki skilagott at gera breiðar og beinar vegir, har ætlanin er, at ferðin skal vera lág. Tí, tað er ein sannroynd, at slíkir vegir elva til, at tað verður koyrt skjótt. Sigast má, at hetta hevur, í ávísan mun, verið havt í huga, tá ið Markna- gilsvegurin er gjørdur, og tí eru í støðum t.d. oyggjar gjørdar at smalka vegin. Spurningurin um loysnir- nar, sum eru gjørdar, eru optimalar, skal tó standa ósvaraður fyri fyrst. Tá ið hetta er sagt, má sjálvsagt verða lagt afturat, at tað skal eitt menniskja til at traðka á spitaran og sæð í tí ljósi, finst eingin um- bering fyri at koyra skjótari enn loyvt - ella ráðiligt er. Spyrjið serfrøðingarnar Hava tit spurningar til serfrøðingarnar, kunnu tit senda teir til: Sosialin postsmogu 76 110 Tórshavn ella á fax: 314720 og teldupostadressuna: spyr@sosialurin.fo Nýggi Marknagilsvegurin Altjóða skrivstovan lat alment upp í seinastu viku. Høvuðsuppgávan hjá hesi skrivstovu er at upplýsa um møgu- leikarnar hjá føroy- ingum at útbúgva seg uttanfyri Norðurlond ÚTBÚGVING Stefan í Skorini Fríggjadagin í seinastu viku var almenn móttøka í J.C. Svabosgøtu 14 ella grót- húsinum á Debesartrøð. Skipað var fyri móttøku í sambandi við, at Altjóða Skrivstovan alment lat upp, og at Setursskrivstovan eis- ini flutti inn á hesi hølini. Hesar báðar skrivstovur skulu sostatt búleikast undir somu lon í komandi tíðum. Holger Arnbjerg er leið- ari av Altjóða Skrivstovuni, og hann er longu farin til verka at upplýsa ungdómar um teirra møguleikar at fara undir hægri lesnað øðrum londum enn Norður- londum. Høvuðsuppgávan hjá skrivstovuni er at vegleiða og upplýsa um útbúgving- armøguleikar og útbúgv- ingarskipanir uttanfyri Danmark. – Okkara høvuðsuppgáva er at eggja ungum, sum ætla sær undir hægri lesn- að, at royna lærustovnar uttan fyri Norðurlond. Eis- ini skulu vit royna at skipa fyri næmingaskiftum mill- um hægri lærustovnar, sig- ur Holger Arnbjerg. Holger sigur, at ein heimasíða skjótt verður klár, men enn er hon ikki atkomilig á internetinum. Stórt arbeiði fer eisini at vera lagt í at gera skriv- stovuna sjónliga millum tey ungu á miðnámsskúlum og aðrastaðni. – Tey, sum ætla sær at lesa aðrastaðni, hava ofta nógvar forðingar at sleppa framvið, áðrenn klárt er at fara undir sjálvan lesturin Tað eru hesar forðingar, sum eg skal hjálpa fólki at sleppa uttanum, sigur Hol- ger Arnbjerg. Holger sigur, at enn er skrivstovan bara á byrjun- arstigi, og tí má hann prior- itera her í byrjanini, hvat hann fer at leggja størts dent á. Holger sigur seg hava ein varhuga av, at tað eru nógv, sum hava hug at lesa aðra- staðni enn í Føroyum og Danmark. Í einari kanning á einum av miðnámsskúl- unum segði ein triðingur av næmingunum, at teir heldur vildu lesa uttanfyri Norður- lond. Í blaðnum í gjár skrivaðu vit, at Creamy kanska fór at hava eina eykakonsert í Havn. Fyrireikararnir hava nú boðað frá, at henda konsertin undir ongum umstøðum verður hildin. Tey, sum ikki hava ognað sær atgongumerki til konsertina inni í Run- avík, sleppa sostatt ikki at síggja tær báðar genturnar á palli. Fyrireikararnir siga, at fleiri enn 1500 atgongu- merki longu eru seld til konsertina í Eysturoynni, so tað eru ikki nógv eftir. Fyrireikararnir siga, at fleiri kanska bíða við at keypa atgongumerki, tí tey vænta, at ein konsert eisini verður í Havn, men henda verður nú av ongum. Creamy onga konsert í Havn Leygarnáttina rendi ein bilur við fimm ungum monnum á ein garð á Eiði. Allir vórðu fluttir á Landssjúkarahúsið í Havn, men eingin hevur fingið álvarsligt mein FERÐSLUÓHAPP Stefan í Skorini Leygarnáttina kl. 03.52 fekk løgreglan fráboðan um eitt ferðsluóhapp á Eiði. Fimm ungir menn vóru í bilinum, og allir vóru fluttir við ambul- ansuni á sjúkrahúsið í Havn. Tveir teirra vóru gjørdir somikið í stand, at teir kundu fara heimaftur, meðan hinir tríggir vórðu innlagdir. Løgreglan heldur, at allir fimm vóru ávirkaðir av rúsdrekka, og tí vórðu blóðroyndir tiknar av øllum somlum. Bilurin fór ógvuliga illa, tí hann rendi frontalt í betonggarðin. Bilurin koyrdi úteftir úr bygdini, og tað var ikki hált á vegnum, tá óhappið hendi. Ferðsluóhapp á Eiði Eftir nógvu umtal- uni av heimasíðuni, www.ung.as, var sannur stormur av vitjandi á síðuni hósdagin. Heili 1200 vitjanir vórðu skrásettar henda dagin HEIMASÍÐA Stefan í Skorini Heimasíðan hjá Peturi Hansen hevur sanniliga verið í brennideplinum seinastu dagarnar. Eftir at tíðindi bórust um, at løg- reglan hevði sett seg í samband við dreingin, tí hon helt, at myndirnar á síðuni vóru heldur iva- samar, hevur síðan havt fleiri vitjanir enn vanligt. Petur Hansen sigur, at vanliga eru eini 400 vitj- anir hvønn dag, men hós- dagin vóru vitjanirnar heili tríggjar ferðir fleiri enn vanligt. Skrásettar vórðu 1200 vitjanir hós- dagin, meðan 800 vitjandi vóru fríggjadagin. Petur leggur afturat, at teljarin á hansara síðu er meira nágreiniligur í telj- ingini enn aðrir teljarar, tí hesin skilur ímillum IP- adressurnar, sum aðrir vanliga ikki gera. Tí hava aðrir teljarar lyndi til at skráseta fleiri vijtanir, enn talan í veruleikanum er um. Petur Hansen sigur, at tá hann var inni á Strondum um vikuskiftið og tók myndir á Prix Føroyar konsertini, vóru fólk eitt sindur meira afturhaldandi, enn hann er vanur við, tó fekk hann nakrar góðar myndir á konsertini. Annars hevur hann ikki merkt stórvegis til nógvu umtaluna. – Eg havi fingið nakrar ábreiðslur frá tí eldra ættarliðnum, men eingin av teimum ungu hevur verið illur um myndirnar, sigur Petur. Trokan á heimasíðuni Upplýsa um lestur uttanfyri Norðurlond Holger Arnbjerg skal hava høvuðsábyrgdina av Altjóða Skrivstovuni, og hann sigur, at hansara høvuðsuppgáva er at hjálpa ungum, sum ætla sær undir hægri lesnað aðrastaðni enn í Danmark Næstu fýra mánað- irnar verður skeið fyri rithøvundar á Háskúlanum í Havn, og tað verður Oddfríður Marni Rasmussen, sum fer at leggja teimum skrivandi lag á SKEIÐ Stefan í Skorini Í kvøld, mikukvøldið, verð- ur fyrsta skriviskeiðið á Háskúlanum í Havn, kallað LivaSkriva, sum Háskúlin fyrr hevur skipað fyri. Odd- fríður Marni, sum herfyri vann bókmentavirðisløn M.A. Jakobsens, hevur eis- ini fyrr roynt at skipa fyri slíkum skeiðum í Føroyum. Oddfríður Marni sigur, at dentur fer at verða lagdur á stuttsøgur og stuttprosa á skeiðnum, har skeiðluttak- ararnir skulu læra at býta tekstir upp í tær ymisku bókmentagreinirnar. Annar høvuðstátturin á skeiðnum verður, at skeið- luttakararnir skulu læra, hvussu rithøvundurin skap- ar ein persón í eini stutt- søgu, og síðani skulu teir skriva eina stuttsøgu um henda persónin, sum teir sjálvir skapa. Næmingarnir skulu eisini skriva sjálvir, so at teir fáa eitt sindur av venjing, og síðani skulu skeiðluttakar- arnir meta um arbeiðið hjá hinum á liðnum. Soleiðis fáa næmingarnir sítt egna verk undir luppin, og tað kann vera læruríkt. Oddfríður Marni sigur, at hann fer at brúka tekstir bæði hjá kendum rithøv- undum og hjá næmingun- um sjálvum í undirvísing- ini. Hann fer at greina hesar hesar tekstir og søgur sam- an við næmingunum. Skeiðið verður tríggjar tímar hvørt mikukvøld fram til 16. mai. Hetta er long tíð, men Oddfríður heldur ikki, at tað er ov langt tíðarskeið, men at næmingarnir fáa meira burturúr, tá tað er skipað soleiðis. Oddfríður leggur lag á Oddfríður Marni Rasmussen fer næstu mánaðirnar at leggja rithøvundum, sum kanska ætla sær meira innan hetta yrkið, lag á