mikudagur 24. januar 2007síða 6

6 Nr. 17 - 24. januar 2007 tíðindi Nú er klárt at koyra tos­ka­smolt í nýggju al­i­støð­ina í Hvalba. Æt­lan­in er at ala tosk­ in í kørum á landi fyri at hava nágreiniliga stýr­ing á alingini og gongst um ætlað, er het­ta bara byrjanin til nak­að nógv størri Toskaaling Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Nú verður aftur eitt nýtt kapittul skrivað í føroyskari vinnulívssøgu. Og tað verður skrivað í Hvalba. Nú verður nevniliga skjøtil settur á toskaaling uppi á landi í Hvalba. Tað hendir, nú sløk 40.000 tos­ka­smolt upp á góð 100 gramm hvørt, komu við tan­ ga­bi­li, suður við Smyrli í morg­un og vórðu slept í ann­að av teimum báðum stó­ru alikørunum, sum Far­ oe Cod Farm hevur sett upp í Nesi í Hvalba. Hetta hendir í dag, sum ein annan dag. Eftir ætlan skul­du smoltini koma suður í gjárkvøldið, ella í dag, men smávegis tekniskir tru­pul­leik­ar hava verið við bilinum, sum skuldi fly­ta tað suður. Í morgun vóru boð­ini kortini tey, at við­ ur­skif­t­ini vóru fingin í rættlag og at alt bendi á, at tað fyrsta smoltið kemur suður í morgin. Í alikørunum í Hvalba skulu smoltini ganga í eina tíð, men tá ið tey eru størri, verður helvtin av teimum flutt yvir í hitt karið, so at smoltið er í báðum kør­un­ um. Smoltini hava tey fingið av royndarstøðini í Nesvík. Tað eru felagið Steintór í Hvalba, feløgini Tjaldur, Spar­i­kassa­grun­n­ur­in og TF-Holding, sum hava sett hetta alibrúkið til tosk á stovn, við norska alifelagið Eco-Farm á odda. Tað er Eco-Farm, sum hev­ ur ment tað serligu tøkn­ina, sum tey brúka í toska­al­ing­ ini í Hvalba. Hetta er tøkni, sum er roynd í laksaaling við góðum úrsliti. Men tað er ikki roynt í toskaaling fyrr, so talan er um rættiliga spen­n­andi royndir, tey farin í holt við í Hvalba. Her skal kortini leggj­ast afturat, at áður eru toska­ smolt sett út í Árnafirði, men tað er í aliringar á sjón­ um. Tað, sum nú verður far­ ið undir í Hvalba, er fyrstu ferð, at toskur verður aldur á landi. Taka næsta vár Ætlanin er so at hava smolt­ ini gangandi í kørunum í 12-14 mánaðir, áðrenn teir verða tiknir. Men tá skal helst vera talan um tosk, ið vig­ar 4 - 4,5 kilo. - Tá ið toskurin so verður tikin, skuldu vit helst havt eina vøru, ið skarar framúr til dygd. Og vit ætla at selja, har, vit fáa besta prísin, sigur Mikkjal Hammer. Tí er enn óvist at siga, hvussu og hvar, toskurin skal seljast. Tí er eisini torført at siga, hvus­su prísurin verður. Hin­ veg­­in varð norskur ali­tosk­ ur seldur fyri nakrar og 30 krón­ur kilo í fjør. Høvuðs­ mark­­nað­­urin var í londum sum Danmark, Svø­ríki, Span­ia og serliga í Frak­lan­ di, har prísurin var bestur. Men søluna hugsa teir ikki endiliga so nógv um enn. - Enn hava vit onga vøru, so tað er ómetaliga torført at siga. Men hava vit eina dygd­­ar­­góða vøru, er onki at ivast í, at hon eisini er góð sølu­­vøra. Mikkjal Hammer sigur, at fyri­­bils verður avbjóðingin hjá teimum at ala toskin fyri ein prís, sum ger, at løn­­an­­di vinna fæst burturúr al­ing­­ini. - Fyribils hugsa vit mest um at fáa sjálva alingina at hepn­­ast væl, so kemur alt hitt aftaná. Betri stýring Mikkjal Hammer sigur at en­da­mál­ið við hesum er at kunna bjóða keyparum spill­ fesk­an tosk í einari ávísari nøgd og stødd, alt eftir, hvat keyp­ar­in vil hava og eisini í eini heilt ávísari dygd. - Av tí at talan er um aldan fisk, kunnu vit eisini veita so góða leveringstrygd, sum til ber. Mikkjal Hammer sigur, at tann alingin, sum nú er í Hval­ba, er at meta sum ein roynd fyri at vísa, hvussu tað hepnast. - Hetta er at meta sum ein byrjan upp á nakað, sum helst skuldi vaksið seg til nakað munandi størri, So hepnast hetta væl, er æt­­lanin at byggja alingina í Hvalba út, so at hon kann koma á eitt støði, har teir taka nøkur túsund tons um árið. Onnur ala tosk í aliringum á sjónum. Tit hava alingina í stórum kørum á landi. Hvør er fyrimunurin við tykk­ara máta? - Tað kann sigast í tveim­ um orðum: Betri stýring. - Endamálið við tøknini hjá Eco-Farm, er at ala tosk utt­an at brúka heilivág av nøkr­um sum helst slagi. - Við at ala í kørum á landi, ala vit í einum full­komi­liga vardum um­hvørvi. Tað merkir, at vit stýra fullkomiliga sjálvi, hvat kemur í kørini og hvat fer úr teimum aftur. Tað veð­ur avgjørt mett at vera ein stórur fyrimunur á mark­naði­num, men eisini í royndunum at fyribyrgja sjúk­um. - Tí ala vit í kørum á landi fyri at kunna stýra sjón­um, sum fer í karið. Vit stýra eisini hitanum og luft­ini í sjónum, einsvæl og vit stýra øllum øðrum viðurskiftum krevjast fyri at geva toskinum og góðar vak­strar­møgu­leik­ar sum til­ ber. Kunnu samanbera toskin Smoltini, sum nú eru sett í alikørini í Hvalba, eru í høvuðsheitum klakt úr yng­uli av Føroya Banka. - Toskurin á Føroya Ban­ ka hevur einar heilt serligar egin­leikar, tí hann veksur væl skjótari enn annar tosk­ ur. - At toskurin veksur skjótt, gevur føroyingum ein heilt ser­lig­an kappingarfyrimun fram­um alarar í øðrum lond­ um, tí alingin verður mun­ andi styttri og sostatt eisini mun­andi bíligari. - Tað er akkurát hetta, sum ger toskaaling í Føroyum ser­liga spennandi. Men eitt sindur av smolti, sum skal setast í alikørini í Hvalba, er eisini av land­ grunn­in­um. - Tey bæði sløgini eru frá­ merkt, tí so fáa vit saman­ bera vak­strar­egin­leik­ar­nar hjá hes­um báðum sløgunum og sostatt fáa vit at síggja sjón fyri søgn, hvussu banka­­­tosk­­urin og toskinum av landgrunninum veksa í ein­um alibrúki, sigur Mikkj­ al Hammer. Vónandi er hetta bara byrjanin til nakað størri Kallað til fundar Tey trý starvsfólkini, sum leiðslan á Matrikulstovuni ætlaði at siga úr starvi, hava nú fingið boð um at koma at tosa við leiðsluna. Starvsmannafelagið, sum umboðar tey trý, hevur svarað, at tvey teirra eru sinnað at byrja aftur í arbeiðinum, men at tað triðja hevur fingið annað starv. Øssur Midjord, stjóri á Matrikulstovuni, sigur við Útvarpið, at stovnurin hevur fingið størri játtan, og at tað verður ikki neyugt at siga fólk úr starvi. Nýggja leigulóg Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, ætlar, at tað skal verða tryggari hjá fólki at leiga sær bústað, og gongst sum ætlað, fáa vit eina nýggja leigulóg í hesum árinum. Almanna- og heilsumálaráðið, sum umsitur leigumál, arbeiðir við at gera eina nýggja leigulóg ístaðin fyri ta gomlu, sum er frá 1940, og sum bara er galdandi í Havn. Umleið 4.000 føroyingar búgva til leigu, men í fjør fekk leigunevndin bara 35 leigusáttmálar til góðkenningar. Hesi bæði kørini í Hvalba eru karmurin um eina nýskapandi roynd, sum er at ala tosk í einum fullkomiliga vardum umhvørvi á landi, har alarin eru fulla stýring á tí, sum fer í karið og tí, sum fer úr karinum Alikørini í Hvalba eru stór. Tey eru 15 metrar í tvørmáli og taka 600 rúmmetrar av sjógvi, hvørt. Hetta fyrsta árið verður ein royndartíð og gongst sum ætlað, er hetta bara byrjanin til nógv meiri umfatandi toskaaling í Hvalba