hósdagur 8. februar 2001síða 4

Nr. 27 - 8. februar 2001 7 6 Nr. 27 - 8. februar 2001 Breið semja er i Fólkatinginum um útspælið frá stjórnini, sum bjóðar lands- stýrinum blokkstuðul í fýra ár, um nýggja sjálvsstýrisætlanin vinnur undirtøku 26. mai FRAMTÍÐARSTØÐA FØROYA Magnus Dam, Keypmannahavn Á Christiansborg eru flestu flokkar á einum máli um, at landsstýrið hevur tikið eitt heldur víðgongt stig við sínari nýggju ætlan. Tá ið Nyrup var á fundi við Føroya-nevndina á middegi týsdagin, fekk forsætisráð- harrin samstundis breiðan stuðul fyri sínum boðum til landsstýrið um, at skiftis- tíðin verður fýra ár, um før- oyingar atkvøða ja 26. mai Formaðurin í Vinstra, Anders Fogh Rasmussen, segði eftir fundin, at lands- stýrið roynir at læsa støð- una fasta við sínum upp- skotið. – Føroyingar skulu at- kvøða um føroyska sjónar- miðið, sum er loysing og blokkstuðul í 12 ár. Í einari slíkari støðu kunnu vit í Fólkatinginum bara gera eitt, og tað er so at atkvøða um okkara sjónarmið. Og tað er: »Loysing? Ja, um tykkum lystir. Men so fáa tit bara blokkstuðul í fýra ár«, segði Anders Fogh Rasmussen við Ritzau eftir fundin í Føroya-nevndini. Formaðurin í Vinstra heldur ikki, at danir tveita føroyingar út úr Ríkisfel- agsskapinum við hesum boðunum, tí tað er lands- stýrið, sum hevur til enda- máls at loysa frá Danmark. Ovfarin – Eg var ovfarin av at landsstýrið valdi hendan framferðarháttin. Tað van- liga vildi verðið at samráðst um eina loysn við stjórnina. Og so verður hendan loysn- in koyrd út til fólkaat- kvøðu. Nú kemur atkvøðu- greiðslan at snúgva seg um sjónarmiðið hjá øðrum partinum. Tað er ein ógvu- liga serstakur samráðingar- háttur og ein roynd at »skjóta« seg til eitt úrslit, sum ikki kundi røkkast við samráðingum, sigur Anders Fogh Rasmussen. SF styðjar somuleiðis støðuna hjá stjórnini um at minka blokkstuðulin eftir fýra árum, men flokkurin ávarar ímóti at fara ov harð- liga fram ella gera viður- skiftini millum londini spentari. – Tað eru føroyingar, sum avgera hendan spurn- ingin. Um teir førka seg móti sjálvstýri, so skal blokkurin minkast eftir fýra árum. Men vit halda tað eisini vera týdningarmikið, at hetta ikki endar við ov nógvum »kanónbáts- diplomatii« ella koloni- valdi, sigur Jes Lunde, formaður í tingbólkinum hjá SF. Áður hevur Peter Duetoft úr CD, sum er formaður í Føroya-nevndini, greitt víst ætlanini hjá landsstýrinum frá sær og undirstrika, at talan verður um 3-4 ára skiftistíð við hesari ætlan- ini. Skaðar viðurskiftini Tann einasti, sum heldur, at stjórnin kanska fer í so harðliga fram, er Jan Sjur- sen, formaður í Kristiliga Fólkaflokkinum. Hann heldur, at stjórnin átti at bíða við sínum útspæli, inntil fólkaatkvøðan í Før- oyum hevur verið. Partarnir skulu kortini samráðast eftir fólkaatkvøðuna, vísir hann á. – Tað er óheppið fyri Ríkisfelagsskapin, at stjórnin nú eisini kennir seg noydda til at »krita vøllin«, sigur Jann Sjursen. – Mín fatan er, at nýggja leiðin, sum samgongan hevur sett út í kortið, kemst ikki nærri røttum Sjálv- stýrispolitikki, sigur Helena Dam á Neystabø, landsstýris- kvinna. Hilmar Kass, fyrrverandi løgtings- maður Sjálvstýris- floksins, heldur hinvegin, at samgong- an hevur givið døn- um góð kort í hond- ina við at útskriva fólkaatkvøðu ALMENNUR FUNDUR Stefan í Skorini Týsdagin skipaði Sjálvstýr- isflokkurin fyri almennum fundi á Landsbókasavnin- um, har fundarfólkið við- gjørdi nýggju sjálvstýristil- gongdina, sum nú fyriligg- ur. Helena Dam á Neystabø legði fyri við at greiða frá tí nýggja uppskotinum, sum skal leggjast fyri tingið í næstum. Landsstýriskvinnan hjá Sjálvstýrisflokkinum held- ur, at hetta nýggja uppskot- ið kundi ikki ligið nærri røttum sjálvstýrispolitikki, sum hon málber seg. Hon sigur, at tað er heilt einfalt genialt við tveimum fólka- atkvøðum, tí á henda hátt verður gongdin fram ímóti sjálvstýrinum líðandi, og fólk hava tvær ferðir møgu- leika at greiða atkvøðu í hesum spurninginum. Javnaðarflokkurin hopar undan Landsstýriskvinnan greiddi frá, at samgongan gjørdi fleiri royndir at fáa Javnað- arflokkin at taka undir við ætlanini, og at Jóannes Eid- esgaard segði á fundi fyri stuttum, at Javnaðarflokk- urin kundi taka undir við fyrsta partinum av ætlanini, men at hann síðani dróg í land aftur. Soleiðis hevur Javnaðarflokkurin hopað undan í teimum semings- royndum, samgongan hev- ur roynt at fingið í lag. Helena Dam á Neystabø metti, at frá hennara síðu var eingin beinleiðis forð- ing fyri, at fáa Javnaðar- flokkin uppí semjuna, men tað hevði verið trupult at fingið Tjóðveldisflokkin at taka undir við einum upp- skoti, sum Javnaðarflokk- urin eisini kann góðtaka. Soleiðis stóð valið millum Tjóðveldisflokkin og Javn- aðarflokkin. Formaður Sjálvstýris- floksins helt fram við at greiða frá, at tað var sera langt millum flokkarnar í samgonguni, tá hetta nýggja uppskotið skuldi orðast. Tað kravdi tí nógva orku og tíð at skrúva eitt uppskot saman, sum var nóg hóvligt, at allir kundu taka undir við tí. Skeivt við fólkaatkvøðu Millum fundarfólkið á Landsbókasavninum var eisini Hilmar Kass, fyrr- verandi løgtingsmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum. Hann var ósamdur við Helenu og metti ikki, at Sjálvstýris- flokkurin hevði ført rættan politikk í hesum valskeiðn- um. Hann vísti á, at ístaðin fyri at samráðast við danir um ein endaligan sáttmála, so skuldi samgongan held- ur havt arbeitt meira mið- víst við yvirtøkum av máls- økjum. Eingin forðing er fyri at yvirtaka málsøki so hvørt, men undir samráðingum hava danir møguleikan at leggja seg tvørar. Og við hesi fólkaatkvøðuni hevur samgongan givið dønum sera góð kort í hondina, sum teir annars ikki høvdu havt, um arbeitt hevði verið við yvirtøkum ístaðin. Hann helt tískil, at sam- gongan var farin skeivt fram á sjálvstýrisleið, tí hon skuldi heldur havt lagt størri dent á yvirtøkur í hesum valskeiðnum, og síðani arbeitt víðari, um hon varð afturvald. Helena vardi seg við, at henda samgongan hevði ikki havt tað sum mál at fremja yvirtøkur, men held- ur vildi hava ein nýggjan sáttmála við danir um ríkis- rættarligu viðurskiftini, og tí vóru málsøki ikki yvirtik- in í hesum valskeiðnum. – Eingin kann siga nakað um árið 2012, og kanska hava fólk eina heilt aðra støðu, tá tann dagurin upp- rennur. Vit vóru ikki bein- leiðis fyri tí seinnu fólkaat- kvøðuni, men vit vildu ikki seta hart ímóti hørðum í tí málinum, sigur Helena Dam á Neystabø, formaður Sjálvstýrisfloksins. Helena Dam á Neystabø legði afturat, at høvuðs- orsøkin til, at eingin sam- ráðingarloysn fekst við danir, var ynski føroyinga um størri sjálvstýri. Hetta kundi danska stjórnin ikki góðtaka, tí Danmark skal hava yvirvágina í ríkisfel- agsskapinum. Formaðurin mælti annars til, at vit líta á egnan rætt og egin evni við komandi fólkaatkvøðu, og tí skulu fólk fara á val og atkvøða »ja« tann 26. mai. Helena Dam á Neystabø sigur, at Javnaðarflokkurin hevur hop- að undan, tá samgongan hevur roynt at nærkast størsta and- støðuflokkinum Nýggja leiðin er rættur sjálvstýrispolitikkur Semja um kósina hjá stjórnini Eitt ja á fólkaatkvøð- uni í mai skal brúkast til at fáa tólv ára skiftistíð frá dønum. Hóast Nyrup heldur fast um, at skiftistíðin verður fýra ár, fer atkvøðan at snúgva seg um tólv ár. Hetta fyri at styrkja eina nýggja føroyska samráðingastøðu við fólkinum í rygginum FÓLKAATKVØÐAN John Johannessen Fólkaatkvøðan í mai skal brúkast til at styrkja eina føroyska samráðingarstøðu í nýggjum samráðingum við danir. Hetta viðurkennir Anfinn Kallsberg, løgmaður, fyri Sosialinum. – Vit vilja vísa Nyrup, at føroyska fólkið ynskir at minka blokkin og yvirtaka málsøki eftir tólv árum, sum landsstýrið hevur skot- ið upp. Vit skulu vísa danska forsætisráðharran- um, at vit hava gjørt eina ætlan, sum er kjølfest í fólksins vilja, sigur Anfinn Kallsberg. Løgmaður sigur seg vænta eitt ja á fólkaatkvøð- uni í mai. Og við hesum úr- sliti í rygginum ætlar løg- maður sær í holt við nýggj- ar samráðingar við donsku stjórnina. Løgmaður vísir á, at tað, sum landsstýrið leggur upp til, er, at løgtingið samtykk- ir eina gongd á 12 ár í ein- ari løgtingslóg, sum síðani verður staðfest við einari fólkaatkvøðu. Í hesari løg- tingssamtykt verður sagt, at málsøkini, sum vit eftir heimastýrislógini kunnu yvirtaka, verða yvirtikin næstu tólv árini. Í sama tíðarskeiði skal eisini fíggj- arligi parturin, sum er tengdur at málsøkjunum eisini flytast til føroyingar at gjalda. – Hetta vil siga, at vit taka á okkum fulla ábyrgd, bæði av málsøkjunum og av rakstrinum av teimum, ger løgmaður greitt. Løgmaður ásannar, at hóast føroyingar á fólkaat- kvøðuni í mai samtykkja, at tíðarskeiðið skal vera 12 ár, er neyðugt við samráðing- um við danir um hetta. – Sjálvsagt skulu sam- ráðingar til. Tí vit hava ein mótpart, sum eitur danska stjórnin. Men tað er ikki danska stjórinin, sum av- ger, hvat Føroya fólk at- kvøður um á einari fólkaat- kvøðu, staðfestir løgmaður. Vísa á fólkaviljan Eftir fund við Føroya- nevndina hjá Fólkatingin- um týsdagin gjørdi danski forsætisráðharrin greitt, at danska stjórnin fatar fólka- atkvøðuna í mai sum eina fólkaatkvøðu um loysing. Stjórin heldur í veruleik- anum, at nýggja ætlanin hjá landsstýrinum ikki liggur so langt frá upprunaligu fullveldisætlanini, sum landsstýrið vil vera við. Tí eru greiðu boðini frá danska forsætisráðharran- um, at blokkstuðulin er burtur um fýra ár, um før- oyingar atkvøða ja á fólka- atkvøðuni í mai. Hesi boð fatar løgmaður sum eina hóttan frá dønum, fyri at fáa føroyingar at at- kvøða nei. Men samstundis ásannar løgmaður, at tað eru danir, sum í seinasta enda gera av, hvussu leingi vit fáa blokk- stuðul. Annars kundi lands- stýrið bara spurt føroyska fólkið á fólkaatkvøðu, um tey ynsktu blokkin at halda fram í 100 ár. Orsøkin til, at landsstýrið vil hava Føroya fólk at at- kvøða, um tey ynskja blokkin minkaðan burt eftir tólv árum, er rætt og slætt fyri at staðfesta fyri danska forsætisráðharranum, at føroyska fólkið stendur aftan fyri ætlan landsstýris- ins, so landsstýrið kann fáa stjórnina at ganga við uppá ætlanina hjá landsstýrinum, viðurkennir løgmaður. Nýggj fólkaatkvøða Eftir fólkaatkvøðuna, skal landsstýrið aftur til samráð- ingarborðið saman við døn- um. Verður úrslitið ja á fólkaatkvøðuni, hevur landsstýrið eitt føroyskt fólkakrav um 12 ára skiftis- tíð við sum barlast. Men tað kann hugsast, at danska stjórnin kortini ikki gongur við uppá 12 ár. Ger hon ikki tað og úrslitið í staðin verður til dømis 7 ár, skulu føroyingar sambært løgmanni aftur til fólka- atkvøðu. – Er tað fyrst samtykt á eini fólkaatkvøðu, at skift- istíðin skal vera 12 ár, mugu vit eftir mínum tykki aftur til eina nýggja fólka- atkvøðu, um úrslitið verður nakað annað, sigur Anfinn Kallsberg, løgmaður. Verður úrslitið av eini fólkaatkvøðu, sum snýr seg um til dømis sjey ára skiftistíð eitt nei, standa vit aftur í somu støðu, sum í dag, viðurkennir løgmaður. Nýggjar samráðingar við danir: Fólkaatkvøðan skal styrkja støðuna Løgtingið feldi týsdagin uppskotið um at varðveita rentustuðulin á 48 prosentum. Stuðulin fer í ár niður á Bert andstøðan, sum átti uppskotið, tók undir við uppskotinum. RENTUSTUÐUL Magnus Dam Tey, sum hava sethúsa-, lestrar- og onnur lán mugu eitt sindur djúpari niður í lumman eftir pengum í ár og komandi ár. Rentustuðulin verður í ár lækkaður úr 48 niður í 44 prosent, og tvey tey kom- andi árini lækkar stuðulin enn meira. Hetta er greitt, eftir at ein meiriluti í løgtinginum feldi uppskotið frá and- støðuni um at varðveita rentustuðulin á 48 prosentum. Sambands- flokkurin og Javnaðar- flokkurin áttu uppskotið, og tá ið tað var til fyrstu viðgerð vóru ávís tekin um, at uppskotið kanska fór at verða samtykt í løg- tinginum. Óli Breckmann úr Fólkaflokkinum tosaði eitt nú fyri uppskotinum, men undir viðgerðini í Fíggjarnevndini gjørdist greitt, at Fólkaflokkurin ikki fór at taka undir við uppskotinum kortini. Somu støðu høvdu hinir báðir samgonguflokkarnir, Tjóðveldisflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, sum mæltu frá at samtykkja uppskotið. Undir aðru viðgerð týs- dagin stóðu samgongu- flokkarnir sum ein maður, og hóast nógvar atfinning- ar frá andstøðuni móti ser- liga Fólkaflokkinum, so stóð hann ikki til at vika. Samgongutingmenn vístu á, at talan er um eina lítla lækking, sum ikki fer at merkjast so væl hjá teimum, sum ikki hava risastór lán, og harafturat vístu tingmenn á, at ætlan- in alla tíðina hevur verið, at stuðulin skal lækka aft- ur. Rentustuðulin var eitt krepputiltak, og í lógini var ásett, at hann skuldi lækka, tá nøkur ár eru fráliðin. Tá ið tingmenn at- kvøddu, atkvøddu 12 ting- menn fyri uppskotinum og 14 ímóti. Uppskotið datt sostatt burtur. Sambært lógini um rentustuðul fer stuðulin í ár niður á 44 prosent, næsta ár fer hann niður á 42 prosent, og í 2003 lækkar stuðulin niður í 40 prosent av rentuútreiðsl- unum. Lánini dýrari Fókaatkvøðan, sum varð almannakunngjørd í Tinganesi 1. februar, hevur til endamáls at styrkja landsstýið í nýggjum samráðingum við donsku stjórnina um fullveldi