fríggjadagur 9. februar 2001síða 3

Nr. 28 - 9. februar 2001 5 4 Nr. 28 - 9. februar 2001 Gudmund Mortensen á Tvøroyri skilir ikki, hví trupulleikar hava stungið seg upp um fiskiloyvi til nýgga Rasmus Effersøe. Øll loyvi eru ílagi, annars var báturin sjálvsagt ikki keyptur, sigur hann FISKISKAPUR Áki Bertholdsen Á Tvøroyri gongur í løtuni ein maður og veit ikki um hann er keyptur ella seldur. Ella tað er kanska rættari at siga, at hann veit ikki, um hann hevur fiskiloyvi ella ikki. Tað er Gudmund Mort- ensen, reiðari. Herfyri keypti hann trolaran, Hauk- ur, úr Íslandi og gav honum navnið Rasmus Effersøe. Ætlanin var, at hann skuldi yvitaka rættindini hjá gamla Rasmuss Effersøe, sum sostatt skal úr flotan- um. Men síðani hevur ivi tikið seg upp um tað yvir- høvur ber til at geva nýggja Rasmus Effersøe Fiskiloyvi undir Føroyum. Hetta skip er nevniliga fyrrverandi Snoddið, sum fekk upphøggingarstuðul í sínari tíð, tá ið hann varð seldur til Íslands. Og nú er Fiskimálastýrið komið eftir, at tað er iving- arsamt um tað yvirhøvur nakrantíð er loyvt at geva einum skipi fiskiloyvi aftur, sum einaferð hevur fingið fingið upphøgging- arstuðul. Gudmund Mortensen sigur, at áðrenn hann keypti trolaran úr Íslandi, útvegaði hann sær sjálvsagt øll tey neyðugu loyvini. – Annars varð báturin ongantíð keyptur, tað er sjálvsagt, sigur hann. Hann sigur, at hann tískil bæði hevur fingið skrivligt fiskiloyvi og veiðiloyvi til nýggja bátin. Tvs, at tað eru loyvini hjá gamla Rasmus Effersøe, sum eru førd yvir á nýggja bátin og tað hevur hann skrivligt frá Fiski- málastýrinum. Annars fór gamli Rasmus Effersøe ein túr afturat mikukvøldið. Nýggi Ras- mus er í Havn, hann verður málaður og fær onkrar ábøtur og ætlanin var, at hann skuldi koma suður seinni í vikuni. Men tá ið hesin túrurin hjá gamla Rasmus er lið- ugur um einar 10 dagar, var tað ætlanin at nýggi Ras- mus Effersøe skuldi fara fyrsta túrin. Fyri at kanna málið, hevur Fiskimálastýrið biðið um eina lógfrøðiliga met- ing av, um tað er loyvt at geva nýggja Rasmus Effer- søe fiskiloyvi, hóast hann fekk upphøggingarstuðul fyri einum 10 árum síðani, tá ið hann nevndist Snodd- ið. Gudmund Mortensen sigur, at enn hevur hann onki hoyrt aftur frá Fiski- málastýrinum. Men hann dylir ikki fyri, at tað fer at koma sera illa við, um niðurstøðan nú verður, at hann ikki kann fáa fiskiloyvi. Vit spurdu hann eisini, hvat fer at henda, um enda- liga svarið úr Fiskimála- stýrinum verður, at Rasmus ikki kann fáa Fiskiloyvi. – Sum sagt havi eg longu fingið øll loyvini skrivliga. Verður niðurstøðan nú ein onnur, má Fiskimálastýrið taka tað við sær, sum tað ber í sær. So má onkur onn- ur loysn finnast, er tað einasta, hann vil siga um tað. Men hann dugir ikki at skilja trupulkleikin. – Hetta er ikki sama reiðarí, sum fekk upphøgg- ingarstuðul. Hetta er eitt nýtt reiðarí og tað fer eitt skip úr flotanum ístaðin fyri, so eg skilji ikki trupulleikan, sigur Gud- mund Mortensen – Enn er lagnan hjá nýggja tvøratrolaranum, Rasmus Effersø ikki avgjørd. Eg havi øll fingið øll loyvi, sigur reiðarin. Løgrøðingar kanna eftir um tað ber til at geva skipinum loyvi, sigur fiskimálaráðharrin Hevur fingið skrivligt loyvi til nýggja Rasmus Effersøe – Tað kom óvart á meg, at ivi hevur tikið seg upp um fiskiloyv- ið hjá nýggja tvøra- trolaranum, Rasmus Effersøe, sigur Jørgen Niclasen, landsstýris- maður í fiskivinnu- málum FISKISKAPUR Áki Bertholdsen Tað kom púra óvart á Jørg- en Niclasen, at ivi nú hevur tikið seg upp, antin tað yvirhøvur ber til at geva nýggja tvøratrolaranum, Rasmus Effersøe, fiski- loyvi. Eftir, at Rasmus Effersøe varð keyptur úr Íslandi um ársskiftið, er komið framm, at tað er kanska ólógligt at geva ghonum fiskiloyvi undir Føroyum. Orsøkin er, at hetta er fýrrverandi toftatrolarin Snoddið, sum í síni tíð fekk upphøggingarstuðul, tá ið hann varð seldur til Íslands. Og nú verður sagt, at tað er ólógligt at geva skipið fiskiloyvi, sum einaferð hevur fingið upphøgging- arstuðul. Aðarastaðni í blaðnum í dag sigur reiðarin, Gud- mund Mortensen, at hann hevur fingið skrivligt fiski- loyvi og veiðiloyvi til skip- ið. – Tað er ikki rætt, sigur Jørgen Niclasen. Hann hev- ur fingið tilsøgn um loyvi og tað er ikki tað sama sum at fáa loyvi. Sostatt hevur hann ikki fingið loyvi enn, sigur hann. Men hann sigur, at hetta er ein keðilig støða hjá øll- um pørtum. – Tá ið vit viðgjørdum málið um at flyta loyvini hjá gamla Rasmus Effersøe yvir á nýggja skipið, var ongastaðni viðmerkt í skjølunum, sum vit høvdu um skipið, at tað hevði fingið upphøggingarstuðul. Tað stendur heldur ikki á skipsblaðnum, ið er tað sama fyri skip, sum tinglýs- ingin er fyri aðrar ognir. Annars plagar slíkt at standa í skipsblaðnum. Jørgen Niclasen sigur, at tí var tað ikki í hansara tonkum, at hann hevði fingið upphøggingartsuðul og tí hevur tað ongantíð verið uppi í viðgerðini. – Men so mintust onkur, at hann hevði fingið upp- høggingarstuðul og tá varð málið steðgað. -Jørgen Niclasen sigur, at hetta kom dátt við. Hann sigur, at samsvar er ikki ímillum danska og før- oyska lógartekstin á hesum øki. – Í mínum hugaheimi hevði uppøggingarstuðulin til endamáls at minka fiski- orkuna. Í hesum føri er tal- an um eitt nýtt reiðarí og um, at eitt annað skip fer úr flotanum, men fiskiorkan hvørki veksur ella minkar. –Tí er hetta ein tulkingar- spurningur. Og tað er onki at gera, uttan at kanna mál- ið til botns. Og sostatt havi eg biðið um eina lógfrøði- liga meting. Og so fara vit víðari haðani frá. Jørgen Niclasen sigur, at enn er metingin ikki liðug, men tað verður ein av døg- unum. – Vit hava hava fleiri tilboð um at leiga skip ístaðin til vakt- arhald og bjarging á sjónum fyri Brimil, og teir møguleikar- nir verða nú kann- aðir, sigur Jørgen Niclasen, landsstýr- ismaður í fiski- vinnumálum TRYGD Á SJÓNUM Áki Bertholdsen – Eg skilji onki av hes- um longur. Men nú er støðan so álvarslig, at okkurt má henda. Jørgen Niclasen, Landsstýrismaður í fiski- vinnumálum, sigur, at hann veit ikki, hví málið um Brimil ikki kemur fyri í tinginum. Karsten Hansen legði uppskot fyri tingið um at loysa ósemjuna um løn- ina hjá manningini á Brimli. Hann boðaði frá, at málið hevði slíka skund, at hann fór at biðja tingið víkja frá tíðarfreis- itini, fyri at fáa tað skjótari avgreitt. Men so steðgaði málið og tað kom ongantíð til viðgerðar í tinginum. Og tað stendur heldur ikki á skránni fyri tingfundin týsdagin, so enn er óvist, hvørja lagnu, uppskotið fær. Jørgen Niclasn sigur, at hann hevur spurt seg fyri, men hann fær onki at vita um, hví málið ikki kemur fyri tingið. Sjálvur hevur Karsten Hansen sagt, at orsøkin er, at hann vil hava alla samgonguna at taka ábyrgd av málinum og at tað er útsett, eftir at ein- stakir tinglimir eru farnir at seta spurnartekin við ætlanina. Jørgen Niclasen heldur, at hetta er tann veikasta støðan, sum Karsten Hansen kundi koma í. – Hann hevur lagt mál- ið fyri tingið, men tað kemur ikki til viðgerðar, tí hann stúrir fyri avleið- ingunum. Hetta er at for- telja fakfeløgunum, at Løgtingið vil onki gera við málið og tað fremur ikki samráðingarhugan hjá teimum, sigur Fiski- málaráðharrin. Sostatt tykist tað nú greiðari enn nakrantíð, at tað fæst ongin samráðingarloysn. Vilja leiga Jørgen Niclasen at nú er støðan við at vera heilt álvarslig og tí er tað neyðugt at kanna aðrar møguleikar. – Várróðurin er byrjað- ur og yvirhøvur veksur virksemið undir Føroyum ímóti vári. Tí er tað er sera óheppið, at vit mangla eitt skip, tí so er trygdin tilsvarandi skerd og eftirlitið somuleiðis. Tí kannar Fiskimála- stýrið nú møguleikan fyri at leiga eitt annað vaktar- skip, ístaðin fyri Brimil. Hann sigur, at Fiski- málastýrið hevur fleiri til- boð um skipm, sum kunnu leigast og hetta verður í kannað í løtuni. Men enn er onki avgjørt og tað veldst sjálvandi um, antin Brimil kemur í sigling skjótt, ella ikki. Spurningurin er so, hvat hendur við Brimli um tað ikki eydnast at loysa málið nú – Ein møguleiki, vit hava, er at vit leiga eitt annað skip og leiga Brim- il út samstundis. Vit skulu eisini hava eisini eina fíggjarliga játtan, sum skal halda og tí kann tað koma uppá tal at leiga Brimil út. Fiskimálaráðharrin skilir ikki gongdina í Brimlamálinum. – Eitt krav um at fáa 40% í lønarhækking, sum Skipara- og Navigatørfel- agið hevur tvíhildið um, kann ikki takast í álvara. Tí kann eg ikki lata vera við at fáa allar møguligar tankar um, antin nakað annað býr aftanfyri, um tað er politiskt, ella ikki. Eg sigi ikki, at tað er so, men hetta er so langt úti, at eg kann ikki lata vera við at fáa allar møguligar tankar, sigur Jørgen Nicl- asen. Karsten Hansen aldrin verið so veikur sum nú – Tað kom dátt við, tá ið vit fingu at vita, at nýggi Rasmus Effersøe á Tvørotyri kanska ikki kann fáa fiskiloyvi, sigur Jørgen Niclasen, fiskimálaráðharrin Ein keðilig støða Jørgen Niclasen: Frederik Harhoff, serfrøðingur í ríkis- felagsskapinum, heldur stóran vanda vera fyri, at fólkaat- kvøðan í mai fer at ørkymla føroyska veljaran. Landsstýrið sigur eitt og stjórnin eitt annað, og hetta fer uttan iva at ávirka støðutakanina hjá fólki. Og tað er óheppið fyri eina fólkaatkvøðu, sigur Harhoff. FRAMTÍÐARSTØÐA FØROYA Magnus Dam Hóast hann meldaði rætti- liga greitt og positivt út, tá ið landsstýrið borðreiddi við sínari nýggju fullveldis- ætlan, so hava hesir sein- astu dagarnir ørkymlað danska professaran Frede- rikk Harhoff, sum er ser- frøðingur í ríkisfelagsskap- inum. Hann setir nú spurnartek- in við fólkaatkvøðuna 26. mai og spyr millum annað, hvat tað er, føroyski veljar- in skal taka støðu til. Er tað í veruleikanum loysing, ella er tað bert eitt framhald av verandi skipan í ríkisfelags- skapinum í eitt nærri ásett tíðarskeið? – Tað tykist ógreitt, hvat landsstýrið í veruleikanum vil. Sjálvur hevði eg ikki vitað, hvat eg hevði atvkøtt um, um eg luttók í fólkaat- kvøðuni 26. mai, sigur Frederik Harhoff. Støðan er nú, at lands- stýrið leggur ein spurning út til fólkaatkvøðu, sum kann tulkast. Landsstýrið leggur eina tulking í, með- an stjórnin leggur eina aðra tulking í. Og hetta fer bert at ørkymla, heldur hann. Breið tulking Harhoff heldur, at stjórnin hevur valt at tulka fólkaat- kvøðuna í mai rættiliga breitt við at siga, at talan í veruleikanum er um eina fólkaatkvøðu um loysing. Men hinvegin heldur hann eisini, at tað er í lagi, at stjórnin tulkar støðuna á hendan hátt. – Stjórnin hevur sett sær sjálvum spurningin, hvat landsstýrið í veruleikanum vil. Er talan um, at vit bara skulu halda fram undir ver- andi skipan eina tíð afturat og so skulu Føroyar loysa seinni, ella er talan um tað, sum landsstýrið alla tíðina hevur ætlað, nevniliga at loysa eftir einum nærri ásettum leisti? Og har hev- ur stjórnin valt at tulka støðuna soleiðis, at lands- stýrið nú vil hava fólkið at taka støðu til, um Føroyar skulu fara úr ríkisfelags- skapinum. Stjórnin tekur tarvin við horninum, og hetta fyriheldur hon seg so til. Og tað haldi eg vera í lagi, tí hetta er greitt og tek- ur burtur øll ivamál, sigur Frederik Harhoff. Óneyðugt við fleiri fólkaatkvøðum Danski professarin sær fyri sær eina rættiliga ørkyml- aða veljarafjøld, tá ið fólka- atkvøðan verður 26. mai. Hann vísir á, at landsstýrið í sínari ætlan tosar um tvær fólkaatkvøður – eina í mai og eina 2012. Onnur er undir øllum umstøðum óneyðug, heldur hann. – Um landsstýrið í fyrsta umfari bert ynskir øktar heimildir og fríari ræsir at yvirtaka málsøki, hví skal tann spurningurin so út til fólkaatkvøðu? Hetta er nakað, sum løgtingið kann gera av í samstarvi við stjórnina, og so kann heimastýrislógin broytast samsvarandi, um hetta er neyðugt. Tá er óneyðugt við einari fólkaatkvøðu nú, sum inniheldur fleiri ele- ment enn bert hetta, stað- festir hann. – Eg kann garantera tær fyri, at kjakið upp undir fólkaatkvøðuna fer at snúgva seg um, hvørt hetta bert er ein spurningur um økt sjálvsstýri ella um hetta í veruleikanum er ein atkvøðugreiðsla um loysing. Báðir partar fara í valstríðnum at gera síni sjónarmið galdandi, vísir hann á. – Skal fólkaatkvøðan vera demokratisk, so má hon skipast á ein hátt, so øll vita púra greitt, hvat tað er, tey atkvøða um. Og sum nú er, er talan um eina ómetaliga ógreiða fólkaatkvøðu, sigur hann. Fastlæsa støðuna Frederikk Harhoff heldur eisini, at landsstýrið ger sær sjálvum eina bjarna- tænastu við fólkaatkvøðuni í mai. Landsstýrið verður tá læst fast at tí innihaldinum, sum tann fólkaatkvøðan nú einaferð snýr seg um. Fær landsstýrið undir- tøku fyri ætlanini, so hevur landsstýrið bert hetta at fyrihalda seg til í einari samráðingarstøðu við dan- ir. Og samráðast skulu part- arnir undir øllum umstøð- um, vísir Harhoff á. – Hvat nú um stjórnin ikki kann eftirlíka føroyska kravinum um, at blokkurin skal minkast burtur eftir 12 árum? Um stjórnin til døm- is sigur átta ár og heldur, at viðurskiftini eisini á annan hátt skulu víkja frá teimum, sum landsstýrið leggur upp til í fólkaatkvøðuni? Stjórnin er ikki bundin at einari føroyskari fólkaat- kvøðu, men spurningurin er tá, um landsstýrið hevur nakað rásarúm. Føroyska fólkið hevur jú álagt lands- stýrinum júst, hvussu við- urskiftini skulu skipast, vísir Frederikk Harhoff á. Samráðingarloysnin tann rætta Frederikk Harhoff kemur her inn á tað, sum hann heldur hevur verið so óheppið fyri alla gongdina hetta seinasta árið. Báðir partar – bæði landsstýrið og danska stjórnin – vísa ov lítlan vilja til at geva seg. Landsstýrið hevur frá fyrst- an tíð tvíhildið um, at hend- an gongdin skal enda við loysing, og stjórnin hevur frá fyrstan tíð tvíhildið um, at ein tílík loysn inniber eina skiftistíð uppá fýra ár. Eingin vil slaka uppá hesi grundsjónarmiðini, sigur Frederikk Harhoff. – Báðir partar hava gjørt mistøk, og nú eru vit komin í hesa óhepnu støðuna, har báðir partar kasta við runu, vísir Frederikk Harhoff á. Hann er sannførdur um, at bæði føroyingar og danir kundu verið eitt sindur meira uppfinnsamir gjøgn- um alla gongdina, og at ein samráðingarloysn hevði verið nógv tann besta. Men nú ivast danski professarin í, hvussu vendist aftur. Fólkaatkvøðan er ógreið Danski serfrøðingurin í ríkisfelagsskapinum, Frederikk Harhoff, heldur, at tað verður ein ógvuliga ørkymlað veljarafjøld, sum 26. mai skal taka støðu til nýggja fullveldisleistin hjá landsstýrinum.