hósdagur 1. februar 2007síða 28

28 Nr. 23 - 1. februar 2007 Fyri fáum árum síðani skip­ aðu føroyingar fyri túsund­ árahaldi, í sambandi við kristnu boðanina í landi­ num. Samkomur, ráðstevn­ ur, guðstænastur, fyrilestrar og til endans nakrar stand­ myndir av Sigmundi kring land­­ið, har hildið varð, at tað sømdi seg. Hinar al­ mennu Før­­oy­­ar borg­aðu. So sjálv­­­­sagt, táið før­­oy­­ingar í eitt heilt mil­lenn­­ium høvdu røkt sam­­skift­­ið við hin al­­­vald­­­andi Guð, í ein­ ingi og í kirkju­­lið­­um. Fleiri halda nú, at kristni­trúgv­in var komin undan hes­um, og at eisini Tróndur var átikin av lær­uni, hann er tann ein­ asti frá hesi tíðini, sum eig­ ur sálm í sálmabókini, mest­ an er tí sannlíkt, at hann er ávirk­aður og lærdur av for­ fedru­num. Hóast tað fekk hann onga almenna stand­ mynd, í so máta stóð hann ikki norska pantifútanum kurl, og liggur fjaldur í mold, hagartil áhugaðir fáa reist hon­um eitt minnið í Norðra­gøtu um hálvt­ann­að ár, um for­­løg­­ini ann­ars vera við hug­að­­um monn­­um. Seinru helvtina av hesum tíðarskeiði, og gott tað, hava danir átt valdið í Før­ oy­um. Í kolonialiseringini hava teir medvitað for­plant­ að sítt egna andslív út í ytstu krókar samfelagsins. Kirkj­an hoyknaði eisini und­ an. Hon, sum frá byrjanini var samfeldur partur av fólki­­num, kom sum alt ann­ að undir danska formal­ ismu, danskar lógarkarmar og gjørdist við tíðini ein mari­onettur í donsku fólka­ kirkjuni. Allastaðni uttan í sálini á kirkjufólkinum. Har varð sponnin ov stutt, røkk ikki at sálini, ið hvørki kann takast, keypast ella seljast. Leingi hevur verið róð fram­undir, at fáa kirkjuna aftur undir føroyskt ræði. Sam­gonga eftir samgongu hava felt hetta brennandi ynski niður í síni sam­starvs­ skjøl, tó uttan at nakað stór­ vegis er komið burturúr, annað enn nakað av pappírs­ verki, sum nú tykist vera skvisað burtur, táið ætlanin sambært embætismanni er, at alt skal vera áh áh áh so danskt, nú kirkjan aftur er sett út á politiska bræð­ingar­ pottin til tøku. Handlað verð­ur nú, sum um kirkjan og hennara lið í Føroyum ikki eru eldri enn danska grund­lógin. Góð hálvtannað hundr­að ár. Kirkjufólkið, og fyri alt tað allir føroy­ ingar, spyrja nú, hvør djúp­ ara filosofiin er handan hesa kreddu, sum nú vellir oman av hesum lítið ment­ aða og menta Parnassos hjá Jógvani á Lakjuni? Fimlanin tykist somikið bábelsk, at illar tungur eru farnar at tosa um duldar dagsskráir. Um at ”yvirtøkan”, heldur enn yvirtøka, kanska er ein roynd at spreingja føroysku fólkakirkjuna í stumpar og stykkir. Hetta seinra kann nú vera eitthvørt slag av dán­ilsi, av sinniskvababb­ ilsi, sum er íkomið av onkr­ um slagi av skírnarstevnu para­noya. Tað veit onkur iva­leyst at siga frá. Líkamikið, samgongan setti fyri trimum árum síð­ ani út í kortið soleiðsni: ”Fólka­kirkjan verður í sam­ starvi við allar partar í før­ oysku kirkjuni yvirtikin, so hon kann halda fram í ver­ andi bygnaði, og meirút­ reiðsl­ur í sambandi við yvir­ tøku verða goldnar av lands­ kassanum.” Embætismenn skula eit­ ast at hava virkað sam­svar­ andi hesum, og varð hetta stað­fest av Bergi Berg í út­ varp­inum týs­kvøldið. Hes­ in sam­­gongu­­óvanin, at lata em­bætis­menn fara út á geil­ ar, at agera og káka sum papa­geykar og buff­ar­ar, er farin at troytta fólk, men hin­­vegin skal Bergur verða róstur fyri sína hjarta­nem­ andi ærligheit og sítt ber­ søgnið, sum staðfesti ring­ astu dreymarnar, ið hava her­­tikið og riðið okkum sum ringasta marra í sein­ ast­­uni. Fyrireikingarnar hava ver­ ið ein hulduheimur fyri øll, undantikin tey sum hava fing­­ist við málið, og so um­boðini, sum polit­isku flokk­­ar­nir hava kjós­að sær í ein polit­­isk­an fylgi­bólk. Alt hevur verið so sára konfiden­ tielt, so tætt, at ein sat í sín­ um stilla sinni, og væntaði tað ringasta, at vakuum var sogið í hendan bunkaran, harið hetta úrvalda forumið sat við sveittabroti, og buk­ aði niður á illa trevsaða ment­anaramboltin. Nú brast tó fyri nevið umsíður, tunn­ an gisnaði, og smáir løkir renna nú út á heimasíðu menta­málaráðsins, har før­ oy­ingar kunna lesa upp­skot­ ini, sum lógarsmiðirnir, lands­stýrismaðurin og ting­ fólkini eru komin til sættis um. Til ber, at gera alnótaðar viðmerkingar til útkastið, men tað man fara at roynast sum at sletta vatn á gás, táið semj­an tykist so fullkomin. Tí loyvi eg mær hetta al­menna hug­rákið. Bíblian, sálmar og sangir skuldu vísa seg at gerast mátt­mesti transformator­ur­ in hjá føroyska málinum inn i hjørtu, huga og heila á før­oyinginum. Kirkjan und­ ir donskum ræði og plagi­ atið av danskari missión vóru atvoldin til, at hon í tjóð­skaparligu menningini lá tung í sjónum. Skírnar­ stevn­an og hennara fram­ herjar, við Victori á odda, lagaðu køvandi múrarnar nið­ur, yvirhálaðu við sjey­ míla fetum, so tað stóð eftir í, og vóru sannir tjóðarbyggj­ arar, samstundis sum teir við anglikanskum undan­ vindi løgdu trýst á med­vit­ aðu konserveringina, rikin og skipað úr donskum stjórn­­ar­­stov­um. Dahl, Vid­ erø og frægu sálmayrkj­arar okkara mannaðu seg upp, og tá stóð onki fyri føroyska andsveldinum. Smátt um smátt var donsk tunga rikin úr føroyskum kirkjum, ikki formelt men reelt. Sjálvt ikki kílakraftin heldur fyri megini úr hjørtum fólksins, táið á stendur. Tað skuldi sýna seg. Og nú hildu vit so, at stund­in var komin hartil, at føroyingurin tók fult ræði á sínum kirkjuligu viðurskift­ um, at hann sjálvur, úr odd og í egg, skuldi verða harri yvir egnum ands- og trúðar­ lívi, men so lættliga spælir politiska klaverið nú eina­ ferð ikki, og tess meira vit frætta úr huldukamarinum hjá Jógvani á Lakjuni, fólka­ floksmaðurin sum eigur ábyrgdina av produktinum, tess størri gerst vissan um, at Sambandsflokkurin og Lis­beth L. Petersen eru kosin at vera lægsti felags­ nevnari í yvirtøkuni, sum eftir øllum at døma ikki er annað enn ein illa slitin donsk beinagrind, ið skal keyp­­ast fyri einar 16-17 milli­­ónir um árið, umframt niður­­slitnu presta­garðarnar, sum Eides­gaard í ovfara­ kæti keypti fyri 17 milliónir krónur, táið kosmetiska bringu­prýðið av eini yvir­ tøku­lóg var undirskrivað í blind­um. Vørpini haka fram­ vegis í onkrum kneysa í donsku grundlógini, her er ongin ætlan um broyting, av nøkrum handa slagi, eitt sminka danskt skelett var ein­asta nationala ambitiónin hjá Fólka­flokkinum og hans­ara sam­gongu­feløgum fyri hetta val­skeiðið. Fyri viku síðani, á ting­ fundi­num seinasta mikudag, loyvdi eg mær at spyrja Jógv­­an á Lakjuni, lands­stýr­ is­­mann, um okkurt av tí, sum hann hevði lanserað á síni heim­a­síðu. Hann var lít­ ið prát­ingar­samur, sum van­ ligt, bar brá av møði, desillu­ sión og lítl­um engasje­­mangi og parta­polit­iski múrurin kring yvirtøk­una var illani skølsettur. Tey tóktust vita minni enn vit gemenu ting­ menn. Høvdu neyvan skeitt í tekst­in. Máti skal vera við at vera loyndarfullur og læt­ ur, táið tað ræður um funda­ mentið í føroyskum andslívi – um bulin, sum hvør sál hevur eitthvørt tilknýtið til. Uppskotið, sum spurt varð um, er eitt av fleiri. Hetta snýr seg um løg­tings­ lóg um at brúka kirkju og um limaskap í fólkakirkjuni. Um andin í fyrireik­ingar­ bólkinum ikki er fúsur, ella líka veikur sum holdið, tað veit onkur, men lat meg lista nøkur dømi upp, sum prógva, at tað til fulnar hev­ ur eydnast dønum at skapa eitt homo danicus í Føroy­ um. Innfalsvinkulin til øll lívsins gerðamál er við húð og hár danskur. Kolonial­ isman og mentanar­imperial­ isman munna eisini hava rokk­ið framat heilakykn­un­ um og hjørtunum á før­oysk­ um tjóðskaparfólki, táið tey hava gjørt semju um nakað so graverandi sum hetta, og hartil ætla, at fáa okkum onn­ur at atkvøða fyri hesum landsskaðiliga virksemi. • §2 stk. 3 – Bispur kann loyva, at fremmant mál verð­ur brúkt við gudstæn­ astur og kirkjuligar tæn­ast­ ur. Stk. 4 – Avgerðin hjá bispi er endalig. Viðmerkingarnar til stk. 3: Eftir grein 11 í heima­ stýrislógini ber eins væl til at nýta danskt sum før­ oyskt í øllum almennum viðurskiftum. Ásetingin er tí viðkomandi, tá ætl­an­ in er at hava gudstænastu ella part av henni á øðrum máli enn føroyskum ella donskum. Til stk. 4: Bisp­ ur er hægsti kirkjuligi mynd­ug­­leiki. Av tí at mál­ ini sbrt. hesi grein eru um ítøkilig tiltøk í sambandi við innaru kirkjuligu við­ ur­skiftini, verður mett rætt­­ast, at hann hevur enda­­­liga orð­ið. • §22 stk. 1 – Sóknarprestur í tænastu hjá hernaðarligu verju danska kongsríkisins, hevur rætt at brúka kirkjuna til gudstænastur og aðrar kirkju­ligar tænastur fyri starvs­­­fólki hjá hernaðarligu verju danska kongsríkisins, og av­varð­andi teirra. Viðmerkingarnar til §22 stk. 1: Reglur, sum eru sam­líkar hesum, hava hig­ ar­til verið, sum loyva klerki í tænastu hjá hern­ aðarligu verju danska kongs­­ríkisins (”Det gejs­ lige personel, som er an­sat til betjening af for­ svaret….”) at nýta kirkj­ una til gudstænastur fyri starvsfólki hjá hernaðar­ ligu verju danska kongs­ ríki­sins. Ætlanin er ikki, at yvirtøkan av fólka­kirkj­ uni skal broyta nakað, hes­­um viðvíkj­andi …… …………… so­leið­is verð­ ur eisini eftir yvir­tøkuna; men hesum ráða ríkis­­ mynd­ugleikarnir fyri… ………..sóknar­prest­­ur, sum er skipaður í tænastu hjá hernaðar­ligu verju danska kongs­ríki­sins, eins og um talan var um prest í presta­gjaldi­num, hevur rætt at brúka ta kirkj­una, sum verður mett at hóska best í ein­staka føri­num. Hesi brotini eru bara ein leski­roynd, og eru tikin burtur úr lógaruppskotinum, fyri at geva eina mynd av, hvussu avmarsjerað hesi fólk­­ini eru, sum sita og pjøssa uppá donsku kirkj­ una í Føroyum og við allari megi royna at geva henni ein føroyskan glasur, áðrenn kirkjufólkið fær rokningina og onga føroyska kirkju ser­ veraða. Fyri okkum, sum høvdu væntað, at ein føroysk kirkja skuldi skipast í botn og grund, er hetta onki minni enn eitt halgibrot. Høvdu roknað við, at tað sum Victor, Dahl, Viderø og allir teir málmeistarar, sum løgdu glóðina í fólkið, hevði ment seg so frægt í 2007, at alt samskiftið, við evsta innstans menniskjans, skuldi flytast á bylgj­um móð­ur­mál­sins. Fólk­ið og mál­ið eru eitt. Málið er høvuðs­at­vold­in til, at fólkið áhald­andi byggir Føroyar. Ta fatan og vitan hava øll, uttan tey sum skuldu eitast at um­boða fólksins áhuga­ mál í konserverandi danska kommunustýrinum - eyst­ aru megin Vaglið. Fyri at varðveita politiska valdið í danska heima­stýri­ num, hava Fólka- og Javn­ aðarflokkurin lagt støðið í kirkjumálinum eftir aftur­ hald­inum og donsku innaru­ missiónsku ávirkanini í Niður við fólkakirkjuni? Tórbjørn Jacobsen viðmerkingar