hósdagur 1. februar 2007síða 29

Nr. 23 - 1. februar 2007 29 24. mai verður tað, at lítla sandskornið á dansigólv­in­ um hjá William Heinesen verð­­ur til heimsins nalva. Nú er møguleikin har. Før­ oy­ar koma av álvara á heims­kortið. Útflutnings- og ferða­­manna­­vinnan og Norður­­landa­­húsið ikki um at tala fáa ein gyltan møgu­ leika við teim tíðinda- og mynda­­fólkum úr øllum heimi, sum koma við Blix og Clinton, men gløgt er gest­sins eyga. Vit mugu gera okkum greitt, at verður ljóskastarin settur á okkum, so er tað ikki bert nattúran,sum vit feg­in vilja vísa fram, ið sæst, men so mangt annað, ið vit helst vildu var ósjón­ ligt. Hóast nógv hevur verið gjørt, so er tað alsamt so, at á alfaravegi er nógvastaðni bæði skitið og óruddiligt við alskins burturkasti. Óiv­ að verður snøgt og hampu­ ligt á rutuni hjá fyrrverandi forsetanum, men tey, ið steðga nakrar dagar, kunnu fáa annað at síggja, um vit ikki taka okkum um reiggj. Ein gongd leið kundi verið at skipa fyri posagongd. . Til tey, ið kanska ikki vita, hvat posagongd er, so snýr tað seg um at ganga í náttúruni og á vegnum og hava stóran posa við. Hvørja ferð tú sært burtur­ kast , so tekur tú tað upp og koyrir í posan – hugsi tó ikki, at tað hundar og hunda­ eigarar leggja eftir sær, hoyra uppí hetta upptak-. Tú brúkar fleiri kaloriur, enn tá tú bara gongur, og so­statt røkir tú bæði kropp, sál og náttúru. Eyðvitað er hetta ikki nóg mikið, men tað ger mun, og vit kunnu fyri­byrgja, at møguligir kom­andi gestir og keyparar ikki missa hugin í forhond. Tað er so mangt annað, ið er neyðugt, men tað er so ein byrjan, ið hin einstaki kann medvirka í. Nú heimurin er um at kódna í burturkasti og hita, kunnu vit við náttúru okk­ ara, fiski og fiskaúrdráttum úr reinum havi og reinum og ruddiligum umhvørvi júst vera tað heimurin og heims­borgarar fara at tráða eftir, tá tey síggja myndirnar úr Føroyum. Posa­gongd áðrenn Blix og Clinton koma Karin Kjølbro viðmerkingar Sam­bandsflokkinum. Tí skal eitið av eini yvirtøku nú smokka sum ein dino­ saurur í danska mýrulendi­ num. Einasta tjóðskaparliga ambitiónin hjá sitandi sam­ gongu er niðurbundin av donsk­um áhugamálum, menn megnaðu ikki at bróta im­perialistiska skalið í hes­ um avgerandi málið fyri før­ oysku tjóðina. Spurningurin er tí relevantur, um Jógvan á Lakjuni bara er hentur býtt­lingur í hondunum á donsku statsmaktini, og um krav­boðini, sum mega vera komin onkustaðni frá, um ásetingarnar omanfyri, eru komnar av Sláturhólmanum í Keypmannahavn, ella er tað veruliga so livandi gal­ ið, at høvdið á føroyskum stjórnarmonnum bara er so forskrúvað, at teir ikki síggja út um donsku eingjar­ garðarnar? Føroyingurin krevur sam­ bært lóg, tað billi eg mær bara inn, skilji í hvussu er onki annað, at eittans mál verður brúkt í eini komandi føroyskari kirkju, føroyskt. At kristindómurin, uttan und­an­tak, bara verður boð­ aður á føroyskum máli í kirkj­unum, og at tað undir ongum umstøðum verður lóg­givið fyri, at fremmant her­vald hevur serligar sømdir í føroyskum halgi­ dóm­um. Hendir hetta, er tað eitt paradoks, sum slær øll galdandi heimsmet, og før­oy­ing­urin hevur lóggivið fyri síni egnu undir­brotlig­ heit. Appropos fólkatkvøð­ ur, so ivist eg onga løtu í, at ein slík hevði varpað eitt lóg­­ar­uppskot, sum hetta frá Lakjumanninum, har sum piparið grør. Tað hevði líkst sovjetiskum tilstandum, eini 99% av fólkinum hevði atkvøtt fyri, at her gekk í hvussu er gáttin fyri fremm­ andum valdi og tanka. Her skula føroyingar og føroyskt mál ráða fyri borgum. Ong­ in undir og ongin undir lið­ ini á hesum lívgevandi og stabiliserandi løki fólksins. Omanfyri bara ein, sum skil­ir føroyska tungu eins væl og øll onnur heimsins tungu­mál. Vælsignaði tit sum fyri­skipa. Hetta snýr seg ikki um strategiir og tak­ tikk, bara um ábyrgd, álit og trúgv sum er treyst í tí, ið vónað verður, sannføring um teir lutir, sum ikki eru at síggja. Lati okkum fáa málið á beint aftur. Gera enda á duldu dagsskráunum. Ann­ ars syndrast kirkjan í óneyð­ ugum stríði. Til óbótaligan skaða fyri land og fólk. Sum landið liggur, eru føroy­ingar í holt við legiti­ mera donsku fatanina, í ferð við at senda kirkjuna niður har, sum hon ongantíð hevur átt jørðildi. Í láglendið suðuri við Oyrasund. Skuldi onk­ur ivast, so er embætis­ maðurin, Bergur Berg, ósek­ ur í hesum grima leiki, hann ger bara eftir politisku krav­ boðunum frá Lakjumanni­ num, og havi eg gjørt polit­ iska fylgi­bólkinum órætt og ónáðir, ongin kennir defini­ tiónina um teirra leik­lut og ávirkan, so hevði frægast verið, um rættingar komu fram á torg til harmin og gleps­ini, sum lógu og liggja mær á hjarta. Kirkjan má fyri alt í verðini ikki enda sum fótatraðk í glymum dansi – sum kíkur í parta­ polit­iskum heksadansi og spæli. Hennara fótafestið eigur bit á aðrari rók – í aðrari sferu – hátt hevjað yvir gerandisligan glantri­ leik, gartan og lítlan semju­ leika. Vónandi eru vit ikki tikin so við nøsini, í berum blá­ oygni, at løðingin í yvir­ skrift­ini nakrantíð gerst kaldur veruleiki. Niður við fólka­­kirkjuni? Sum hevur verið integreraður partur av føroysku fólka­sálini í tús­ und ár og meira afturat, við føroyskari hjálp aleina? Tað ber ikki til, royndin og destruktivi galesjutúrurin hjá samgonguni, og serliga Jógvani á Lakjuni, má steðg­ ast alt fyri eitt. Tað skylda vit í øllum førum eftirkomar­ un­um, ið helst skula arva tjóð­ina í best skikkaðum standi, soleiðsni, at hon hóski­­liga kann flytast víðari fram á vegin - tað verið seg í materiu, anda og trúgv. Vit hoyra javnan stjórar hjá Føroya Fiskavirking úttala, at vit mangla arbeiðsmegi á okkara fiskavirkjum. Hesir somu stjórar rópa tí eftir fremm­andari arbeiðsmegi. Teir siga, at kemur eitt stórt tal av fremmandum fiska­ virkisarbeiðarum ikki til Før­oya í skundi, so fer fiski­ vinnan at missa ein hóp av peningi. Sagt verður eisini, at tað ber ikki til at finna skikkaða arbeiðsmegi til flakavirkini skjótt. Nú eru politikarar eisini farnir at taka undir við stjórunum á Føroya Fiskavirking. Ein fólkafloksmaður, sum rópti útlendingar fyri líkt og ólíkt undan valinum seinast, hann stendur nú í fremstu røð og rópar eftir útlendskari arbeiðsmegi. Sambært hon­ um, so koma ongantíð ov nógvir útlendingar henda veg­in at arbeiða. Føroyingar vilja fegnir Men er tað nú rætt, sum stjórar og politikarar royna at fortelja okkum. Nú kenni eg ikki so lítið til støðuna hjá arbeiðarafjøldini her á landi. Og má eg siga, at eg kenni einki til, at fólk hvørki tíma ella eru óskikk­ að til at útinna tað arbeiði, sum ávísir vilja hava út­lend­ ingar til at gera. Heldur er tað øvugta galdandi, at tað heldur er reglan enn undan­ takið, at okkara flakafólk hava alt ov stutta og óregu­ liga arbeiðsviku. Eg veit um nógv flakafólk kring land­ið, sum vildu gjørt og givið nógv fyri at sloppið meira til arbeiðis. Til dømis kundi Føroya Fiskavirking gjørt tað at fólk, sum eru knýtt at einum virki, kundu verið nýtt á øðrum virki, tá tørvur var á arbeiðsmegi har. Men tað vilja teir á Før­ oya Fiskavirking ikki hoyra talan um. Teir vilja hava út­lendingar inn á øll virkini, sjálvt um føroyingarnir á somu virkjum langt frá hava fulla arbeiðsviku. Kanska eiga teir á Føroya Fiska­­virking at fara undir eina skipan, har fólk verða sett í fast starv, og at tey so kunnu flytast millum virkir, tá hetta er neyðugt. Her síggi eg upplæring og út­búgv­­­ing sum eina sjálv­ fylgju. Hesum eiga arbeið­ ara­­fe­­løg­ini at virka fyri. Hví útlendingar Ein kann undrast yvir, at teir á FF eru so altráðir eftir útlendskari arbeiðsmegi. Eri stórliga í iva um teirra pástandir um, at útlend­ing­ arnir eru raskari og dugna­ ligari. Nei, heldur er tað okk­urt annað, sum drívur verk­ið. Stjórarnir í Føroya Fiska­virking síggja kanska aðrar møguleikar við út­lendsku arbeiðsmegini. Teir rokna við, at teir fáa útlend­ingarnar at arbeiða í døgndrift fyri undirløn. At teir kunnu taka teir inn í landið upp á serligar treytir í ávísa tíð. Vit hava sæð dømi um hetta á Skála, og nú vilja teir í Føroya Fiska­ virking ganga somu leið. Teir vilja heldur hava útlend­ ingar fyri 40 krónur um tíman og uttan fakfelags­ bind­ing, enn føroyingar, sum sjálvandi krevja sátt­ mála­viðurskiftini hildin. Bæði so og so. Ein vandi við at flyta inn arbeiðsmegi til flakavinnuna er, at arbeiðs­gevarin skal tryggja hesum útlendingunum 40 tíma viku. Koma fleiri út­lend­ingar inn upp á hesar treytir, so vita hvørjar treyt­ ir­nar hjá føroysku flaka­fólk­ unum verða. Tey verða send til hús. Skulu vera vælkomnir Hetta skal als iki skiljast soleiðis, at útlendsk arbeiðs­ megi ikki er vælkomin til Føroyar. Føroyingar eru alla­staðni, so hví kunnu út­ lendingarnir ikki koma her. Teir skulu vera so hjarta­liga vælkomnir, og vit eiga at gera alt fyri, at teir hava tað gott og kenna seg væl, með­ an teir eru her. Vit eiga bert at gera upp við okkum sjálvi, at nakrar meginreglur skulu galda í mun til útlend­ ingar. Eins væl og vit seta teim­um treytir, so eiga vit eisini at veita teimum sømd­ ir. Vit krevja av teimum, at tey skulu tillaga seg okkara samfelag, okkara siðir, lógir og reglur. At tey virða og liva sambært okkara mentan í tann mun, tað ber til. Hin­ vegin skulu vit bjóða teim­ um sømdir og treytir á sama støði, sum vit bjóða øllum øðrum. Somu løn, somu ar­beiðstreytir, búumstøður og so framvegis. Men vit eiga undir ongum umstøðum at bjóða útlend­ ingum tað arbeiði, sum før­ oy­ingar standa og mangla og fegnir vilja átaka sær. Vit mugu ikki lata kradd­ aralyndið og grátigheitina fara við okkum. Vit eiga at fáa málið væl lýst, vit eiga at fáa spurningin svaraðan, um føroyingurin er skikk­ aður til at skera flak, um hann tímur at skera flak, og um hann sleppur til arbeiðis í tann mun, hann ynskir tað. Sleppur føroyingurin til arbeiðis nevndarlimur í Havnar Arbeiðsmannafelag Jóhan Carl Dam