hósdagur 1. februar 2007síða 30

30 Nr. 23 - 1. februar 2007 Stutt sagt Eigur at fáa Nobel Fyrr­verandi amerikanski varaforsetin Al Gore eigur at fáa friðarheiðursløn Nob­ els. Tað halda í hvussu er norsku politik­ar­ar­nir Børge Brende og Heidi Sørensen. Tey vísa á, at Al Gore hevur gjørt eitt stórt arbeiði fyri at sann­føra heimsins leiðarar um, at tað er alneyðugt at taka stig, sum kunnu tálma veð­ur­­lags­ broyt­­ing­un­um. Somu­leiðis hevur hann víst á, at av­leiðing­ar­nar av veð­ur­ lags­broyting­un­um kunnu hótta heims­friðin. Børge Brende og Heidi Sør­ensen halda, at kan­ad­iska Sheila Watt-Cloutier eig­ur at fáa heiðurs­lønina saman við Al Gore. Hon er inuittur og hev­ur sein­astu árini víst á tær ovur­stóru avleið­ing­ arnar, sum veður­lags­broyt­ ingarnar kunnu fáa í tí arktiska økinum. Kann blíva ráðharri Í gjár varð staðfest, at fyrr­ verandi danski innanríkis­ ráð­harrin Karen Jespersen skal stilla upp fyri Vinstra til næsta fólkatingsval. Kar­en Jespersen var sosi­al­ demokratiskur fólka­tings­ limur í mong ár, men fór burtur úr flokkinum, tí hon var misnøgd við pol­it­ikk floksins. Leiðarar í Vinstra siga nú, at tað er væl hugs­ andi, at Karen Jesp­ersen verð­ur ráðhari aft­ur, men nú fyri Vinstra. Konan í øðini Fyrrverandi italski for­sætis­ ráðharrin Silvio Berlu­s­coni er ikki kendur fyri at vanda sær um orð­ini, og hann fór eftir øllum at døma ov langt, tá hann nú um dag­ar­ nar segði, at hann var til reið­ar at pakka kuffertið bein­an­­veg­in, um hann kundi sleppa at ferðast sam­ an við einari venesuelskari vakur­leikadrotning, sum hann hevði sæð í sjónvarp­ in­um. Í gjár svaraði frú Berlus­soni aftur. Í einum lesarabrævi í blaðnum La Republica skrivaði h on, at orðini hjá manninum vóru niðrandi fyri seg, og hon kravdi at fáa eina almenna umbering frá manninum. SAMBAND árni joensen fartekst@mail.dk – Karen Jespersen er eitt upplagt evni sum ráðharri í einari borgarligari stjórn Claus Hjort Frederiksen, ráðharri útlond Ákæruvaldið í Týsk­ landi krevur, at 13 agentar hjá amerik­ onsku fregnar­tæn­ astuni skulu takast, tí teir burturfluttu ein týskan ríkisborgara. Fyri skjótt fýra árum síðani burturfluttu amerikanskir agentar týska ríkisborgaran Khaled el Masri á markinum millum Serbia og Make­ donia. Agentarnir, sum arbeiddu hjá fregnar­tæn­ast­ uni CIA, fóru til Afghanistan við Masri. Amerikanararnir vildu vera við, at hann var yvirgangsmaður, og í fimm mánaðir sat Masri í einari fangalegu, har hann javnan bleiv avhoyrdur og illa við­ farin. Tá Khaled el Masri loksins slapp aftur til Týsklands, vakti málið stóran ans, og mong undraðust á, at tá­verandi týska stjórnin ikki hevði gjørt meiri fyri at fáa hann úr amerikonsku fangaleguni. Onkur vildi vera við, at týskir agentar høvdu hjálp teimum amerikonsku. Ákæruvaldið hevur kannað málið leingi, og í gjár bleiv kunngjørt, at 13 agentar hjá CIA eru eftirlýstir um allan heimin. Týska ákæruvaldið væntar kortini ikki, at USA fer at útflýggja teir, men hinvegfin er greitt, at seta teir fótin á týska jørð, verða teir tiknir og drignir fyri rættin, skrivar DPA. CIA-agentar skulu handtakast Borgarakríggið í Liberia er av, men harð­skapurin stendur við, og tað eru sum al­tíð tey veikastu, sum líða Fyri einum ári síðani varð Ellen Johnson-Sirleaf vald til forseta í Liberia, og hon lovaði tá at fara í hernað ímóti tí ógvusliga harð­skapinum, sum kom í kjalarvørrinum av tí 14 ára langa borgarakrígnum, sum júst var endað. Men nú eitt ár er farið, bendir nógv á, at hetta er eitt stríð, sum hon neyvan fer at vinna. Eitt dømi um tað var tann 11 ára gamla Janjay Gargar, sum doyði fyri nøkrum døgum síðani eftir eina ógvusliga neyðtøku. Men kanska kann júst deyði hennara fáa týdning, tí í dag er hon ímyndin av stríðnum ímóti áganginum. Annie Demen, sum er ráð­harri í javnstøðumálum í Liberia, sigur við BBC, at myndugleikarnir noyðast at verja kvinnurnar og børn­ini. Men tann upp­gáv­ an er ovurstór. Børn og kvinnur, sum vóru við barn, hava latið lív orsakað av ógvuligum neyðtøkum, og í kirkjugarðinum í høvuðs­ staðnum Monrovia er stutt ímillum gravirnar hjá teimum, sum hava verið offur fyri neyðtøkumonnum. Undir borgarakrígnum vórðu neyðtøkur brúktar sum eitt amboð fyri at ræða kvinnur og at noyða tær at hjálpa herinum. Sambært eyg­leiðarum er støðan lít­ið mætari í dag, hóast borgara­ kríggið er av. Í dag eru tað ikki bara kvinnur, sum verða neyðtiknar, men eisini børn, sigur BBC. Eisini smábørn Felagsskapurin Læknar uttan Landamark sigur í einari frágreiðing, at í Monrovia verða altsamt fleiri kvinnur og børn neyðtikin, og at harðskapurin er í ferð við at breiða seg út um landið. Læknarnir vísa á tað harmi­ liga í, at í fleiri afrikonskum londum er tað vanlig upp­ fatan, at menn, sum hava AIDS, verða lektir, um teir hava kynsligt samband við smábørn, og at hetta er vorðið ein stórur trupulleiki í Liberia og aðrastaðni. Neyðtøkur gerandiskostur í Liberia