fríggjadagur 7. januar 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 4 - 7. januar 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 4 - 7. januar 2000 Fríggjadagur 7. januar Marna Jakobsen, Steintór Rasmussen, Annika Joensen og Eyðun Joensen skiftast um at skriva ÚTSJÓN Nýggjar tíðir við hugaligum boðskapi Vanliga gera loftmiðlar okkara nógv burtur úr jóla- og nýggjárshalguni, og var tað eisini soleiðis hesaferð, og var tað í so máta heppið fyri undirritaða at eiga ummælaratørn farna árs-, aldar- og tús- undársskifti. Útvarpið byrjaði so smátt at rógva fram undir tíðarskifti við afturlítandi ítróttar- sendingum umframt eini sending 4. jóla- kvøld nevnd Quo vadis Føroyar (Hvagar gongur leiðin Føroyar?) har Skúvadal og Dam skiftu orð við ymisk fólk um fram- tíðarútlit føroyinga í komandi tíðum, eitt nú viðvíkjandi stjórnarviðurskiftum. Bersøgin, kanska realistiskur og bein- rakin ella kanska var hann bara sær sjálvum vant skemtingar-samur hesin H.D., tíðindamaður, tá hann setti stórt spurnartekin við førleika nútíðar føroy- inga til yvirhøvur at kunna stýra sær sjálvum, tíansheldur fáa rímiligan rakstur á grindina, hesar neyðars 45.000 sálirn- ar. Dømi eru mong um, at sum er fungerar mangt og hvat ikki nóg væl, og hetta hóast hægsta almenna útbúgvingarstøði, ein heilan riðil av almennum fulltrúum, frøðingum og ráðgevum, afturvið alskyns tøknifrøðiligum ísinkrammi at styðja seg til ella legitimatisera seg við, og kortini vísir áfallandi nógv seg kortini at kiksa í hesum fámenta, men annars mentaða samfelagi. Annars legði útvarpið væl upp til árs- skiftið, bæði fram- og afturlítandi og hesa ferð meira spjatt yvir fleiri dagar, so ein fekk stundir at fylgja við og at sodna tilfarið so hvørt. Nýggjársaftan kom »Spyr bara« send- ingin afturíaftur, og er tað ein ótrúliga almennur lívsvísdómur, sum tað luttak- arapanelið saman kann framleiða mest- sum bert burtur úr sær sjálvum. Hugleiðingarnar frameftir vóru hesa- ferð at seta Menniskjanslig virði fremri enn eitt nú tøkni, tøl og kaldan og mundi eg sagt beran cost-benefit. Sama var eisini uppivið í nýársrøðu løgmans, sum mær hóvaði rímiliga væl, og sum mest líktist eini landsfaðirrøðu ella eini ópolitiskari forsetarøðu til al- menningin. SvF var gamlaárskvøld partvís øðrvísi enn vant. Sjálv nýárssendingin var for- vitnislig. Gamaní vóru innsløgini ójøvn, og satt at siga skilti eg ikki reiðiliga nóg væl skemtið hjá tí annars so stuttliga Jákupi Weyhe, men tað bøtti so nakað um, at verturin Ólavur Rasmussen var so frálíka væl upplagdur og lyfti alla sendingina upp á eitt hátíðarligt og huga- ligt støði. Nýárskvøld sendu ÚF og SvF í felag fagnaðargudstænastu úr Dómkirkjuni fyri túsundárahaldinum fyri, at kristindómurin varð boðaður í Føroyum. Eitt framúr væleydnað, virðiligt tvør- kirkjuligt felags signal fyri túsundárahald- inum. Eitt greitt signal frá kirkjuni og øðrum kristnum samkomum her á landi um, at tær kortini hóast alt vilja standa saman um henda týðandi arv, sum hevur týtt, týðir og framvegis fer at týða so nógv fyri føroyingar, heilt í tráð við meting og nýársrøðu løgmans. Bert spell at ikki allar samkomur vóru við, og einamest at størsta og virknasta frímeinigheitin (Brøðrasamkoman) sjálv hevði sett seg uttanfyri. Hvat í verðini hugsa teir fyri sær? Trúgva teir veruliga framvegis, at kristnin bert er komin higar til lands við teimum sjálvum, at teir eiga patent upp á kristintrúgv her á landi og hava einkarrættin til himmalin? Fati ikki, at ikki onkur av teimum hóast alt mongu uplýstu og at sær komnu í samkomuni ikki hava megnað at tikið í herðatoppin á teimum mest konservativu, ið eyðsýni- liga hava avgerðina, at sýna minni sjálv- gleði, sjálvhátíðarligheit og heimføði og heldur at rógva saman við øðrum kristn- um í Føroyum um hóast alt felags søk. Undir tí sera hátíðarligu fagnaðarguds- tænastuni sá eg fyri mær 1000 ára kristn- anina í Føroyum sum ein 1000 ára gaml- an andaligan eikibul við ymiskum við- komandi og fjølbroyttum greinum, stórum JÁKUP MØRK Fyri stuttum frættist, at væl umtóktu vertirnir í koyribreytini, Óla Jákup Rólantsson og Laila Jacobsen, ikki longur vera at hoyra í Útvarpi Føroya, og saman við hesum báðum røddum, hvarv eisini koyribroytin. At siga at koyribreytin er horvin, er kanska at taka munnin í so fullan, tí hóast tey bæði ikki longur eru at hoyra í Útvarp Føroya, so koma tey framyvir at sita við mikrofonirnar hjá nýggja kappingarneyta Utvarpsins, Rás 2. Byrjað í dag Óla Jákup Rólantsson kundi í gjár siga okkum frá, at tey í løtuni eru ferð við at Eingin koyribreyt og tó gera eina líknandi sending á Rás 2, og fyrsta royndin fer í luftina í dag kl. 17.03. – Tað ber ikki til annað, var svarið, sum smáum, ungum sum gomlum, har tó allar greinar vuksu á sama gamla, støðufasta eikibuli, men úti stóð so ein av egnum forfeingilsis- og sjálvsøknis- ávum. Tað var ikki neyðugt og kann koma teimum aftur um brekku, sum tíðir líða, og kristiligt samskifti og menning fer at økjast. »Saman at standa var ei okkum givið«, og helst er tað eisini eyðkenni fyri okk- um fámenta fólk í Føroyum. Kortini meti eg gjøgnum fjølmiðlar okkara hetta árs- aldar-, túsundáraskiftið verða greitt sig- nalerað, at vit frameftir vilja royna at rógva saman trúarliga, á annan hátt mentunarliga og við størri samhaldsfesti at seta onnur menniskjanslig virði í há- sætið enn bert karrátt cost-benefit fyrilit, tað, sum tímiliga, peningaliga og tøkniliga loysir seg og í løtuni, er uppi í tíðini fyri síðani at verða tveitt á køstin. Varandi menniskjanslig virði fram um tímilig far- andi og skiftandi, og við hesum vil eg ynskja okkum øllum somlum alt gott framyvir. Hóast Útvarp Føroya nú er givið við vælumtóktu »Koyribreytini«, so merk- ir hetta ikki, at sendingin er farin í gloymibólina tá vit spurdu Óla Jákup, um hann metir, at tað er neyðugt við einum ferðslutátti í útvarpinum. Annars er at siga um sendingina, at vertirnir verða teir somu, sum vit kenna frá útvarpinum, umframt at tey bæði nú eisini fáa eitts sindur av hjálp frá Sonna Smith, hvørs rødd flestu føroy- ingar munnu kenna. Hetta, at nýggj koyribreyt er á veg, man kennast sera gott hjá teimum, sum arbeiða fyri trygdini í ferðsluni her á landi. Fyri stuttum høvdu vit á hesum síðum eina samrøðu við Jón Krage- steen, leiðara á Ráðnum fyri ferðslu- trygd, og orð hansara vóru tá, at eftir hansara tykki hevði koyribreytin ó- metaliga stóran týdning fyri tað arbeiði og og ta upplýsing um ferðslu, sum ráðið roynir at fremja. Sjálvur sigur Jón, at tað sjálvandi er at fegnast um, at nýggja rásin hevur tikið hetta stigið, men samstundis vón- ar hann, at Útrvarp Føroya framhald- andi fer at senda Koyribreytina, við tað at Rás 2 ikki røkkur um alt landið. Eftir er bert at siga, at um tú ert millum teirra, sum plaga lurtað eftir koyribreytini, og ert millum teirra, sum hoyra rás 2, so er bara at stillað út- varpið á 102,0 fríggjadagin kl. 17.03. Eyðun Joensen, sálarfrøðingur, skrivar Vertirnir í koyribreytini, Óla Jákup Rólants- son og Laila Jaobsen, sum nú eru farin undir at gera líknandi sendingar fyri Rás 2 Oddagrein í Politikken: Ríkisfelagsskapur- in er virðismikil Í oddagreinini í stóra danska blaðn- um verður staðfest, at tað eru danir, sum missa mest, um føroyingar og grønlendingar gera av at fara úr ríkisfelagsskapinum SVEINUR TRÓNDARSON Um dagarnar hevði danska blaðið Politikken oddagrein um ríkisfelags- skapin undir heitinum »Mod fremtiden«. Undir- heitið er, at »vit missa nógv, um felagsskapurin verður upploystur«. Tónin í oddagreinini er sjáldsamur, tá hugsað verður um tónan, sum vanliga verður nýttur í donskum fjølmiðlum, tá skrivað verður um Før- oyar - og Grønland fyri tann skuld. Niðurstøðan í greinini er nevniliga, at tað er ein spurningur, um danir ikki missa meira fyri minni við bara at bíða eftir, at føroyingar og grønlend- ingar »rýma« úr ríkisfel- agsskapinum. Skilligur loysingarhugur Í byrjanini í oddagreinini verður staðfest, at danir tey fyrstu nógvu árini, vóru koloniharrar í báð- um londunum, men at teir seinastu árini hava skift ham. Heimastýrislógin hevur gjørt, at danska ávirkanin í londunum báðum er vorðin alsamt minni, hetta hóast, bæði londini fáa stórar fíggjarligar veitingar úr Danmark. Kortini er uppstaðin ein skilligur loysingarhugur í londunum báðum. Her heima hevur sitandi landsstýrið sett sær full- veldi á korti og í Grøn- landi hevur landsstýrið sett eina serliga sjálvs- stýrisnevnd, sum skal hyggja at viðurskiftunum við Danmark. Tí er eingin ivi um, at broytingar eru á veg í rík- isfelagsskapinum, og tí er tað, at greinaskrivarin rópar varskó. Tað blinda eygað Hann heldur, at danir mugu viðganga, at broyt- ingar eru neyðugar, og at tær eru á veg. Hann sigur: – Higartil hava vit í navni tolsins sagt føroy- ingum og grønlending- um, at teir kunnu fara tá teir vilja, og vit hava so at siga vent ryggin til ein trupulleika, sum snýr seg um annað og nóg meira enn bara at spara nakrar milliardir krónur á fíggj- arlógini hjá statinum. Greinaskrivarin ger vart við, at samstundis sum danir søkja tættari tilknýti til størru londini í evropeiska felagsskapin- um, vísa teir líkasælu tá tað snýr seg um ríkisfel- agsskapin. – Tað er ikki nóg mikið at spyrja hvat føroyingar og grønlendingar kunnu vinna. Vit hava skyldu til at gera upp, hvat vit missa, um teir norðastu partarnir av ríkisfelags- skapinum velja okkum frá, stendur í oddagrein- ini. Meira enn Nato-avsláttur Her fer greinaskrivarin inn og gevur sítt svar upp á tað uppgerðina, sum nevnd er frammanundan. Hann vísir á, at fyri eitt stórt tal av dønum, sum í gjøgnum nógv ár, hava knýtt sterk bond til Før- oya og Grønlands, er svarið púra greitt. – Fyri teir, merkir ein upploysn av ríkisfelags- skapinum, at teir missa ein stóran part av sínum samleika og ein stóran part av sínum møguleik- um. Síggja vit burtur frá veruleikunum um dansk- an Nato-avsláttur, sum er goldin av grønlendskum veiðimonnum og før- oyskum fiskimonnum, og frá møguligum oljuúr- dáttum, so standa vit, sum filmurin um Barbaru so væl segði tað um dagar- nar, øll sum taparar. Ikki í krónum og oyrum, men í lívsvirði. Greinskrivarin setur her spurnartekin við, um danir, í hesum rationalis- eringartíðum hava ráð til at missa eitt bindandi til- knýti til tvey lond, har lívið er so nógv, nógv øðrvísið enn tað er í Danmark. – Hava vit ráð at missa dreymirnar um tað stóra ævintýrið fyri norðan og hava vit ráð til at missa tað salt, sum í gjøgnum fleiri ættarlið hevur verið úrslitið av tí samlívið okkara ólíku mentanir hava livað? Hann svarar sjálvur! – Er svarið nei, so er tað uppá tíðina at vit frá danskari síðu byrja at taka avleiðingarnar og hugsa um at finna eitt nýtt upp- byggjandi samstarv mill- um Føroyar, Grønland og Danmark. Eitt samstarv, sum kann bera inn í nýggju øldina. Men tað avgerð hvør dani sær ... Gott at tey sluppu aftur til arbeiðis Tað eydnaðist at finna eina semju millum Starvsmannafelagið og Toll- og Skatt, soleiðis at starvsfólkið á innkrevjingardeildini sluppu aftur til arbeiðis, men hon hevði við sær, at Starvsmannafelagið mátti viðganga at hava borið seg skeivt at SVEINUR TRÓNDARSON Hon byrjaði tann 9. nov- ember 1999, ósemjan á inn- krevjingardeildini á Toll- og Skatt. Og ikki fyrr enn tann 5. januar 2000 fóru tey aftur til arbeiðis. Í næstan tveir samfullar mánaðir vardi ósemjan, sum í byrjanini snúði seg meira um smámál á eini deild, men sum við eitt gjørdist ein ósemja millum arbeiðsgevara og fakfelag um burturvísingar og annað. Nú semjan er fingin í lag, eru báðir partar sjálvsagt nøgdir, men, sum tað sær út uttanífrá, so er bara ein partur av ósemjuni loystur. Tað er stríðið millum fak- felagið og arbeiðsgevaran, meðan innanhýsis ósemjan skal loysast av samstarvs- bólkinum, sum gjørdist ein partur av semjuni. Tað var eitt mistak Semjan hevur við sær, at Starvsmannafelagið við- gongur at hava gjørt eitt mistak í sambandi við ó- semjuna á Toll- og Skatti. Í semjuni stendur, at Starvsmannafelagið viður- kennir, at innanhýsistrupul- leikar skulu viðgerast og loysast á staðnum millum leiðslu og starvsfólk, og at álitisfólk hevur ikki rætt til at boða til fundar í arbeiðs- tíðini móti boðum frá leiðsl- uni. Gunnleivur Dalsgarð við- gongur, at felagið gjørdi eitt mistak í sambandi við fund- in, sum varð í november, men hann staðfestir, at tað er rætturin hjá fakfelagnum, at blanda seg upp í eina ósemju á einum arbeiðs- plássi. – Tað hava vit skyldu til at gera, og tað fara vit sjálv- sagt eisini at gera í fram- tíðini. Men tað var ikki rætt at gera tað, sum vit gjørdu tað í november, sigur for- maðurin í Starvsmannafel- agnum. Tí leggur hann stóran dent á tann partin av semj- uni, sum snýr seg um sam- starvsnevndina. – Sáttmálin ásetur møgu- leikan fyri slíkum sam- starvsnevndum og tí var tað av sera stórum týdningi fyri okkum, at fáa júst tann part- in við í semjuna, sigur Gunnleivur, sum leggur aft- urat, at ein slík samstarvs- nevnd skal byrgja upp fyri, at slíkir trupulleikar stinga seg upp í framtíðini. Gunnleivur Dalsgarð greiðir frá, at uppgávan hjá samstarvsnevndini verður at verða við í samskipanini av stovninum frameftir. – Ætlanin er, at innkrevj- ingin skal flytast út økini, og samstarvsnevndin skal vera við í tilrættaleggingini av tí arbeiðinum. Hóttaninar afturtiknar Tá Starvsmannafelagið kom upp í málið um trætuna á innkrevjingardeildini gekk bert lítil løta til álitis- fólkini vórðu hótt við burt- urvísing. Ikki tí at felagið var komið uppí, men av tí at tey, sambært leiðsluni, høvdu forbrotið seg móti sáttmálanum. Men nú semjan er gjørd, eru hesar burturvísingar aft- urtiknar allar sum ein. Og samstundis viðurkenna báðir partar hóttaninar, sum vórðu settar fram, sam- stundis sum eisini tær fella burtur. Hjá Starvsmannafelagn- um var tað eitt krav, at allar hóttaninar og burturvísingar vóru tiknar aftur og tí er formaðurin sjálvsagt fegin um, at tað eydnaðist. – Tað sigur seg sjálvt, at vit kunnu ikki finna okkum í, at hava hóttanir hangandi yvir høvdinum á okkara starvsfólkum, og tað eri eg sjálvsagt nøgdur við, sigur Gunnleivur Dalsgarð. Sjokeraður av Karsteni Men hóast semja er gjørd, so er alt ikki bara dansur á rósum frameftir. Útvarpið visti í gjár at siga frá Karsteni Hansen, at nú útleggingin av innkrevj- ingini kann fara fram, so merkir tað, at eini fýra ella fimm starvsfólk kunnu sparast. – Eg haldi at tað er heilt ófatuligt av Karsteni, og eg eri sjokeraður, fyri at siga tað sum tað er. Eg haldi tað vera einastandandi løgið, at hann beint eftir eina drúgva ósemju fer út og sigur, at fimm størv kunnu sparast burtur. Hatta hevur hann ikki nevnt við einum tí einasta orði í sambandi við sam- ráðingarnar sum verið hava seinastu tíðina, sigur Gunnleivur, sum ikki er sørt uppøstur, um framferðina hjá fíggjarmálaráðharranum. Gunnleivur Dalsgarð heldur framferðarháttin verða løgnan, tí enn kennir eingin umfangi av einari út- legging av innkrevjingini og útleggingin er ikki í sam- svari við metingina hjá starvsfólkunum á innkrevj- ingini. – Tey meta, at tað eftir øllum at døma verður tørvur á teimum øllum somlum tá útleggingin er framd, og tí er tað heldur enn ikki nasa- djarvt av fíggjarmálaráð- harranum at skera ígjøgnum á henda hátt sigur Gunnleiv- ur Dalsgarð, formaður í starvsmannafelagnum at enda. Hann hevur orsøk til at fegnast, nú tað eydnaðist at fáa starvsfólkini á innkrevjingardeildini til arbeiðis aftur Savnsmynd