mánadagur 5. februar 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 25 - 5. februar 2007 - Hugsandi er, at ein avtala við Ísland um lodnuna fer at merkja, at vit í fyrstu syfti sleppa av veiða ein part av lodnuni til matna, men avtalan má eisini byggja á, at allar avmarkingar sum frá líður verða tiknar burtur, sigur Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í fiskivinnumálum Lodna Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eftir ferðina í Íslandi hjá før­oysk­um vinnulívi við løg­manni, Jóannesi Ei­des­ gaard, á odda, er staðfest, at ís­lend­ing­ar treyðugt vilja la­ta føroysk skip fiska lod­ nu undir Íslandi og landa veið­ina til matna í Før­oy­ um. Sum skilst, eru tað íslendsku virkini, sum eru hart ímóti hesum, tí tey vænta, at føroyingar fara at trýs­ta marknaðin fyri lodnu til matna, sum serliga er í Jap­an. Halda fram Eins væl og íslendsku virk­ ini helst vilja sleppa undan kapp­­ing úr Føroyum um lod­­nu­­na, vil føroyskt vinnu­ lív fegið hava meira burtur úr hesum tilfeingi, sum gev­ ur munandi meira, um lodn­ an verður landað til matna. Nevnt hevur verið, at veiði­virð­ið av lodnu til mat­ na er fleiri ferðir veiðivirðið av lodnu til ídnað. Á ferðini í Íslandi hevði Jó­an­nes Eidesgaard, løg­ mað­ur, fund við íslendska for­sæt­is­ráð­harr­an, Geir H. Haar­de. Hetta var ikk i sam­ ráð­ing­ar­fund­ur, men fund­ ur, har teir báðir royndu at koma eini loysn nærri. Avtalað er, at samráðingar mill­um londini um lodnuna sku­ lu halda fram. Ein byrjan Bjørn Kalsø, lands­stýris­ mað­ur í fiskivinnumálum, sig­ur, at málið hjá før­oy­ing­ um er, at øll lodnan, sum før­oy­ing­ar kunnu veiða und­ ir Íslandi, skal kunna land­ ast til matna – í Føroyum eins væl og í Íslandi. - Eg vóni, at ein ávegis av­ta­la um lodnuna kann fá­ast upp á pláss skjótast gjør­ligt. Hugsandi er, at vit í fyrstu syfti sleppa at veiða ein part av teimum knapt 30.000 tonsunum, vit hava und­ir Íslandi, til matna. Lands­stýris­mað­ur­in heldur tó ikk i, at vit skulu helma í, fyrr enn øll lodnan, sum vit kun­nu fiska undir Íslandi, kann landast til matna. - Sum er, kunnu føroysku skip­ini hvørki landa veiðina til matna, ei heldur frysta ha­na umborð til matna. Het­ ta er ikk i nóg gott, og vit hal­da ikk i, at hesar av­mark­ ing­ar eiga at vera í avtaluni mill­um londini. Stórur áhugi Bjørn Kalsø sigur, at stórur á­hugi er í Føroyum fyri at lan­da lodnu til matna í Kolla­firði, eins og reiðaríir ha­va áhuga í at frysta lodnu um­borð. - Tað er serliga eftir 15. feb­ru­ar, at ein partur av lod­ nu­ni er væl egnað til mat­ fram­leið­slu, og soleiðis kann seljast fyri ein mun­an­ di betri prís enn lodnan, sum fer til ídnað. Áhugin hjá føroyskum reið­arí­um og virkjum at frysta lodnu úr íslendskum sjóg­vi til matna botnar ikk i minst í, at tað er serliga í ís­lend­sk­um sjógvi, at lodna hev­ur verið at fingið sein­as­ tu árini. - Lodnustovnurin hevur sum heild verið illa fyri, og bæði í grønlendskum sjógvi og í Barentshavinum hevur lít­ið verið at fingið seinastu ár­ini. Áður hava føroysk skip fiskað lodnu í Bar­ents­ hav­in­um og hava landað hana til matna. Føroyingar hava eisini fiskað­ lodnu í grønlendskum sjóg­vi, og tá hevur hetta ver­ ið sambært avtalu við ES. Bjørn Kalsø sigur, at hann hevur ikk i verið nógv á sjónum, men hann hevur ver­ið við til at fiskað lodnu til matna. - Sjálvandi hava vit áhuga í at fáa sum mest burtur úr til­feing­in­um í føroyskum sjóg­vi – og teimum tonsum, vit kunnu fiska í avtalu við onn­ur lond. Hetta geldir ei­si­ni lodnuna, vit sleppa at fis­ka í íslendskum sjógvi. Ikki strandaland Landsstýrismaðurin vísir á, at Føroyar hava ikk i støðu sum strandaland, tá ið ræður um lodnustovnin. - Vit kunnu ikk i vísa á mun­an­di lodnuveiði í før­ oys­k­um sjógvi, hóast ein part­ur av lodnuni í ís­lend­sk­ um sjógvi kemur nakað inn í føroyskan sjógv. Okk urt árið hava vit veitt eini 10.000 tons í føroyskum sjóg­vi. Hetta hendi eitt nú í 2002, haldi eg, tað var. Men het­ta hevur verið und­an­tak­ ið. Sum heild, hevur higartil ikk i borið til at havt lønandi lod­nu­veiði í føroyskum sjóg­vi, hóast skipini við­ hvørt hava staðfest, at tey ha­va sæð nakað av lodnu. Lodnan í íslendskum sjóg­ vi kemur heilt inn móti lan­ di, tá ið líður út í februar mán­aða. - Vit kunnu veiða, har íslendsk skip veiða, ei­si­ ni tá ið lodnan gongur heilt nær landi. Okk ara skip hava tó bara loyvi at veiða við nót, meðan íslendski flotin ei­si­ni kann veiða við troli. Bjørn Kalsø sigur, at ís­lensk­ar kanningar vísa, at trol­ið órógvar lodnuna, og tí umhugsa teir nú at seta for­boð fyri trolveiði. Í fiskiveiðiavtaluni mill­ um Føroyar og Ísland, sum enn ikk i er undirskrivað, gong­ur árið frá 1. januar til 1. januar, men viðvíkjandi lod­nu­ni gongur árið frá 1. apríl til 1. apríl. - Tað er tískil bara avtalan um lodnuna, sum er for­skot­ in í mun til fiskiveiðiavtaluna annars, sigur Bjørn Kalsø. Sum vit vilja Landsstýrismaðurin legg ur dent á, at sjálvandi skulu vit føroyingar kunna gera vit fiskin, vit veiða undir Ís­landi, sum vit vilja. -Tað kann ikk i vera rætt, at vit skulu landa lodnuna til ídnað, tá skip og virkir kun­nu fáa meira burtur úr við, at fiskurin verður land­ að­ur til matna. Hann heldur, at nú ein li­ber­al handilsavtala er sett í verk millum londini, eigur hen­da forðingin avgjørt at tak­ast burtur. - Tað hevði sjálvandi ver­ ið ein bati, um ein partur av teim­um sløku 30.000 ton­su­ num av lodnu, kundu farið til matna, men málið er av­gjørt, at hesar forðingar verða tiknar burtur skjótast gjør­ligt, sigur Bjørn Kalsø, sum væntar, at samráðingar verða millum londini um lod­nu­na í næstum. Ein partur av lodnuni til matna Staðanøvn og uppruni Mikukvøldið 7. februar heldur málfrøðingurin Eivind Weyhe fyrilesatur í Skálanum í Norðskála-Oyrar skúla um staðanøvn. Hann fer at greiða frá upprunanum til staðanøvn, og hví eitt stað eitur júst soleiðis, sum tað eitur. Harafturat verður greitt frá tí týdningi, sum staðanøvn hava, fyri at fáa kunnleika um tær upprunaligu búsetingarnar. Fyrilesturin verður mikukvøldið klokk an 19, og tað er Sunda Bókasavn, sum skipar fyri. Kenna seg uttanfyri Ein spurnarkanning, sum heimasíðan hjá Suðuroyarportalinum hevur gjørt, vísir týðiliga, at fólk í Suðuroy kenna seg uttan fyri Visjón 2015-ætlanina hjá landsstýrinum. 58 prosent av teimum, sum hava svarað spurninginum, siga, at Suðuroygg in er als ikk i partur av ætlanini, og 17 prosent halda, at oygg in er ein lítil partur av henni. 13 prosent siga, at Suðuroygg in er helst partur av Visjón 2015, og 6 prosent siga "eitt sindur". Í Føroyum er stórur áhugi fyri at virka lodnu úr íslendskum sjógvi til matna í Føroyum – bæði umborð á føroyskum skipum og til frystingar á eitt nú Kollafjord Pelagis Mynd: Vilmund Jacobsen - Tað hevði sjálvandi verið ein bati, um ein partur av lodnuni, vit eiga undir Íslandi, kundi farið til matna, men málið er avgjørt, at forðingarnar verða tiknar burtur skjótast gjørligt, sigur Bjørn Kalsø, landsstýrismaður Mynd: Jens Kr. Vang