mikudagur 7. februar 2007síða 10

10 Nr. 27 - 7. februar 2007 Tað frættist, at Gjaldstovan (GS) rópar varskó, tí at al­menn­ ir stovnar vilja sleppa úr Búskaparskipan Landsins. Bárður Nielsen sigur, at “um nøkur ár” skulu allir stovnar brúka Búskaparskipan Landsins. Hevur landið veruliga eina so frálíka fíggjarstýringsskipan, at hon ikki gerst ótíðar­hósk­ andi eftir eitt tíggjuáraskeið, eins og stórt sæð alt annað innan KT heimin? Er trupulleikin veruliga, at landið ikki hevur ordiliga stýring á, ella er trupulleikin bara, at stovn­ arnir ikki vilja nýta júst ta skipan, ið GS hevur brúkt nógv­ ar pengar at ment? Hvussu nógv hevur skipanin hjá landinum kostað at ment? Hvussu tíðarhóskandi er hon? Hvussu brúkaravinarlig er hon? Hvørjar fyrmimunir gevur hon framum aðrar skip­ anir? Hvat kostar hon í rakstri? Er hon bíligari enn aðrar skipanir, íroknað menningarkostnaðin? Hvørjar upplýs­ing­ ar, sum landsins skipan gevur, kunnu ikki fáast burtur úr einari fíggjarsstýringsskipan, sum stórt sæð allur heimurin nýtir? Hvat er argumentið fyri, at landið mennir egnar skipanir, sum í dag at kalla kunnu fáast sum hillavørur? Hesir spurningar eigur Bárður Nielsen at fáa svaraðar, áðrenn hann roynir at forsvara skipanina hjá GS, ið eftir øllum at døma ikki klárar kapping. Seljast kann almenna skipanin helst heldur ikki, tá man eftir øllum at døma noyð­ist at hótta almennar stovnar til at brúka hana. Tað vildi av sonnum verið ein gøla, um man vil tvíhalda um eina óbrúki­liga og ótíðarhóskandi skipan Tað kann ikki koma óvart á Bárð Nielsen, at ábyrgdarfullir stovnsleiðarar til eina og hvørja tíð ynskja at nýta tey mest tíðarhóskandi amboðini til endamálið. Marknaðurin og KT vinnan eru full í effektivum fíggjarstýringsloysnum. Ein ordi­lig fíggjarstýringsskipan kann geva allar tær upp­ lýs­ingar, einum tørvar, nær sum helst. Tað tykist vera sera reaktionert í hesum visiónstíðum, um landið ikki loyvir stovnum at brúka tey bestu og bíligastu KT amboðini. Uppaftur meiri ótrúligt er tað í einum heimi, har KT skipanir næstan gerast ov gamlar tann dag, tær koma á marknaðin, at hoyra ein landsstýrismann tosa um, at landsins egna óseljiliga forrit skal brúkast av øllum stovn­­um “um nøkur ár”. 2015 er um nøkur ár! Skulu al­mennu Føroyar tá vera á einari teknologiskt afturúr­sigld­ ari oyggj? GS má kunna lista krøvini til fíggjarupplýsingar frá stovn­ um. Stovnsleiðarar burdu so fingið litið upp í hendi at havt tær skipanir, ið kundu givið hesar upplýsingar til ásettu tíðina. Tey, ið so vildu brúkt landsins fíggjarstýringsskipan, kundu brúkt hana, meðan tey, sum ikki vildu, kundu brúkt aðrar skipanir, ið nøktaðu sama tørv. Um stovnarnir skifta til aðrar skipanir, er skipanin hjá GS ikki kappingarfør og eigur at vera kasserað. Røttu avvarandi burdu so lært av tí, heldur enn at farið til Landsgrannskoðaran. Soleiðis er veru­ligi heimurin innrættaður. Sosialurin Bárður Nielsen leiddur í KT-óføri? Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Bjarta Joensen bjarta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Teitur Joensen teitur@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. SAMBAND eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Tíðin er komin til at víðka frálíku skipanina við Barna­bókaklubbanum, so hon eisini fevnir um sjón­ varpstilfar. PISA kann­ing­ in staðfestir, at neyðugt er at styrkja lesiførleikan og harvið málsligu styrkina hjá okkara ungu. Vit eiga at byrja við teimum yngstu. Tí mugu vit taka ítøkilig stig til at føroyska eitt úrval av væl umtóktu barnafilmunum, ið annars verða keyptir í hvørjari sølu­búð á útlendskum máli. Vit foreldur kenna øll støð­ una. Hetta við teimum trim­ um valmøguleikunum á sjón­varpsskíggjanum: Skulu vit velja danskt, enskt ella kanska íslendskt mál, tá vit loyva okkara smáu børn­um at síggja ein annars frá­­líkan barna­film, ið vit júst hava keypt? Sjálvur havi eg higartil valt frásagnarleiklutin. Tað merkir, at eg av og á siti sam­an við barninum og um­seti nakað av tí, ið sagt verður. Men ongin ivi er um, at sjónleikarar duga hetta betri enn eg og flestu foreldur annars. Og sjálv­ andi er tað eisini stuttligari og meira spennandi hjá barn­inum at hoyra sjálvan figurin í filminum tosa før­ oyskt, heldur enn hissini um­seting frá mammu ella pápa. PISA og førleiki Nógv umrødda PISA kann­ ingin hevur staðfest, at næm­­ingarnir í føroyska fólka­­skúlanum hava ilt við at lesa ein tekst og skilja inni­haldið. Hetta er ein rætti­liga álvarsamur trupul­ leiki, ið vit øll eiga at leggja nógva orku í at basa. Mentamálaráðið mælir til at betra um støðuna við at áseta eitt hægri tímatal til yngstu flokkarnar í fólka­ skúl­­anum. Hetta við teirri grund­geving, at serkøna ráð­­gevingin hevur staðfest, at grundleggjandi førleik­ar­ nir á økinum verða best ment­ir meðan børnini enn eru heilt ung. Somuleiðis mæla Mentamálaráðið og ser­­frøðin annars til at styrkja munandi um undir­ vís­ingartilfar á føroyskum máli til allar lærugreinir í fólkaskúlanum. Hesi bæði tilmæli eru frá­ lík og eiga at verða sett í verk beinan vegin. Men eg eri sannførdur um, at skulu vit veruliga taka tøk á hes­ um øki, skulu vit eisini náa børnunum, ið enn ikki eru farin í skúla. Hetta er eisini í tráð við tað, ið serfrøðin hevur ført fram í sambandi við drúgva orðaskiftið um úr­slitið av PISA kann­ing­ ini. Bókaklubbin er dýrgripur Vit eiga ein dýrgrip, ið sein­ astu tjúgu árini hevur lagt ómetaliga stóra orku í at út­vega okkara smæstu spenn­­andi lesitilfar av bestu góðsku. Her meini eg við Barna­bókaklubban hjá Bóka­­deild Føroya Lærara­ felags. Loyvi mær at stað­ festa, at júst hetta virksemið hevur eggjað mongum til bók­ina og ment málsliga før­leikan hjá mongum barni frá heilt ungum aldri. Orsakað av Barnabóka­ klubb­anum, frálíkum høv­ undum, frálíkum umsetarum og frálíkum teknarum snýr lesiligt barnatilfar seg ikki longur bert um at skera torv við abba, gomul skjaldur, ella um frásagnir við grúgv­ una. Slíkt sum vit, tá eg var barn, als ikki tímdu at lesa. Tað var jú púrt ongin sam­ anhangur ímillum tilfarið og samfelagið, ið vit livdu í. Har var ongin identi­fika­ tión. Tíbetur er støðan broytt. Og enntá finnast nú spenn­ andi peikibøkur til tey eitt ára gomlu á føroyskum. Men enn vanta barnafilm­ar­ nir. Vaksa um dýrgripin Filmur og audiovisuelt tilfar annars er eisini við til at menna børn, um vit halda okkum frá bara at nýta tað sum barnagentu. Vit hava tí­betur barnasendingar á før­ oyskum bæði í útvarpi og sjónvarpi. Harumframt syrgja dugnaligir sjónleik­ar­ ar og umsetarar fyri, at ein partur av útlendska barna­til­ farinum verður umsett og sent í sjónvarpinum. Herí­ mill­um er eisini tilfar, sum er uppi í tíðini – sum er væl umtókt fyri tíðina. Hetta er kortini ov lítið. Til­farið í sjónvarpinum er bara atkomiligt ávísar klokku­tíðir. Harumframt er tal­an um ov líti av tilfari. Tí eigur politiski myndug­ leikin at seta pening av til at umseta og føroyska so nógv av modernaða audio­ visu­ella barnatilfarinum sum gjørligt og fáa tað givið út fyri ein prís, ið er kapp­ ingarførur við ensku og donsku útgávurnar. Til døm­ is kann tilfarið verða sent út gjøgnum Bókaklubban. Við hesum sleppa vit und­ an, at ein partur av spælinum hjá børnum gongur fyri seg á fremmandum máli. Vit fáa styrkt móðurmálið. Har­ um­framt stuðla vit føroysku sjónleikarunum fíggjarliga, við at bjóða teimum hesa føstu almennu uppgávu. Mín áheitan er, at Menta­ málaráðið í samstarvi við Kringvarpið og sjónleik­ar­ ar­nar alt fyri eitt tekur stig til at fáa givið út ein stóran part av tilfarinum, ið longu er gjørt. Harumframt eigur ráðið beinan vegin at fara í gongd við at fyrireika skip­ aða umseting av audio­ visuellum barnatilfari. Barnafilmar á føroyskum í Bókaklubbanum Løgtingsmaður www.john.fo John Johannessen Mínar viðmerkingar stava ikki bert frá seinastu mein­ ingarkanningunum. Sum Kaj Leo helst veit so var eg stillari til annað for­mans­val­ evni á landsfundinum 2006. Tá íð eg havi viðgjørt leiðslu­trupulleikarnar í Sam­bandsflokkinum, havi eg bert víst til tann vantandi før­leika, sum eg haldi, at bæði formaður og næstfor­ maður hava til at leiða flokk­ in. Tað hevur einki við ill­ vilja móti persónunum at gera, men sprettir av einum innarligum ynski um at tað má gangast Sambands­flokk­ inum væl. Formaðurin roynir at verja seg við í eini blaðgrein at lýsa mítt generalieblað. Svarið vísir mær eina síðu av formanninum, sum eg ikki kendi og sum undir ong­um umstøðum ger hann betri egnaðan til at vera for­ mann í mínum eygum. Hug­ urin til at viðgera mín per­ són sær út til at vera størri enn evnini til sjálvrann­sak­ an. Eg seti meg tíverri ikki før­an fyri at svara á sama støði. Limur ella ikki limur – tað er sum veljari eg heiti á flokkin. Um einki hendir á leiðsluøkinum, verður flokk­ urin bert ein lítil fittur skari á næsta vali. Rættleiðing til Kaj Leo Johannesen Atli Hansen