fríggjadagur 9. februar 2007síða 12

12 Nr. 29 - 9. februar 2007 Í tíðindastubba í Dimma­ lætting hin 23. januar 2007 varð boðað frá, at Javn­ støðu­nevndin og Demo­ kratia (Nevndin fyri øktum kvinnuleikluti í politikki) um ársskiftið sendu bræv til landsstýrismenninar, ið varða av málsøkjunum ávika­vist javnstøðu og val­ skipan. Í brævinum mæla nevndirnar landsstýris­ monnunum til at leggja fyri Føroya Løgting uppskot um broyting í løgtingslóg um val til Føroya Løgting. Sagt verður at Javn­støðu­ nevndin og Demokratia mæla til tvinnanda broyt­ ingar. Í fyrsta lagi verður mælt til, at løgtingið við lóg stað­ festir, at § 8 í løgtingslóg um javnstøðu er galdandi fyri uppstillingarlistar til løgtingsval, soleiðis at um­ leið sama tal av hvørjum kyni skal vera á listanum, men kunnu felagsskapir tó sambært viðmerkingunum til uppskotið fáa undan­taks­ loyvi frá javnstøðunevndini, um so er, at viðkomandi fe­lagsskapur hevur gjørt nøktandi og viðkomandi roynd at fáa kynsjavna uppstilling í lag. Harumframt verður mælt til, at løgtingið samtykkir lóg, ið ásetir, at listaat­kvøð­ ur verða býttar eftir kyni, soleiðis at býtið av løg­ tingssessum og varalimum verður javnari millum kyn­ ini við at javna tær atkvøður, ið hvørki eru persónliga greiddar fyri mannfólki ella konufólki. Útvarp Føroya visti hin 25. januar 2007 at siga, at Jacob Vestergaard, lands­ stýrismaður, ið varðar av vallógini, ikki ætlar at leggja uppskotið hjá Javn­ støðunevndini og Demo­ kratia fyri tingið. Hin 31. januar 2007 bar Útvarp Før­ oya tey tíðindi, at sami lands­stýrismaður heldur ikki fer at leggja uppskot fyri tingið, ið hevur við sær, at vit fáa eitt rættari býti av tingsessum millum polit­ isku flokkarnar, hetta við tí grundgeving, at hann fekk ikki undirtøku fyri slíkum uppskoti í landsstýrinum. Landsstýrismaðurin legði tó í hesum sambandi aft­ urat, at tað var upp til sam­ gonguna, um málið um val­ skipanina varð tikið á dags­ skránna aftur. Henda útmelding hjá Ja­cob Vestergaard um, at hann ikki ætlar at leggja nakað uppskot fyri løgtingið um broyting av valskipanini, sýnist sera margháttlig og óskiljandi. Tey, ið fylgja eitt sindur við á politiska økinum, vita, at sagt verður í samgonguskjalinum mill­ um Fólkaflokkin, Sam­ bands­flokkin og Javn­aðar­ flokkin, at valskipanin verð­ ur endurskoða í hesum val­ skeiðnum. Við tað at val­ skeiðið hjá sitandi sam­ gongu gongur út um knapt ár, hevur tað skund hjá sam­ gonguni at koma við upp­ skotum at fremja fráboðaðar og neyðugar broytingar av valskipanini – broytingar, ið bæði geva eitt rættvísari og eitt javnari býti av ting­ sessum millum kvinnur og menn og millum politiskar flokkar. Málið, ið snýr seg um eitt rættvísari býti av tingsessum millum politiskar flokkar, hevur fingið nógva umrøðu í fjølmiðlunum v.m. og ætli eg ikki at at umrøða hendan spurning, men koma við við­merkingum, ið snúgva seg um eitt rættvísari og javnari býti av ting-sessum millum kvinnur og menn. Vísast kann á at verandi valskipan gevur monnum fyrimunir. Og at kynsbýtið á Føroya Løgtingi er út av lagi vánaligt – av 32 ting­ umboðum eru bert 3 kvinn­ ur, svarandi til knapt 10%. Hetta hóast menn bert fingu 71% av atkvøðunum, kvinn­ ur 16% og 13% atkvøddu ikki fyri nøkrum kyni, men fyri einum lista. Galdandi valskipan førdi hóast hetta til, at menn fingu uml. 91% av tingsessunum. Kunnað verður á heima­ síðuni hjá Javn­støðu­nevnd­ ini um áðurnevnda uppskot til broyting í løgtingslóg um val til Føroya Løgting. Hetta snýr seg um tvey sam­ anhangandi uppskot frá Javn­støðunevndini og Demo­kratia, har hesi mæla til at rættað verður uppá hetta ójavna býti av lista­at­ kvøðum í komandi vallóg, soleiðis at kvinnur eisini fáa gagn av listaat­kvøðu­ num. Uppskotið kann lesast í síni heild á www.javnratt.fo Á heimasíðuni hjá Javn­ støðunevndini javnratt@ javnratt.fo finst harumframt hent og upplýsandi tilfar um m.a. evni: Kvinnur á ting Sagt verður at til ber at fáa kvinnur á ting á ymsan hátt og at í altjóða høpi verður hetta gjørt á ymsan hátt. Høvuðsmøguleikarnir eru: at áseta um politiska javnstøðu í stjórnar­ skipan, at áseta um politiska javnstøðu í vallóg, at skipa fyri politiskari javnstøðu í flokshøpi. Uppskotini hjá Javn­støðu­ nevndini og Demokratia, ið vóru løgd fyri lands­stýris­ mennirnar, ið varða av øki­ num (Jacob Vestergaard og Bjarni Djurholm) snúgva seg um, at mælt verður til at smærri, varligar broyt­ ingar um politiska javnstøðu í vallóg og politiska javn­ støðu í flokshøpi eiga at verða settar í gildi við lóg. Nú, tá tað er líkt til, at í hvussu er Jacob Vestergaard, landsstýrismaður, ið varðar av val-skipanini, ikki ætlar at koma við nøkrum upp­ skoti til broyting av val­ skipanini, soleiðis at vit fáa eitt javnari og rættvísari býti av tingsessum millum kvinnur og menn í løgting­ inum, kunnu vit kanska vænta, at Bjarni Djurholm, landsstýrismaður í javn­ støðumálum, fer at leggja upp­skotini hjá javn­støðu­ nevndini og Demokratia fyri løgtingið – men skuldi tað borið á, at heldur ikki hann er sinnaður at leggja nevndu uppskot fyri løg­ tingið, mugu vit ganga út frá at, løgmaður tekur um endan og syrgir fyri, at nevndu uppskot verða løgd fyri løgtingið, sum boðað frá av samgonguflokkunum í galdandi samgonguskjali. Løgtingssamtykt at syrgja fyri at kvinnur fáa øktan leiklut í politikki. Hin 20. oktober 2005 sam­ tykti løgtingið at: “Løgtingið tekur undir við, at landsstýrismaðurin setir eina nevnd at arbeiða fyri, at kvinnur fáa ein økt­an leiklut í at taka polit­iskar avgerðir. Í nevndini verða: Eitt um­boð fyri hvønn flokk á løgtingi, eitt umboð fyri Føroya Kommunufelag, eitt umboð fyri Komm­ unu­samskipan Føroya, eitt umboð fyri Kvinnu­ samskipan Føroya og eitt umboð fyri Javn­støðu­ nevndina. Varalimir verða valdir fyri allar limir.” NB: hetta er nevndin, ið nú eitur Demokratia. Víst verður á, at henda sam­ tykt er beinleiðis í samsvari við uppskot til samtyktar um tilráðingar frá Út­norð­ urráðnum í 1999, sum Løg­ tingið samtykti 18. no­vem­ ber 1999. Í við-merk­ing­ unum til hetta uppskot varð sagt: “Endamálið við hesum upp­skoti til samtyktar er at seta eina nevnd, sum skal skipa fyri tvør­polit­ iskum tiltøkum til tess at økja um talið á kvinnum á løgtingi og í komm­unu­ stýrunum kring landið. Vónandi kann eitt úrslit av hesum arbeiði verða, at umboðanin á leið verð­ ur í samsvari við um­boð­ anina í hinum Norður­ lond­unum, sum er væl hægri enn í Føroyum. Í Landstinginum eru uml. 35% konufólk, í Alting­ inum eru uml. 30% konu­ fólk, og í Fólkatinginum eru uml. 39% konufólk.” Nú gott 7 ár seinni er fram­ vegis ongin broyting framd í føroysku valskipanini ella á annan hátt at syrgja fyri, at talið á kvinnum á løgtingi kann økjast. Í Føroyum eru vit ikki komin víðari á leið­ ini, tá tað snýr seg um kvinnuumboðan á løgtingi. Í viðmerkingunum til uppskotið, sum løgtingið samtykti hin 18. november 1999, varð sum nevnt sagt, at “úrslit av hesum arbeiði skal verða, at umboðanin á leið verður sum í hinum Norð­urlondunum”. Vit kunnu anno 2007 fram­vegis staðfesta, at kvinnu­umboðan á løgtingi er ein hin slakasta í heim­ inum. Lond sum Djibouti og Niger, ið ofta í vest­ur­ lendskum høpi fáa heft spjaldrið tilafturskomin lond á seg, hava betur javn­ støðu á tingi enn vit hava í Føroyum (í Djibouti eru 10,8% av tinglimunum kvinn­ur og í Niger eru 12,4% av tinglimunum kvinn­ur). Til sammetingar kann sum áður nevnt vísast á, at kvinnuumboðanin í danska Fólkatinginum var 39% í 1999. Hetta er norður­ land, ið hevur kvinnu­um­ boðan á tingi, sum løgtingið sigur seg vilja ynskja at líkjast. Veruleikin vísir heilt aðra mynd – kvinnuum­ boðan á løgtingi er bert gott 9% og ongin broyting av vallógini er í eygsjón. Og tað, ið verri er - ongin veit í løtuni, nær uppskot um broyt­ing av vallógini, ið hevur sum endamál at rætta hesi viðurskifti, verða løgd fyri løgtingið. Føroyar mugu tí framvegis metast at vera eitt sera tilafturs- komið land, tá umræður kynsliga javnstøðu á tingi. Á heimasíðuni hjá Javn­ støðunevndini verður upp­ lýst, at lond sum Afghan­ istan og Irak hava nógv hægri kvinnuumboðan á tingi enn vit hava í Før­ oyum. Kvinnuumboðanin á tingi er ávikavist 27% og 25% í hesum báðum lond­ unum. Kvinnuumboðanin á tingi er soleiðis millum tvær og tríggjar ferðir so høg í Afghanistan og Irak sum í Føroyum. Lond í vesturheiminum og tá serliga londini í norð­ urlondunum, sum vit siga okkum vilja líkjast, hava alla grund at spyrja, hvat er galið í pinkulandinum Før­ oyar, og spyrja hvussu tað hongur saman, at kvinnur í Føroyum anno 2007 fram­ vegis ikki sleppa uppí part at stjórna fólki og landi. Í Føroyum er eins og í øðrum londum neyðugt, at tann vitan og ta tilfeingi, ið kvinnur umboða, fær inni­ vist við umboðan gjøgnum lóggevandi arbeiði á tingi. Tað er tískil alneyðugt at vit í Føroyum koma burtur frá hesi tilafturskomnu støðu við einsíðugum kall­ kyns-fólkaræði. Tað er tí sera aktuelt og umráðandi, at Javnstøðunevndin og Demo­kratia dríva á polit­ isku flokkarnar, løgtingið og løgmann at fáa framt til­ trongdu broytingarnar av valskipanini. Hin 31. januar 2007, skip­ aðu Javnstøðunevndin og Demokratia fyri fundi á Hafnia, har m.a. evnið “hvat forðar kvinnum at vera við í politikki” varð við­gjørt og sagt var frá virk­ seminum hjá nevndunum at royna at fremja øktan kvinnu­leiklut í politikki. Fundurin var upplýsandi og lívligur og nógv fólk møtti á fundinum (nógvar kvinnur og nakrir menn). Upplýst varð at Demo­ kratia og Javnstøðunevndin hava gjørt arbeiðsætlan fyri fyrru hálvu av 2007 og at tey m.a. ætla at tosa við tingbólkaformenn og hava fund við politisku flokk­ arnar og við landsstýrið at vita, hvørjar ætlanir hesi hava á javnstøðuøkinum. For-kvinnan í Demokratia, Eyðgunn Samuelsen, legði dent á, at Demokratia sjálv­ sagt gongur út frá, at løg­ tingið og politiska skipanin tekur hetta mál um økta javnstøðu á tingi í álvara og lurtar eftir teimum upp­ skotum, sum Demokratia og Javnstøðunevndin koma við. Vónandi og væntandi verða uppskotini, sum Javnstøðunevndini og Demokratia lótu avvarandi landsstýrismonnunum um ársskiftið um meira javn­ støðu millum kynini, løgd fyri løgtingið í næstum og samtykt áðrenn komandi løgtingsval, ið verður í sein­ asta lagi um góðar 11 mán­ aðar. Hug­ birtingar Nógv hevur verið tosað og skrivað um flogvøllin í Vágum. Men nú er kom­ ið hartil, at peningur er játtaður úr donskum grunni til at byggja út flog­vøllin. Hví so ikki fara í gongd? Málið hev­ ur drigið alt ov langt út. Ein kundi hugsað, at løg­ tingsmenninir í Vágum strongdu meir á, at fáa flogvøllin útbygdan og nú­tímans gjørdan. Tað hevur skund at fáa hetta í lag. Flogvøllurin er ov stuttur til ta ferðslu, sum nú er. Skal flogvøllurin liggja aðrastaðni? Eg dugi ikki at síggja nakra grund fyri tí. Hann er her í Vágum og tað hevur týdning fyri oynna, at hann framvegis liggur her. Alt snýr seg ikki um miðstaðarøkið! Farið tí nú í holt við at byggja út flogvøllin. Her er einki at bíða eftir. Peningur er tøkur. Eitt annað mál, ið undrar meg, er, at eingin roknskapur verður lagdur alment fram fyri Vága­ tunnilin. Einki hoyrist um, hvussu tað gongur við at gjalda niður skuld­ ina. Fólkið hevur krav upp á at vita, hvussu stend­ur til. Ein skuldi trúð, at tað var skylda hjá nevndini at upplýsa um fíggjarligu støðuna. Tað hevur brúkarin krav uppá. Tí skal ráð mítt vera til nevndina fyri Vága­tunnilin: Upplýsið okk­um regluliga um fígg­ jar­støðuna hjá tunnlinum. Vit hava krav uppá hetta! Miðvágur 1. februar 2007 Ingrid S. Henriksen sóknarprestur David Johannesen Vallógin má broytast – vit mugu fáa fleiri kvinnur í løgtingið viðmerkingar