mikudagur 14. mars 2007síða 9

9 tíðindi Nr. 52 - 14. mars 2007 Aftur og fram í løgtinginum Tá løgtingið kom saman til tingfund í týsmorgunin, vóru umskipingar framdar í skipanini, sum flokkarnir sita eftir í tingsalinum. Skipanin virkar soleiðis, at flokkarnir sita í salinum eftir stødd við størsta flokkinum fremst. Men eftir at Karsten Hansen er farin úr Tjóðveldisflokkinum í Miðflokkin, er fyrrnevndi flokkur bert triðstørstur og tískil fluttur av fremstu røð aftur á ”triðja pláss” í tingsalinum. So flokkurin, sum fyri stuttari tíð síðani í eitt styttri tíðarskeið hevði mist ein tinglim, Sambandsflokkurin og Johan Dahl, er nú fluttur fram í fremstu røð í tingsalinum. Soleiðis gongur tað upp og niður og aftur og fram í politikki. - leo Seks ár hevur tað tikið at savna upp­lýs­ ingarnar um sjúkra­ røktar­frøðingarnar í Føroyum. Nú úrslitið fyriliggur er hetta ein týðandi partur, ikki bert av sjúkra­røktar­ frøðinga­søguni, men eisini av kvinnusøgu Føroya. BÓKAÚTGÁVA Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Tær hava altíð havt áræði, sjúkrarøktarfrøðingarnir. Ella rættari tey –tí sjúkra­ røktarfrøðingastarvið er ikki fyri kvinnur einans. Mann­fólk finnast eisini inn­ an økið. Tær hava verið har til all­ ar tíðir, sjúkrarøktar­frøð­ing­ arnir. Ikki altíð við einari útbúgving at vísa á, men kortini ikki minni neyðugir fyri tað. Og í Føroyum er út­búgvingin rættiliga nýggj. ”Sjúkrasystraskúlin varð ikki settur á stovn í Føroyum fyrr enn í 1960, so undan tí máttu sjúkrasystrarnar, - meinigheitspleygirskir ella sjúkrapleygirskir, sum tær tá vórðu nevndar – taka útbúgvingina í Danmark”, sigur Jana H. Dalsgaard, skjótt fráfarandi formaðurí Sjúkrarøktingarfelagnum. Tankin um at savna sjúkra­ røktarfrøðingarnar í einari bók er ikki nýggjur. Og fyri seks árum síðani – í 2001 – legði Jana so uppskot fyri nevndina um at fáa tikið stig til eina slíka bók. Slíkt arbeiði tekur tó drúgva tíð, men í 2004 vórðu so fyrstu spurnar­bløð­ ini send út, fyrst og fremst til limirnar í felagnum. Ófullfíggjað hagtøl Ein av heilt stóru trupul­leik­ unum í sambandi við bók­ ina var, at finna fram til ser­ liga eldru sjúkrarøktar­frøð­ ingarnar, tí hagtøl og yvirlit eru so ófullfíggjað, og í summ­um førum enntá als ikki til. Føroyski sjúkrasystra­skúl­ in hevði einki yvirlit yvir flokkarnar gjøgnum árini, og tí gjørdist arbeiðið at savna tilfar sera trupult og tíðar­krevjandi. Tað sigur seg sjálvt, at tá so lítið av tilfari er at halla seg til, verður ógvuliga trup­ ult at fáa eitt fullfíggjað yvirlit yvir allar útbúnar sjúkra­systrar og sjúkrarøktar­ frøðingar í Føroyum. Og at bókin ikki er fullfíggjað, fjalir Jana H. Dagsgaard ikki útyvir. ”Hendan bókin skal ikki metast sum nakað endaligt, men heldur byrjanin til eina framhaldandi útgávu, sum alla tíðina verður dagførd. Vit vænta avgjørt, at tey, ið av einari ella aðrari orsøk ikki eru við í hesi fyrstu útgávuni, fara at gera vart við seg soleiðis, at tey verða við í komandi útgávum”, sigur Jana H. Dalsgaard. Hetta, at geva út eina bláu­ bók yvir yrkisbólkar, er ikki nakað ókent, og m.a. Føroya Lærarafelag hevur givið út eina slíka bók. Bókin hjá Sjúkra­røktar­frøðinga­felag­ num brýtur tó nakað frá í stødd, har hevur verið skeitt meiri til útgávuna, sum ís­lendska systirfelagið hevur latið gjørt. Í Íslandi er triðja útgávan hin nýggj­ asta. Skriva søgu Jana H. Dalsgaard veit ikki nágreiniliga at siga, hvussu nógvar sjúkrarøktarfrøð­ing­ ar bókin umfatar, men talið liggur um 1000. Menninir í bókini eru ein rár sjón, men teir eru har. Til stuttleikar kann nevn­ ast Axel A. Johannesen, sum í dag er 80 ára gamal. Hann var við á fyrsta liðin­ um av útbúnum sjúkra­pleyg­ arum, ið eisini umfataði mannfólk. Sjúkrarøktarfrøðingarnir hava tikið væl ímóti áheit­ anini um at lata upplýsingar til bókina. Hon lýsir lívsleið hjá øllum frá vøggu til dag­ in í dag, og tað hevur enntá eydnast at fingið mong við, sum ikki eru millum okkara longur. Av tí at upplýsingarnir eru so gjølligir, er bókin ikki bert ein ”hvør-er-hvør” innan sjúkrarøktar­frøðinga­ økið, men so sanniliga eis­ ini einn týðandi partur av kvinnusøgu Føroya seinastu útvið 100 árini. So tað var bert partvís av tilvild, at bók­in kom út júst 8. Mars. ”Upprunaætlanin var, at bókin skuldi koma út til jólar í fjør, men skotbráið gjørdist ov stutt. Og tá bók­ in eisini er ein partur av kvinnusøguni, hildu vit tað vera passandi, at útgávu­ dagurin gjørdist altjóða kvinnu­dagurin 8. mars”, sigur Jana Dalsgaard. Fyrstu sjúkrapleygurnar ella meinigheitspleygurnar, sum tað tá nevndist, vórðu útbúnar í 1912, og tá var tað Færø Amts Hospital, ella Gamla hospital sum tað var rópt millum manna, ið stóð fyri útbúgvingini. Og sjúkrahúsini stóðu fyri útbúgvingini heilt fram til 1960, tá Sjúkrasystraskúli Føroya var settur á stovn. Drúgva savningararbeið­ inum hava Jana H. Dals­ gaard, Hansa Christiansen, Annika Ejdesgaard og Her­ vør Ejdesgaard staðið fyri. Hetta verður samstundis sein­asta avrik hjá Janu H. Dalsgaard sum formanni í felagnum, Hon leggur frá sær eftir aðalfundin, sum verður leygardagin. Í sambandi við bóka­út­ gáv­una verður almenn mót­ tøka í hølunum hjá Sjúkra­ røktar­frøðinga­felag­num í Lucas Debesargøtu 14 nú hós­dagin kl. 16 til 18. Bláabók Sjúkrarøktafrøðinga Føroya: Partur av kvinnusøguni í Føroyum Jana H. Dalsgaard og Hansa Christiansen (myndin) hava saman vi› Anniku og Hervør Ejdesgaard savna› og lagt til rættis alt tilfari› í 330 sí›ur drúgvu bókini. Seinkingin av útkomudegnum gjørdi, at eisini mynd av fyrstu bachelorunum í sjúkrarøktarfrø›i kom vi› í bókina. Oyramerkja blokkin Danski fólkatingslimurin Poul Ørum Jørgensen, sum er framsøgumaður hjá Konservativa Fólkaflokkinum í grønlendskum viðurskiftum, heldur, at Fólkatingið eigur at gera av, at ein ávísur partur av blokkinum til Grønlands skal brúkast til at nýskipa tað sosiala arbeiðið. Poul Ørum Jørgensen sigur seg vera skelkaðan av einari frágreiðing, sum lýsir sjálvmorð og sjálvmorðsroyndir í Grønlandi, og nú má okkurt gerast, sigur hann.