mikudagur 14. mars 2007síða 11

Nr. 52 - 14. mars 2007 11 tíðindi 1969 var eitt merkisár fyri bæði Danmark og Ísland. Tá fingu londini aftur beint við­urs­kiftini sína millum á eina kós, sum sømir seg tvei­ m­um norðurlendskum brøðr­ a­tjóðum. Okkara norð­ur­ lendsku brøður, íslendingar og danir sótu ikki so grúiliga væl um sátt árini eftir seinna heims­kríggj. Danir vóru firtnir um, at Ís­land hevði loyst frá teimum í 1944 meðan teir sjálvir vóru hertiknir av Týsklandi. “Aft­ur­svarið” hjá dønum var at nokta at útflýggja ís­lend­ ing­um teirra tjóðargrip, ið tá var í varðveitslu á danska tjóðarsavninum, nevn­liga upp­runaligu hand­rit­ini til ís­lendsku saga'ir­nar. Á lát­ini nevnt “Arn­e­magn­ eiska” savnið eftir Árna Magn­us­son, ið bjarg­aði handritunum undan glat­an. Og rós skal danska tjóð­ar­ savnið hava, at teir sendu ein mann til Íslands at bjarga handritunum. Men í 1945 høvdu íslendingar fing­ið umstøðar til at kunna hava tjóðargripin í egnari varð­ veitslu. Nýstovnaða íslendska lýð­ veld­ið kravdi, sum rímuligt varð, at danska stjórnin út­flýggj­aðu teimum hendan tjóð­ar­gripin í stundini. Men nei. Skiftandi danskir for­sætismálaráðharrar og ment­a­málaráðharrar lógu á mál­i­num, og ikki fyrr enn fjórð­ingsøld var farin brast fyri nev. Og í 1969 stevndi eitt danskt verjuskip inn á Reykjavík við tjóðargripi Ís­lands. Tá var veitsludagur kring alt Ísland. Tí “søguliga sálin” var heimafturkomin! Alt síðani 1969 hevur bara gingið framá hjá Danmark og Íslandi. Nógvur sam­ hand­il er landanna millum. Ís­lendingar eiga kendar dansk­ar fyritøkur, og nú lesur eitt túsindtal av íslendingum í Danmark, og eitt stórt tal av donskum ferðafólki vitjar Ís­land á hvørjum ári. Tí trúgvi eg ikki, at danir ynskja at gera nakað yvirhøvir, sum kann føra aftur til tey við­ur­ skiftini, sum vóru landanna millum árini eftir seinna heims­kríggj. Og tí trúgvi eg heldur ikki, at danir fara at nokta lítl­a­ beiggja ís­lend­ing­a, Føroyum, at flagga við Merkinum uttan fyri umboðsstovu Føroya í Reykjavík. Danir fara neyv­ an at bróta tað niður, teir hava vunnið síðstu 38 árini! Milliónir verða árliga brúkt­ ar til leiguútreiðslur til al­ menn­­ar stovnar, soleiðis at hes­ir kunnu húsast í Havnina og mangan í ótíðarhóskandi høl­um fyri høga leigu. Tíðin er komin at flyta almennar tæn­­­ast­­­­u­stovnar úr býnum, men at spjaða teir um alt land­­­ið, kann gerast ein dýrt ævintýr og hava við sær eina ómetaliga dýra og vánaligari umsiting. Eg havi áður víst á, at um mið­­­fyr­­­­isiti­ngin ikki verður meira samlað soleiðis at hon fer at arbeiða sum ein eind, so fer miðfyrisitingin aldr­in at gerast so mikið pro­fess­i­ onell, sum hon burdi verið fyri at kunna kappast um ar­­­beiðs­­pláss og ikki minst, fyri at kunna menna tær lóg­­ir og almennu skipanir sum skulu til fyri at reka eitt vælferðarsamfelag. Verða teir almennu stovnanar spjadd­ir um landið, verður sam­­starv­ið minni, menningin minni og dubultfunktiónir verða mangar, sum í longdini fara at økja um almennu út­­reiðsl­­ur­­nar munandi. Øk­­ini og bygdirnar í Føroyum verða ikki bjargaðar bert tí nøkur almenn sitipláss verða flutt, tað krevst ein veruligur politiskur vilji, men meira um tað eina aðru ferð. Samgongu­skjal Skriva stendur í sam­gong­u­ skjal­i­num at: ”Almenna fyr­i­ sit­ing­in verður samskipað, so betri samstarv fæst millum að­al­ráð­ini. Fyrisitingin skal gerast meira opin og einføld fyri brúkaran. Rætt­ ar­trygd­in skal styrkjast.” Tað hevði verið áhugavert at fingið upplýst frá løgmanni, hvat hann hevur gjørt við hesa avtaluna sum staðfest í samgonguskjalinum, ella um orðini hjá Nixon eru best hóskandi svar: “Any change is resisted because bu­r­e­a­u­ crats have a vested interest in the chaos in which they exist”. Alt á einum stað Fram­tíð­in liggur í, at lands­ stýr­ið letur byggja eina mið­ støð til almenna umsiting utt­an fyri býin, men tætt at Havn­ini. Kaldbaksbotnur hevði verið eitt hugskot, eitt vakurt og lætt at­komu­ ligt økið við ríkiligt av bí­lig­ari almennari jørð. Ein næstan endaleysur listi av fyrimunum er lætt­ur at gera, eitt nú slepst und­an teimum dýru leig­u­sátt­mál­u­ num í býnum, almennu yrk­ is­bólkarnir verða samlaðir á einum stað og fáa ágóðan hvør av øðrum, alt KT virk­ semi og KT-trygd kann sam­skip­ast, tað verður bíl­ ig­ari, betri og praktiskari. Fyri vinnulívið fer tað eisini at fáa eina positivu avleiðing, tað verður betri pláss og bí­lig­ari hjá vinnulívinum at fáa innivist í hølum í býnum. Fyri borg­arin fer tað at merkja, at hann kann fara á eina adressu at fáa øll síni við­urskiftir við tað al­menna avgreidd. Held­ur enn at kanna hvussu vit pilka almennar stovnar sundur, skal løgmaður kannað hvussu miðfyrisitingin og til­ hoyr­andi stovnar hóskandi kunnu samlast á einum stað, so vit kunnu menna teir, fáa bíligari rakstur og gera tað einfaldari fyri borg­aran, júst sum staðfest í sam­gong­ u­­skjalinum. Flytið almennar stovnar úr býnum Heri Simonsen Heðin Dán­i­als­ son Poulsen Danir vilja neyvan bróta niður tað teir hava vunnið síðan 1969!? Við stórum áhuga havi eg lis­ ið tað, ið Hans Andrias Sølv­ ará hevur skrivað, eins og eg havi lisið tað, ið Richard Dan­ielsen hevur skrivað. Tó haldi eg ikki, at Richard Danielsen og eg hava lisið við somu brill­um, tá ið hann í aftursvari sín­um skrivar til Hans Andrias Sølvará: »Eg eri tí als ikki samdur við tykkum um, at Markus og Jóhannes mót­siga hvør øðrum. Tá vit so koma til tað næsta í greinini, har tú mest­ sum noyðir bæði meg og onn­ ur til at boyggja okk­um fyri tí, sum tú metir er skil­vísi, tí ­tað, sum Jóhann­es sig­ur vera seinastu orð Jes­us­ar, og tað, sum Lukas sig­ur vera seinastu orð hans­ara, kunnu ikki bæði vera tað rætta, so er svar­ið nei, nei. Einki boyggi eg meg fyri einum slíkum pá­standi. Hetta er yvirhøvur einki pro­blem fyri meg. Ann­­ar sig­ur frá tí, sum fyri okkum at síggja hevur fest seg í minni hansara, og hin skriv­ar um tað, sum hevur fest seg í minni hansara. Eg síggi ikki hetta, sum at teir træt­ast um, hvat nú var akku­ rát tað seinasta orðið.« Nú siti eg sum Kánus. Fyri tað fyrsta havi eg á ong­ an hátt kent meg noydda at boygt meg fyri nøkr­um av tí, ið Hans Andrias Sølvará hevur greitt frá úr ymiskum søg­u­lig­um keldum. Men tá ið Richard Danielsen í sín­ um mótmæli greiðir frá, at Hans Andrias hóast alt hev­ur rætt, siti eg sum eitt spurn­ artekin. Victor á Lakjuni hevur eina sera áhugaverda grein í Dimmalætting, »Bíblian og fornfrøðin«, ið hann hev­ur umsett úr enskum. Eg fari at taka okkurt smá­ veg­is úr hesi grein fyri at vísa á, hvussu lætt tað er at mistulka ymisk orð. Marius Johannesen, fyrrverandi há­ skúl­a­stjóri, segði eina­ferð í eini røðu: »Minnist til tað skrivaða orðið, tí tað verður standandi.« So satt, sum tað er sagt. Eitt brot úr greinini: »Grundað á enn fýra ár av útgrevstri kundi Zertal til endans fullfíggja mynd­ina av bygninginum. Úrslitið av lýsingini var, at hetta var so sláandi mein­líkt tí, sum Bíblian so ná­greini­ liga sigur, hvussu eitt altar skal vera. Júst soleiðis, sum Gud hevði fyriskipað, vóru eingi trin á steinskráanum: »Men gert tú Mær altar av gróti, so skalt tú ikki gera tað av høgd­um steini; tí táið tú set­ ur meitil á steinin, van­­halg­ar tú hann. Tú mást ikki ganga á trappum upp at altari Mín­ um, fyri at ikki blygd tín skal verða ber yvir tí.« (2. Mós. 20:25-26). Hetta var eitt fyrivarni, soleiðis at prests­ins klæði ikki skuldu op­i­nbera bein­ini, tá ið hann steig upp á altarið.« Eg helt meg vera rætti­liga vísa í, hvat orðið blygd merk­ ir. Her endurgevi eg tað, ið eg fyri stuttum havi skrivað um »Regl­ur um presta­búnan« (2. Mós. 28,42-44): »Og til tess at fjala blygd teirra skalt tú gera teimum undirbrøkur av líni, sum skulu røkka frá mjødnunum niður á lørini. Í teimum skulu Áron og syn­ir hansara vera, tá ið teir ganga inn í samfundar­ tjald­ið, og tá ið teir nærkast alt­arinum til gudstænastu í halgidóminum, til tess at teir ikki skulu gera seg sek­ar og týna lív. Hetta skal vera Ároni og eftirkomarum hans­ ara ævigt løgmál.« Tá ið eg nú las, at prests­ins klæði ikki skuldi opin­bera bein­ini, helt eg, at hetta ljó­ð­ aði somikið merki­ligt, at eg mátti fara at hyggja eftir í »Føroyskari Orðabók«. Har gjørdist eg ikki stórvegis klók­ari (blygd -ar kv2e (bíbl.) skøp (serst. á kvinnu). Her má okkurt vera komið skeivt fyri. Í Bíbliuni verður tosað um Áron og synir hansara, so­statt má blygd vera eitt fel­ag­s­heiti. Í Føroyum hev­­ur ikki verið vanligt at tosa um slíkt. Øll kenna vit ymisk heiti, tað veri seg hjá manni ella kvinnu, men eitt gamalt felagsheiti, ið eisini hevur verið vanligt, er »hitt allarheilagasta«. Hetta heit­ ið hevði møguliga verið hóskandi í hesum føri. Bíblian og ymiskar tulkingar Nicolina Jensen Beder Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. VINNULÍV Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Javnan tekur Trygg­ ing­ar­felagið Føroyar inn nýggjar næmingar, sum har kunnu fáa eina góða útbúgving. Nú fer tryggingarfelagið at kunna miðnámsnæmingar um teir mongu framtíðar møg­u­leikar, eitt starv í Tryggingarfelagnum Før­ oy­ar gevur Umleið 120 fólk arbeiða hjá Tryggingarfelagum Før­ oy­ar, og tey leggja stjóran dent á at seta nýtt fólk við. Felagið gongur nú nýggjar leiðir til tess at eggja v­ir­ k­isfúsum ungfólki til at søkja lærupláss hjá trygg­ ing­ini. Í næstun verða kunn­andi fundir fyri mið­náms­skúl­a­ næm­ingar kring landið, so teir kunnu fáa alt at vita um teir mongu framtíðar møguleikar, eitt starv í Tryggingarfelagnum Før­­oyar kann geva. Eitt lær­upláss hjá Trygg­ing­ ar­fel­ag­num Føroyar fevn­ir um eina tvey ára útbúgving, ið gevur góð­ ar møguleikar fyri per­ són­ligari menning og víð­ari starvsmøguleikum í framtíðini. – Endamálið við til­ tak­i­num er at geva mið­ náms­skú­l­a­næmingum eitt høvi at fáa alt at vita um teir møguleikar og tær avbjóðingar, sum fylgja við tí at vera næmingur í Tryggingarfelagnum Før­oy­ar, sigur Jónsvein Sim­on­sen, deildarstjóri í Tryggingarfelagnum Før­ oy­ar. – Tá vit søkja eftir næm­ing­um, fáa vit altíð nógv­ar umsóknir, men fyri tað vilja vit fegin hava enn fleiri at søkja og vísa áhuga fyri okkara út­búgvingarmøguleika. Tað er ikki allir mið­náms­ skúl­a­næm­ing­ar, ið vita, hvat teir ætla eftir lokið mið­námsskúlaprógv, men við hesum vilja vit í øllum før­um geva teimum ein góð­an valmøguleika. Kunningartiltakið vend­ ir sær til síðstaársnæmingar á studentaskúlunum, HF-skeiðunum og han­d­ ils­­skúl­unum, og tiltakið verð­ur bæði í Havn, á Kambs­dali og í Vági. Í hes­um sambandi hevur Trygg­ingarfelagnum Før­ oy­ar havt plakatir og ann­ að kunnandi tilfar frammi á skúlunum, fyri at vekja áhugan hjá mið­nám­s­skú­la­ næm­ing­um. Tiltakið verður skipað á tann hátt, at fólk koma at greiða frá og svara spurn­ingum. Helena Dam á Neyst­a­bø, dagligur leiðari á Føroya Skúlabókagrunni, fer at greiða alment frá, hvønn týdning tað hevur at út­búgva seg. Síðani greið­ ir Henning Mikkelsen frá Finanssektorens Ud­dan­nel­s­e­s­c­enter í Da­n­ mark frá tí teoretiska í sambandi við eina trygg­ ing­ar­útbúgving. Síðani verður eis­ini ein steðgur, har Trygg­ing­ar­ felagið Føroyar bjóðar pizza og sodavatn, og eft­ir steðgin fara so fólk, ið hava verið næmingar og fingið sína útbúgving í Tryggingarfelagnum Før­oy­um, at greiða frá tí praktiska viðvíkjandi út­búgv­ingini. Tryggingarfelagið Føroyar: Út á skúlar at leita eftir næmingum