mánadagur 19. mars 2007síða 10

Nr. 55 - 19. mars 2007 11 Forsyrgjarar undir út­búgving kunnu gleða seg. Tí eftir summar­frí­ tíðina kemur nýggj skipan í gildi, sum legg­ ur eitt barnaútgjald oman á útbúgvingar­ stuðulin. Talan er í fyrstu atløgu um 500 krónur um mánaðin fyri hvørt barnið, men framsøgufólk úr øllum flokkum siga seg sinnað at hækka útgjaldið. Javnaðarflokkurin hevur síðani valið strongt á, fyri at skapa betri fíggjarligar møguleikar hjá for­syrgj­ar­ um at nema sær útbúgving. Í vetur samtyktu vit lóg um barsilsskipan fyri les­ andi, sum gevur møguleika fyri at barnsburðarfarloyvi í eitt heilt ár við fullum útbúgvingarstuðuli. Skip­ anin er bæði galdandi fyri mammur og pápar á jøvn­ um føti. Hendan skipanin kom í gildi á nýggjári­ num. Næsta og mest týdn­ing­ armikla stigið verður tikið við lógaruppskotinum, sum í hesum døgum er til viðgerðar í løgtinginum. Nú snýr tað seg nevniliga um at betra um møgu­leik­ arnar at vera lestrarvirkin og forsyrgjari samstundis. Hetta gera vit við at leggja ein forsyrgjarastuðul om­ an á útbúgvingar­stuð­ulin. Í lógaruppskotinum frá lands­stýrismanninum í menta­málum er upphædd­ in sett til 500 krónur fyri hvørt barnið um mánaðin. Tað vil siga 1.000 krónur, um tú t.d. eigur tvey børn og er í gongd við útbúgv­ ing. Møguleiki er fyri, at upp­hæddin verður hækk­ að, áðrenn lógaruppskotið verður samtykt. Í øllum før­um hava bæði eg sjálv­ ur og framsøgufólk úr øðr­ um flokkum mælt til, at mentanarnevndin viðger møguleikan at hækka upp­ hæddina. Mentanar­nevnd­ in heldur sín fyrsta fund um málið týsdagin 27. mars. Tað var eftir kravi frá Javn­aðarflokkinum, at tað eydnaðist at fáa niðurfelt í samgonguskjalið, at skip­ anin við lestrarstuðuli skuldi endurskoðast. Enda­ málið skuldi vera, at fáa hækkað stuðulin til for­ syrgjarar umframt at geva lesandi møguleika at fara í barnsburðarfarloyvi við fullum lestrarstuðuli. Hesi lyfti eru nú hildin við góð­ um stuðuli frá lands­stýris­ manninum í mentamálum og samgonguni annars. Javnaðarflokkurin er av teirri sannføring, at so góð­ ir útbúgvingarmøguleikar til so stóran part av fólk­ inum sum gjørligt, er sjálv høvuðs fortreytin fyri sam­ felagsligari menning. Allir føroyingar skulu hava javn­ bjóðis fíggjarligar møgu­ leikar at velja útbúgvingar­ leiðina og harvið tryggari starvs- og fíggjar­viður­ skifti. Hotel Tórshavn er vorðin ein forðing fyri menning av viðgerð utt anlands, ein køstur fyri Ríkis­sjúkra­ húsið og ein vandi fyri sjúk­lingarnar, heldur Jákup Petersen, yvir­ lækni Hotel Tórshavn er eitt skip uttan skipara sum siglir sín egna sjógv við sínum vanda­ mikla farmi. Grundreglan fyri viðgerð uttanlands er, at yvirlæknar í føroyska sjúkrahús­verk­in­ um kunnu senda sjúklingar til útlendsk sjúkrahús til víð­ari viðgerð og kanning. Hetta hevur bara eydnast væl á ymiskum sjúkrahúsum í Danmark og øðrum norð­ an­londum. Men í Keypmannahavn vaksa trupulleikarnir støð­ ugt orsaka av, at vit hava eitt hotell har sum er ein blandingur av hotell, røkt, viðgerð, rehabilitering, seingj­ardeild og tilhald. Utt­ an neyðuga ábyrgd, karmar og førleika siglir hetta skip sín egna sjógv við sínum vandamikla farmi. Onnur sjúkrahús í Dan­ mark og øðrum norðan­lond­ um hava fyri langari tíð síð­ an loyst viðurskiftini við­ víkjandi kanning og viðgerð av føroyskum sjúklingum. Helst er tað so, at Ríkis­ sjúkrahúsið er eitt tað vána­ ligasta til at leggja til rættis kanning og viðgerð fyri før­ oyingar. Onnur sjúkrahús uttanlands eru væl betri fyri. Har eru sjúklingar og avvarðandi innan fyri sjúkrahúsins karmar og lækna­­ábyrgd alla tíðina með­an kanning og viðgerð fer fram. Har tað er møguligt verða sjúklingar útskrivaðir til ambulanta kanning og við­ gerð og búgva saman við avvarðandi á vanligum hotell­um ella á sjúkrahússins sjúklingahotelli undir ábyrgd sjúkrahúsins. Hendir nakað, so hevur sjúkrahúsið og viðgerðandi lækni beinleiðis ábyrgd av teimum. Henda skipan fær sjúkrahúsið at leggja doyin á. at kanning og viðgerð er vælskipað, dygg og trygg. Ríkissjúkrahúsið brúkar Hotel Tórshavn sum køst fyri sína vánaligu planlegg­ ing, til vanda fyri sjúklingar og ótta hjá avvarðandi. Í Keypmannahavn eru við­urskiftini annarleiðis. Lækn­arnir á Ríkissjúkra­hús­ inum kenna ikki stovnin Hotel Tórshavn, men brúka hann sum køst fyri teirra vánaligu skipan av kanning og viðgerð. Sjúklingar koma á Ríkis­ sjúkrahúsið til viðgerðar, men tá teir eru komnir á deild­ina verða forkanningar­ nar, sum gjørdar eru í Før­ oyum ikki góðkendar. Hetta sjálvt um tær hava ligið á deildini í mánaðir. Sjúkling­ urin verður so sendur til Hotel Tórshavn har hann kann bíða í fleiri vikur og mánaðir. Til tíðir verða sjúklingar útskrivaðir til Hotel Tórs­ havn frá Ríkissjúkra­húsi­ num sum als ikki eiga at verða har. Oftast sjúklingar sum áttu at verið sendir heim til sjúkrahús í Føroy­ um sum liður í víðari við­ gerð og røkt á sjúkrahúsi ella ambulant og beinleiðis undir lækna ábyrgd. Summir sjúklingar sum bíða eftir víðari kanning og viðgerð eftir skurðviðgerð á Ríkissjúkrahúsinum eiga als ikki at liggja á Hotel Tórs­havn, men at koma heim til føroysk sjúkrahús at liggja ella ganga ambu­ lant her heima til tað aftur er tíð til at kannast og við­ gerast á Ríkissjúkra­húsi­ num. Hotel Tórshavn hevur gjørt viðurskiftini so ótrygg, at eg helst vil sleppa frá at senda sjúklingar til Keyp­­mannahavn og havi í stóran mun sent sjúklingar til onnur sjúkrahús har kann­ ing, viðgerð, sjúklinga­ gongd og ábyrgd eru á høg­ um støði. Ábyrgdarloysi í kanning og viðgerð Vit yvirlæknar verða reglu­ liga ringdir upp av avvarð­ andi við hópin av spurning­ um um Hotel Tórshavn. Tað sum gongur aftur er, at av­varðandi hava ótta fyri røkt av sjúklingi sum liggur á Hotel Tórshavn og vilja sleppa niður at røkta sjúk­ lingin. Ríkissjúkrahúsið hevur ikki ábyrgd av hesum stovni, vit yvirlæknar hava ikki ábyrgd av hesum stovni. Hinvegin eru hetta sjúklingar, sum yvirlæknar í Føroyum hava kannað og viðgjørt og síðani sent til yvirlæknar á Ríkissjúkra­ húsinum til víðari kanning og viðgerð. Her hongur onki saman. Vit yvirlæknarnir í Føroyum kenna ikki tað seinasta um sjúklingin, men skulu taka ábyrgd fyri at senda av­varð­ andi av landinum fyri at røkta sjúklingin, ella frá Før­oyum taka støðu um sjúk­lingurin skal takast heim. Hetta uttan at hava sæð sjúklingin. Ríkissjúkrahúsið hevur útskrivað sjúklingin og hev­ ur sostatt heldur ikki ábyrgd av sjúklinginum. Hotel Tórshavn fær so til ein triða part, sum als onki kennir til sjúklingin fyri, at geva ráð viðvíkjandi viðgerð. Tað eru fleiri við mær sum meta hesi viðurskifti sera ó­trygg. Nýtt Hotell Tórshavn fer bert at økja um verunligu trupulleikarnar At fáa eitt nýtt og størri Hotell Tórshavn økir bert um trupulleikan. So verður tað enn lættari at senda sjúk­ lingar við vánaligari plan­ legging til hotellið, tað verð­ ur enn lættari at senda hálv­ vánaligar sjúklingar út á hotellið meðan bíðað verður eftir næsta stigi í kanning og viðgerð, og sjúklingar koma framhaldandi at liggja í ábyrgdar tómrúmi. Stong Hotel Tórshavn Einast rætta er at steingja Hotel Tórshavn. Sjúklingar sum hava tørv á sjúklinga­ hotelli verða at brúka Ríkis­ sjúkrahúsins sjúklingahotell har sjúkrahúsið hevur á­byrgd fyri sjúklinginum. Teir sjúklingar sum ann­ ars ikki kunnu verða á hes­ um sjúklingahotelli verða sendir aftur til føroysk sjúkra­hús har teir verða inn­ lagdir og fáa skipaða út­skriving til heimið undir yvir­lækna ábyrgd. Partvís sum endalig viðgerð og part­vís í bíðan eftir fram­ haldandi kanning og við­ gerð á Ríkissjúkrahúsinum. Avvarðandi til sjúklingar á Ríkissjúkrahúsinum fáa pláss á vanligum hotellum ella ríkissjúkrahúsins sjúk­ lingahotelli. Hetta fær ábyrgd fyri kanning og við­ gerð upp á pláss aftur. Tað fer at fáa Ríkissjúkrahúsið at leggja doyin á, at skipa kanning og viðgerð fyri før­ oyskar sjúklingar og tað loysir trupulleikan við hósk­ andi bústaði fyri avvarð­ andi. Samstundis kemur kann­ ing, viðgerð og planlegging av føroyskum sjúklingum í Keypmannahavn upp á sama støðið sum á øðrum sjúkrahúsum í Danmark og norðanlondum. Vit fáa eins og skipaði viðurskifti við okkara viðgerðarstovnar utt­ an­lands. Sjúklingaábyrgd verður kontinuerlig og fylgir viðurkendum læknaligum grundreglum fyri kanning og viðgerð á sjúkrahúsum og sjúklingar og avvarðandi fáa sømilig kor aftur. Stong Hotel Tórshavn Greiður meiriluti fyri barnakekkinum Løgtingsmaður www.john.fo John yvirlækni Jákup Petersen Dagarnir leingjast, og vár­ ið sambart álmanakkunum brýtur sær veg fram úr vetrar­ myrkrinum, fyrsti vár­dag­ ur var 22. febr. Dagarnir ger­ ast longri, og sólin otar seg longri upp á himmalhválvið, kallar vøkstur fram, sum hev­ ur ligið í dvala vetrarhálvárið. Tað er so forundarligt frá skap­arins hond, at tað er altíð eitt nýtt vár sum brýtur sær sló fram úr vetrarmyrkrinum, várið síðsta ár kemur ongan­ tíð aftur. Várið ber boð um vøkstur og lív í natúruni, eitt ung­ dóms­lív kann líknast við várið har spírirnar til mann­ dóms­árini verða lagdar, lunn­ ar vera lagdir fyri framtíðina, hvat skal eg blíva til? Hvat havi eg hug til? Og hvørjir eru framtíðarmøguleikarnir. Í einum av bløðinum her­ fyri vóru daprir spádómar um framtíðina prentaðir á eina svarta síðu í sosialinum um veðurlagsbroytingar, sum liggja fyri framman hesar broytingar sigast verða skapt­ ar av okkum menniskjum? Spádómarnir eru ikki ser­ liga stimbrandi lesnaður, men skal nok takast í størsta álvara. Spádómar um toskin, sum doyr og ísin, sum bráðn­ ar og ísbjarnir, sum verða heim­leysar. Ein fjøld av før­ oy­ingum kennir til ísin frá Grønlandstíðini, tá tað knilti í bæði borð tá roynt var at skorða seg ígjøgnum ís­brúnna, at finna ein hyl at seta nakrar stubbar av línu í, hettar tykist at fara í søgu­ bøkurnar, sum mangt annað frá Grønlandstíðini. Ein ráðstevna fyri og onnur eftir verða hilnar um, hvat skal gerast fyri at bjarga nattúr­­uni frá undirgangi. Her á klettinum kunna vit eisini staðfesta, at stórar veðu­rlagsbroytingar eru farn­ ar fram seinastu árini. Tað at turka eina last av klippfiski undir opnum himli sum bleiv gjørt í mínum uppvøkstri, hevði neyvan latið seg gjørt í dag, og tað at fáa turt hoyggj av bønum er sera trupult eis­ ini, tað prógva tær mongu súrhoyggjaballurnar, sum vit síggja meir og meir av í nattúr­­uni. Broytingar ella ikki, men ein sannroynd er, at higartil er tjaldrið okkara ímynd av várinum, kann tykjast sum tað kemu í so tíðliga nú fjalla­ topparnir eru kavaklæddir, men tað skert ikki burtur, at tað ber okkum boð um ljósari tíðir, at umsíður fer ljósið at vinna á myrkrinum og við vári­­num fara nógvir aktivi­ tetir í gongd her á landi. Ítrótt­urin sum ikki hevur ver­ ið so sjónligur uttandura vetrar­hálvuna vaknar til nýggj­an leik á vølli, har nýggir spírar koma til sjónd­ ar, sum rokna við eini framtíð á vøllinum, meðan aðrir takka fyri seg og gevast, vit liva í tíð komandi og far­ andi. Kappróðrabátar verða flot­ aðir har unglingar gentur og dreingir skula kappast um at liggja stavnin frammanfyri, um steypið skal vinnast og allar kreftir verða brúktar til at náa málinum. Nú eitt ár er eftir av hesum valskeinum, eru sterkar klima­broytingar komnar til sjóndar innan tinggátt, gass­ útlátið av 266b, sum bleiv íbirt á eini cafe í høvistaðnum kláraði at syndra ta føroysku tjóðina, uppskot sum kom frá andstøðuni bleiv samtykt av samgonguni, so her stend­ ur 1-0 til andstøðuna, vanligt er at gera eftirmetingar av hvørjum dysti, serliga av tap­ andi liðnum? Bólturin í hesin leiki er farin á rull, nær næsti dystur í hesum leiki verður er ikki avgjørt í skrivandi løtu, og hvørjir spælarnir verða til næsta dyst, verður av­gjørt við næsta løgtings­ val. Vit eru í bestu norðhavstíð, tá várðfiskurin kemur inn á grunnarnar at gýta, ikki minst her eru tað veðurlík­ind­ ini, hegni og áræði, sum av­gera, hvat kemur burtur úr várðróðrinum. Jú veðurlagið er rættuliga viðkomandi fyri teir, sum søkja sjógvin og hava sína úrtøku av tí, sum dragast kann av grunni. Veðurlagsbroytingar ella ikki, men ein sannroynd er, at tjaldrið einaferð enn er komið við sínum várliga klippi inn ivir oyggjar okkara tross heglingsæl so hvøss við fráboðan av stormi av vestri í skrivandi løtu so fer tað um­síður at grønkast um gang­ andi fót. Guð signi mítt føðiland Føroyar. Kemur tú Tjaldur ár eftir ár Malmberg D. Olsen viðmerkingar