mánadagur 19. mars 2007síða 12

Nr. 55 - 19. mars 2007 13 Endaspurturin í eini feuille­ ton hjá Jógvani við Keldu, um turrgelda økismenn­ing­ ar- & útjaðarapolitikkin hjá sitandi samgongu, er skriv frá 12 samgongumonnum og andstøðupolitikkaranum Alfredi Olsen til løgmann, har hesir heita á Sólkongin, um at seta bólk niður, at raka eitt sindur í eldinum hes­um viðvíkjandi. Týðiliga kenna teir seg máttleysar og frustreraðar, nú góð trý ár eru farin av valskeiðnum, og valstríðið sjónliga er byrj­að. Brævið er um somu leið eitt neyðarróp, ein fallit­ erklering og eitt statement um, at hesir 13 onga ávirkan hava havt á førda politikkin hjá breiðu samgonguni, nú eitt lítið ár er eftir av ferð­ ini. Eysturoyartingmenninir í samgongu, Andrias Petersen og Kjartan Joensen og and­ støðupolitikkarin Alfred á Regni eru í broddi fylkingar í hesum, sum líkist eini tvør­ politiskari paramiliterari frak­tión, ið hevur mist alla vón um, at tær vanligu polit­ isku kanalirnar kunna brúk­ ast, í royndini at sæta øllum landinum, táið tað ræður um plaseringina og niður­set­ una av almennum stovnum. Formaðurin í tingbólkinum hjá Fólkaflokkinum er eis­ ini partur av fylkingini, sam­an við sannleika­vitni­ num av Viðareiði. Fólk hava lagt til merkis, at Jørgen Niclasen, í heimsins stytsta lesarabrævi, ímóti Poul Michelsen, eyðmjúk­ liga og av óvart staðfesti, at hann hevði mist álitið á sítt egna trúvirðið, táið hann í miseydnaðu royndini, at trumfa Poul niður og norð­ ur, tók til tað ultimativa vápn­ið, sjálva basalt­sleggj­ una, og endurstaðfesti, at danski riddarin Kalsberg hevði váttað alt, sum hann sjálvur hevði roynt at vátta, men sum hann eyðsýniliga ikki heldur at fólkið tekur fyri fult. Tragisk støða fyri ein komandi formann, má sigast, av sær sjálvum at koma sær í eina undantaks­ støðu, mótvegis teimum, ið helst skuldu havt álit á ak­tør­ unum á politiska pallinum. Eitt slag av harakiri hjá seyrvinginum. Jógvan við Keldu hevur roynt hendan merkiliga frak­ tiónspolitikkin áður. Var sjálv­ur ein partur av útjað­ ara­samgonuni, sum tað tá varð rópt, og hon eksplo­ deraði og foyktist burtur, táið Jógvan var hin fyrsti sum leyp frá øllum lyftum, táið hann atkvøddi ímóti ein­um útjaðarauppskotið, sum var felt á Føroya Løg­ tingi. At tað ber til við skyn­ semi, at leggja almennar stovnar aðrar staðir enn í høvuðsstaðarøkinum, er sólskinssøgan: Almanna- & heilsuskúlin á Tvøroyri, eitt gott dømi um. Fyri mína tíð varð avgerð tikin um, at hann skuldi liggja í Havn. Hendan støðan varð broytt, áðrenn nakað starvsfólk var komið inn í myndina, so­mikið betri bar tað til, men burðurin var tungur at fáa ígjøgnum politisku og umsitingarligu skipanina. Snakk og skriv dugna onki, men bara snildið og politiskt knúgvafeitt. Skal eg heilsa og siga um tað málið. Strandferðslan sigst vera ella verða flutt, og hóast hátt­urin er óvanliga kloss­ut­ ur og ósystematiskur, so er tann avgerðin røtt. Og iva­ leyst íkomin eftir at Tjóð­ veldisflokkurin, við Her­ geiri Nielsen á odda, hevur lagt fleiri uppskot um hetta fram á ting hesi seinastu árini. Óskiljandi tó, at Før­ oyar skula vera einasta landið, har tað ikki ber til at flyta stovnar av miðjuni út í økisdeplarnar, uttan at av­gerðirnar verða tiknar á miðjari nátt, í náttarinnar skýmd og skotum, tað tykist lítið siviliserað, serliga mót­ vegis teimum, sum mann­ ingarliga eru sjálvur stovn­ urin. Hagstovuoddvitin hevði eina áhugaverda greining, í sendingini á 62 stigum norður fríggjakvøldið, um hvussu almennar lønir lutfalsliga verða goldnar kring landið. Eysturoyggin var lakast, og løgið skal tað vera, um ikki Norðoyggjar liggja rímiliga væl fyri, um sjúkrahúsið verður drigið frá. Ein staðfesting um, at økið eystanfyri Sundalagið er toppskorari í privatari upp­drift. Beltið har ketils­ draktirnar og klovstivlarnir husera, cash-kúgvin sum ger, at landið flýtur í mjølk og hunangi. Men harfyri eigur økið at vera javnsettur partur í økis- & útjaðar­ menn­ingini, um tær al­mennu Føroyar fáa tikið seg saman til at gera nakað við málið, sum tó er lítið hugs­andi, táið løgmaður hevði mestan hugin at yppa øksl, ella heldur royndi at gera gjøldur burtur úr hes­ um 13 spillnaknu steggj­un­ um, við Keldumanninum sum ókrýndum konungi og hugsjónarvita, nú teir gjørdu eina seinastu roynd at vekja samgonguleiðaran úr sínum drúgva tornurósu­ svøvni. Sum andstøðutingmaður, við at kalla ongari ávirkan á tær avgerðir ið skula takast, um broyting skal koma í al­mennu javnsetingina í landinum, fari eg tí at gera eina seinastu roynd, at purra landsstýrismenninar út, til at gera eitthvørt við málið, nú tað sær út til at hugurin kanska er størri enn viljin og evnini at taka um rótina á trupulleikanum, og leggja eina ætlan fyri, hvat ið er til ráða at taka. Bárður Nielsen hevur tikið eina skilagóða avgerð, um at leggja ein Toll- & Skatt sentral í Gøtudali. Ein bregding av deildunum í Klaksvík og Runavík. Møgu­­liga ein bági fyri býir­ nar báðar, men hinvegin fáa vit ein stovn á miðjuni, sum er væl sterkari enn hesir báðir tilsamans, uppgávur skula sambært landsstýris­ manninum flytast úr Havn, harvið verða fleiri størv og tørvur á uppaftur betri kvali­ fiseraðari arbeiðsmegi. Tað er skilagott av vestmenn­ing­ inum. Tillukku við tí. Hin­ vegin er tað mær framvegis ein gáta, at landsstýris­mað­ urin í mentamálum ikki hevur flutt Stuðulsstovnin inn í Eysturoynna, soleiðsni, sum ætlað var, fyri fleiri árum síðan. Um hann legg­ ur stovnin við skúlan á Kambsdali ella í Runavík, tað skal ikki skilja okkum. Og hví í Guðs garði verður Brandskúlin við Áir ikki bregdaður saman við Trygd­ armiðstøðini á Borðoyarvík, umsitingarliga og verkliga? Til endans í hesum umfari fari eg at ditta mær at koma við á eini áheitan á lands­ stýrismannin í fiskivinnu­ málum, Bjørn Kalsø. Flyt Fiskiveiðieftirlitið, ella tað sum Petur Reinert, sáli, setti á stovn sum Vaktar- & Bjargingartænastuna, til Klaksvíkar. Onkrar funk­ tión­ir eru kanska tyngri at flyta, men skipini og eftir­ litið, og alt tað sum hartil hoyrir, eigur at kunna flytast norður til Klaksvíkar eftir ongari tíð, og restin soleiðis sum tað nú einaferð er praktiskt møguligt, eitt nú MRCC-støðin og Tórs­ havnar Radio. Upplagt, at hesin stovnurin verður stjórn­aður har norðuri frá, og tá er hann í elementinum, har landsins innløga verður skapt. Seti Klaksvík á reyv­ ina á Brimli, Tjaldrinum og Spógvanum og lati hesi skipini, trygdina og eftirlitið hjá okkara havbornu syn­ um, sigla út av vánni, ið liggur so væl fyri í mun til høvuðsressourcuna hjá før­ oyingum. Ómakað tær ikki við at spyrja hendan óhomo­ gena 13-manna bandan, sum syndrast av fyrsta nosi­ num, tað vísa royndirnar, um hvat ið er til ráða at taka. Tosa heldur við starvs­ fólkini og fái semju um eina skynsama loysn. Tak nú við ráðum frá einum, sum hevur roynt slíka at­ gerð áður. Almanna- & heilsu­­skúlin er besta dømi um, at alt ber til, um bara vilji, treisknið og avgerðar­ máttur hjá øllum teimum im­pliseraðu virka sama veg, og gingið verður í takt undir sjálvari prosessini, frá tí at avgerðin er tikin og haðartil úrslitið fyriliggur. Góði Bjørn, bert tú hevur heimildina og bara tú kanst gera tað. Flyt reiðrið hjá Tjaldrinum og Spógvanum og látrið hjá Brimlinum norð­ur til Klaksvíkar, skjót­ ast gjørligt. Ger skjótt av, áðrenn ov nógvir fótonglar verða lagdir innanfyri grind­ ina. Áðrenn fløkja kemur í hugarenslið á m.a. hesum trettan, sum vórðu valdir av fólkinum fyri góðum trim­ um árum síðani, at hava parts­vald í landsins stjórn, men sum ístaðin fyri at tosa við stjórnarleiðaran, Jóann­ es Eidesgaard, sum teir síggja fleiri ferðir um dagin, nú hava resignerað, og eru farnir at senda skrivlig upp­ róp til fjølmiðlarnar, fyri at ákalla oddvitan, sum teir sjálvir eru parlamentariska grundarlagið undir. Skilji hann ið skilja vil, hvat ið ríður føroyskum politikki, nú hetta undarliga konglomeratið av eini sam­ gongu syngur sín svanasong. Men Bjørn, megnar tú hetta ikki, so mega klaksvíkingar og onnur bíða hetta lítla ári, sum eftir er av inaktiva sam­ gonguskeiðnum. Tá koma onnur í landsins stýrið, sum fáa sett gongd í økismenn­ ingarpolitikkin av nýggjum. Ímeðan øll bíða, mega vit bara ásanna, at eisini á hes­ um økinum gjørdist hendan samgongan ongantíð annað enn eitt intermezzo, eitt politiskt vacuum. Í hesum sum í m.a. tjóðskapar­spurn­ inginum. Eitt svart hol í søguni. Tórbjørn Jacobsen Reiðrið og látrið til Klakvíkar ferð­ar­samfelagið. Her er ein veksandi ten­ dens­ur til at seta spurnar­ tekin við tær almennu, gene­ rellu, universalistisku væl­ ferðarskipaninar (tvs. at tær fevna um allar borgarar), m.a. tí tær krevja eitt fram­ haldandi høgt skattatrýst. Út frá hesum eru politisk ynski – frá borgarligari síðu - um at loysa vælferðar­tæn­ asturnar frá at vera generell rættindi til meir at verða tengd­ar at tørvsmetingum og rættindum gjøgnum upp­ sparingar, á arbeiðsmarkn­ aðinum ella við privatum skipanum. Tvs. ein gongd móti størri egingjaldi, størri privatari fígging. Tí sæst eis­ ini í norðanlondum ein ávís gongd móti, at spaku­liga veksur fram ein paralell­ur privatur marknaður fyri vælferðartænastur, serliga á heilsuøkinum og røktar­øki­ num. Fólk hava betri ráð, summi so mikið, at tey vilja tryggja sær framíhjárættindi við privatum tryggingum, og keypa sær vælferðar­tæn­ astur frá privatum veitarum. Og tískil ikki vilja luttaka í almennu, solidarisku skipan­ unum. Samstarv um at tryggja vælferðar­ samfelagið Tað er neyðugt at taka hetta í størsta álvara, tí hetta kann undirgrava júst teir serligu eginleikarnar, sum gera at Norðanlond standa í ser­ støðu tá tað snýr seg um væl­­ferð og livifót. Tað kann undirgrava tann neyðuga soli­dari­tetin millum borgar­ arnar sínámillum og mót­ veg­­is samfelagnum sum savn­­andi felagsskapur. Á norðurlendska tjakfund­ inum, har bæði leiðandi politikk­arar, fakfelags- og vinnu­lívsfólk luttóku, var niður­støðan, at tað ber ikki til at skúgva henda veru­leik­ an til viks. Lat hetta heldur vera eina avbjóðing til at fáa ein konstruktivan debatt um, hvussu man kann menna samspælsmodellir mill­­um tað almenna og tað privata. Tvs. at samstundis sum man hevur væl­ferðar­ sam­felagið við samhalds­ føst­um skipanum sum grund­arlag og aðalreglu, skal man finna fram til sam­ starvsformar millum tað almenna og privatar veitar­ ar, t.d. í kontraktformi, so­leið­is at eisini tey privatu tilboðini kunnu koma øllum borgarum til góðar og ikki verða avmarkað til teirra, sum hava betri ráð til at gjalda fyri tænastur av ser­ liga góðari dygd. Tað er nakað av hesum sum einastaðni í Visjón 2015 um Vælferð verður sagt við hesum orðum: “Sam­­haldsføst ábyrgd skal vera aðal­reglan í breiðkaðari væl­ferðarfígging, við sam­ starvi millum tað almenna, fyri­tøkur, arbeiðsmarknað og sjálvbodnar felagsskap­ ir”. Anders Fogh Rasmussen, forsætisráðharri í Danmark, Goran Persson, fyrrverandi forsætisráðharri í Svøríki og Jens Stoltenberg, forsætisráðharri í Noreg. Teir hava allir stjórnað londunum, sum eru ímyndin av vælferðarsamfelagnum. Nógv onnur lond víða um heimin hava eisini tikið seg fram, í búskapi og livikorum, summi í longum støðugum vøkstri og onnur í rættiligum skarvslopum – ella tikaralopum. Ofta hava hesir framherjandi búskapirnar verið lyftir upp sum nýggjar liberalistiskar fyrimyndir at seta upp ímóti og undirgrava ta sterku hugmyndina um ta samhaldsfasta “norðurlendska vælferðarsamfelagið”. Men tað vísir seg kortini, at hóast øll hesi lond, sum koma upp á búskaparliga stjørnuhimmalin eina tíð, so stendur tað altíð eftir, at í longdini eru tað Norðanlond, sum blíva við at liggja í oddinum, sigur Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður viðmerkingar