hósdagur 22. mars 2007síða 10

10 Nr. 58 - 22. mars 2007 Nú øll vóru so fegin um hepnu bjargingina av Atlantic Navigator, sum fór á land herfyri, kom tað sera dátt við – eitt antiklimaks við lít - at fáa tíðindini um, at skipið gevst við svartkjaftaveiðuni í Føroyum fyri at fara til Suðurpólin at veiða krill ístaðin. Nú tað serstakliga vóru útlendskir íleggjarar, sum stóðu aftan fyri hesi ætlan, kunnu vit sjálvandi lítið og einki gera fyri at forða eini slíkari støðu. Kapitalurin ræður. Føroyingar hava verið partur av hesi ætlan, men sita so ikki við meirilutanum. Tað er eingin loyna, at mong í Føroyum hava verið ómetaliga glað fyri fyrst Næraberg og nú Atlantic Navigator. Skipini hava verið ein frísk­ ligur íblástur í føroyska fiskivinnu og hava verið eitt gott og spennandi arbeiðspláss fyri tey hundraðtals fólk­ini, kvinnur sum menn, ið hava verið við. Vit hava sum blað gjørt nógv burtur úr verkætlanini ikki minst tá skipini eru komin fullastað til lands ella eru farin nýggjan túr við glaðum ungum føroyingum. Vit hava sæð hetta skip sum ikki bert flaggskipið í før­ oyska fiskiflotanum men eisini sum skúlaskipið, har ungfólk bráddliga aftur fingu hugin til sjógvin. Skipið hevur so eisini troytt eitt fiskaslag til fulnar – tvs. til foredlaða matvøru – har fiskurin í stóran mun áður er farin til fiskafóður. Vit kenna ikki smálutirnar, hví avgerð varð tikin um at gevast. Um talan er um eina veiðu og framleiðslu, sum vísti seg ikki at vera lønandi, so er tað ein ærlig søk. Men er orsøkin tann, at eigararnir heldur vilja brúka skip­­ið at veiða krill á suðurhøvum, so má tað sigast at vera stórt spell og eitt slag í andlitið, nú mong hildu, at skipið var komið fyri at verða verandi. Føroysku stigtakararnir til hesa verkætlan hava lagt eitt sera stórt arbeiði í hana og hava veruliga verið við til at bróta upp úr nýggjum. At brúka svartkjaftin til dýra matvøru heldur enn til bíligt fiskafóður er nakað, sum mong fegnast um. Nú vendist so ikki við aftur. Norsku oddamenninir hava talað. Neyvan eru føroyingarnir aftan fyri verkætlanina fegnir um hesa avgerð. Tað má tó sigast at vera rættiliga ørkymlandi, tá grundgevingin fyri at gevast verða søgd at vera tann, at landsstýris­ maðurin í fiskivinnumálum ætlar at seta fleiri nýggjar lógir í verk, sum fara at gera íløguna í surimiframleiðslu minni lønandi og áhugaverda. Hetta ljóðar sum undan­ førsla, sum nakað, ið er uppfunnið fyri at rættvísgera eina avgerð, sum langt síðni er tikin við tí fyri eygað at brúka skipið aðrastaðni, og ikki orsakað av møguligum komandi lógarbroytingum í Føroyum. Áhugavert vildi verið at fingið øll kort á borðið, so vit sóu, hvør veruliga orsøkin var til, at hundraðtals føroy­ ingar so bráddliga mistu sítt arbeiði og samfelagið misti stórar inntøkur. Vit hava ikki svarið. Kanska onn­ ur hava tað. Sosialurin Syrgilig lagna SAMBAND eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Eyðhild Jacobsen eydhild@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Teitur Joensen teitur@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Landsstýrismaðurin í fiski­ vinnumálum, Bjørn Kalsø, er loksins vaknaður úr dvala og er komin við ein­ um uppskoti á ting, ið hevur til endamáls, at øll fiski­ loyvini hjá tí føroyska fiski­ flotanum skulu inndragast seinast í 2018. Hetta hevur skapt ótrygg­ leika í fiskivinnuni og ann­ ars hjá øllum teimum, ið hava áhuga í hesi vinnu, t.d. bankum, reiðarum, eigarum og í vinnuni yvirhøvur. Ein av fylgjunum er, at nú noyð­ ist Atlantic Navigator at gevast, og grundgevingin er, sigur Hanus Hansen reið­ ari, at ótryggleiki valdar við­víkjandi fiskiloyvunum hjá skipinum. Hetta er væl skiljandi, tí í uppskotinum liggja ongar visjónir, eingir møguleikar, einki nýtt, eingir karmar, ella aðrir neistar, ið skulu geva íblástur til íleggjarar í eina nýggja framkomna føroyska fiskivinnu. Møguleikar, ið birta undir framburð og áræðið, sum sjálvsagt er ein fyritreyt fyri, at vinnan skal trívast, mennast og verða lív lagað. Tey størru skipini og kanska mest partolaraflotin, er í dag samansettur soleiðis, at uttan fiskiloyvi eru hesi skip 0 kr. verd á pappírinum. Tey eru stutt sagt ein so vána­lig søluvøra, at eingin marknaður finst fyri hesi skip, so einfalt er tað. Men so leingi tey hava einkar­ rættin til fiskiríkidømið und­ir Føroyum, er hesin part­urin av flotanum eitt reint 24 karat gullegg fyri tey, ið sita á loyvinum. Eg eri púra samdur við fiskimálaráðharranum í, at øll fiskiloyvini skulu inn­ drag­ast sum skjótast, men tá tað er sagt, eri eg ikki samdur við einum komma í restini. Uppskotið byggir í botn og grund á eitt langt forboð, ið skal forða „speku­ lantum” at arbeiða frítt. Tað, Bjørn Kalsø ikki skil­ir er, at spekulantar eru ikki bara teir, ið eiga kapi­ talin. Spekulantar spekulera eisini í, hvussu ein nýggjur floti, og fiskiídnaðurin á landi eigur at verða saman­ settur í framtíðini, soleiðis at sum mest fast fyri hvørja krónu, ið verður latin í íløg­ una. T.d. er eingin karmur orðaður fyri einari møgu­ ligari nýggjari samanseting av fiskivinnuni, bæði á sjógvi og landi. Ein karmur, ið gevur vinnuni fríari ræsur at kanna um t.d. møguleikar skuldu ligið í, at virka rá­vøruna meiri umborð, so at virkini á landi høvdu møgu­leika at leypa tey fyrstu liðini um í fram­leiðsl­ uni, so virkini kundu lagt seg longur upp í fram­ leiðsluketuna, og harvið eis­ ­ini nærri brúkararnar, sum jú er tann í betalir alt gildið í seinasta enda. Tað er einki at taka seg aftur í, at fiskivinnan á sjó­ num einki er broyt tey sein­ astu nógvu árini. Vit hava fingið nýggj skip, men bygn­aðurin er einki broytt­ ur. Við verandi lógarskipan kunnu vit ikki gera annað, enn skræða garnarnar úr fiskinum, og leggja hann at rota eina viku ella so í last­ ina, fyri síðani at selja virk­ inum rávøru, ið er vorðin gomul, fyri ikki at siga ónýti­lig. Vit standa fyri øgiligum broytingum. Oljan er vorðin ovurhonds dýr, dálkingin er ræðandi, og her toppar okk­ ara nýtsla. Ja vit liggja tí­­ verri ovast í verðini, tá talan er um dálking, og tað er ikki akkurát nakað vit tíma at reypa okkum av. Tey flestu eru á einum máli um, at tað er avgjørt neyð­ugt við einum nýggj­ um bygnaði í fiskivinnuni, men hvussu hetta skal ger­ ast, eru ongar klárar út­meld­ ingar komnar um. Vit hava sæð, baði í loft og fjøl­miðl­ um, og hoyrt frá nógvum ung­um fólkum, nógv góð og fín uppskot um rationali­ seringar, sum allar hava til endamáls at minka um út­reiðslurnar og útlátið av CO2. Tað skal nú ikki so nógv fantasi til at skilja, at ein góður háttur at minka um útlátið, er at minka um oljunýtsluna. Fyri at minka um brenni­ evni, er neyðugt at løgtingið broytir lógina um vinnuligan fiskiskap grundleggjandi. Vinnan má í framtíðini fáa møguleikar at tillaga seg tær nýggju tíðirnar vit liva í, soleiðis at sum mest fast fyri hvørja krónu, ið latin verður í vinnuna. Hetta er ikki møguligt við verandi skipan. Vit brúka í dag ovur­ honds stórar upphæddir til sigling, transport av rávøru eftir landavegnum, óneyð­ ugar goymslur á landið og flyting av vøruni til út­­ heimin, bara fyri at vísa á nøkur ítøkilig dømir, ið kosta risa upphæddir, sum stórt sæð eru lættar at skera burtur. Tá eg sjálvur havi siglt við flakatrolara, og havi sæð teir møguleikar, sum liggja í hesari vinnuni, er tað undrunarvert at hugsa sær, hvussu primitiv vit í grund­ini eru. Fyri mær sær tað út sum um at politikar­ arnir ikki skilja, hvussu veruleikin í botn og grund hongur saman. Nú tað er meld­að út, at Atlantic Navi­ gator, eftir juni ella august, ikki er partur av okkara flota longur, er hetta ikki ann­að ein katastrofa fyri okkara land. Gott og væl 200 arbeiðspláss verða skrødd burtur, og har­ við grundarlagið hjá nógv­ um ungum føroyingum, sum settu sína vón til hetta arbeiðsplássið. Tí má tað verða eitt krav til okkara myndugleikar, at okkurt eigur at verða sum skjótast, fyri at okkara eftir­ komarar skulu hava eina framtíð, eisini innan fiski­ vinnuna. Politikararnir mugu síggja í eyguni, at neyð­ugt er við stórum broyt­ ingum, og eiga at opna fyri møguleikum hjá vinnuni, soleiðis at meira kann ger­ ast við fiskin umborð á skip­inum. Støðan er jú tann, at vit kunnu bara fiska eina ávísa nøgd, og tí er neyðugt at fáa sum mest burtur úr, í pengum og arbeiðsplássum, tað sigur jú seg sjálvt, og kann ikki vera so torført at skilja. Eg kann fáa ilt í eitt vist stað, tá ið man hoyrir, hvussu ilt okkara fjórða stats­­makt far í sama stað sum eg, tí Strandferðslan skal flyta til Suðuroyar. Men tá gott og væl 200 ar­beiðspláss verða skrødd und­an okkum, tí umsitingin í fiskimálaráðnum, ikki skil­ ir, at nú er hóttafall fyri dur­ um, eru fjølmiðlarnir líka­ glaðir. Vit vilja so fegin vera stór, og fáa Clinton henda­ veg, og vit eru tjóðskapar­ sinnaðir, ja stórt sæð er eing­in munur á tjóðveldinum og sambandinum, tá saman um kemur, bara vit fáa loyvi at gvagga víðari í dunnu­hyl­ inum. Sakaris Zachariasen Fiskivinnan anno 2007