mánadagur 26. mars 2007síða 13

Nr. 60 - 26. mars 2007 13 nøvn Erliga og fordómsfrítt greiðir amerikanski ferðamanna­blað­ maðurin Stephen Matcalf frá ferð síni í Føroyum í dagsins út­gávu av stóra am­er­ ik­­anska tíðinda­blað­ num New York Times Ferðamannalív Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Í greinini verður amerikanski avíslesarin vístur inn í ymsar krókar av føroysku nútíðini og fortíðini. Vitjað verður í Nólsoy og í Kirkjubø, farið verður í Stakkin, frágreiðing er frá slakti og grindadrápi, og hugleiðingar eru um olju­leitingarnar kring oyggj­arnar. Eisini verður føroyska sjálvstýrismálið umrøtt, millum annað vinkl­ að við USA og NATO. Prát er við bæði kendar og minni kendar føroyingar, og eisini ber til at síggja eitt filmklipp inni á heimasíðuni hjá blaðnum. Harumframt liggur eitt slideshow við frá­líka góðum myndum, sum myndamaðurin Nadav Kander hevur tikið. Fremmanda ferðafólkinum líkt, eru upplivingar og eyg­ leiðingar í mentanini, sum undra. Eitt nú, at festið í Kirkjubø líka upp í okkara tíð er gingið í arv til elsta sonin. Í ferðafrágreiðingini kemur høvundurin nakrar ferðir við viðmerkingum til kynsmynstrið í Føroyum, har hann millum annað vísir á, at føroyingar eru gesta­blíðir: kvinnurnar bjóða monn­ unum drekkamunn og fara síðani út, so menninir kunnu fáa frið. Í greinini sigur høvundurin, sum eitur Stephen Matcalf og er úr Brooklyn, at Føroyar helst er mest forvitnisliga staðið eftir í heiminum, og tað vakrasta, hann nakrantíð hevur vitjað. Greinin í New York Times er sjáldsama væl frágingin og trúgv mótvegis Føroyum, í mun til tað, sum vit mangan lesa um Føroyar í útlendsku pressuni. Eisini er fjálgt at síggja, at høvundurin brúkar góð føroysk heimildarfólk sum keldur. Heitið á greinini er Into the Mystical Unreal Reality of the Faroe Islands (Í gátuføra óveru­liga veruleikanum Føroyum). Greinin er at finna á: http://www.nytimes. com/2007/03/25/travel/ tmagazine/03well.faroes. t.html Drúgv grein um Føroyar í New York Times Fríggjadagin vóru tríggir ungir mans dømdir í Føroya Rætti. Tveir teirra fingu ávikavist 7 og 10 mánaðir fongsul, meðan tann triði fekk treytaðan dóm Rættarmál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Løgreglan hevur lagt nógv fyri seinastu tíðina, til tess at fanga fólk, sum innflyta og selja rúsevni til landið. Í Føroya Rætti fríggjadagin, har tríggir ungir mans vórðu ákærdir fyri at hava innflutt, selt, tikið og givið víðari ecstasy, kom fram, at løgreglan hevur arbeitt mið­víst við at avdúka narko­ringin, sum nú fevnir um fimm mans. Umframt húsa­rannsóknir, bæði her á landi og í Danmark, kom fram, at hald er lagt á far­ teld­ur, og telefonútskriftir av­dúka sambandið mill­um teir ákærdu. Undir rættar­ málinum spældi ákæruvaldið upptøkur úr heiminum hjá einum ungum manni, sum er vavdur uppí eitt annað narko­ mál. Hetta er ikki sokallaða stóra ecstasymálið, sum eis­ ini gongur fyri seg í hesum døgum. Krógvaðar í fløguhylki Fríggjadagin var so rættar­ málið ímóti trimum ungum monnum, sum millum ann­að vóru ákærdir fyri í felag at hava innflutt, keypt og selt ecstasy. Teir tríggir menn­inir úr ávikavist Havn, Runa­vík og Klaksvík, vóru ákærd­ir í tilsamans 12 førum. Ákær­ urnar fevndu um inn­flutn­ ing, nýtslu, sølu og keyp av rúsevnum, brot á ferðslu­ lógina og harðskap. Ein av høvuðsákærunum var móti tí yngsta manninum, har hann var ákærdur fyri at hava tikið ímóti einum pakka við 200 tablettum. Eftir øllum at døma, vórðu tablettirnar sendar til bústað hansara, krógvaðar í baksmekkuni á einum fløguhylki. 21 ára gamli maðurin noktaði seg sekan, tí hann segði seg ikki vita av, at tablettir vóru í pakkanum. Brot hansara var, at hann handaði pakkan til ein av hinum monnunum í rættinum fríggjadagin. Men av tí, at hann var ókendur av løgregluni, umframt at tað ikki kundi prógvast at hann var sekur, fekk hann bert treytaðan dóm. Játtaði seg sekan Harafturímóti blivu hinir báðir ákærdu dømdir inn at sita í ávikavist 7 og 10 mánaðir. Millum annað játtaði ann­ar teirra seg sekan í at hava móttikið 135 ecstasy- tablettir. Teir báðir menninir hava biðið um umhugsunartíð at kæra dómin. Høvuðsákærdi, sum varð tikin í Keyp­manna­ havn, fekk 10 mánaðir. Hann hevur longu sitið varð­halds­ fongslaður í tveir mánaðir. Ecstasy í baksmekkuni á fløguhylki Ungi Klaksvíkingurin fekk ein pakka sendandi við postinum. Í pakkanum vóru tveir dvd-filmar, og í baksmekkuni á øðrum teirra lógu 200 ecstasy tablettir Føroya Felag móti Krabbameini fer nú undir at kanna tørv­ in hjá krabba­meins­ sjúklingum á endur­ menning, ið er tað sama sum reh­ab­ilit­ering Heilsumál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Ætlar tú tær at arbeiða meðan tú ert í viðgerð? Roknar tú við broytingum í tínum fíggj­arligu viðurskiftum orsakað av sjúkuni? Hevur tú kensluna av, at tíni næstu royna at verja teg? Tørvar tær hjálp? Hesar og aðrar spurningar fáa krabbameinssjúklingar høvi at svara uppá, nú farið verð­ur undir at kanna tørvin hjá sjúklingum á endur­ menning, ið er tað sama sum rehabilitering. Føroya Felag móti Krabba­ meini sigur í tíðinda­skrivi, at tað er upp til hvønn einstakan at taka lut í kanningini ella ikki, og viðkomandi verður an­onym­ur, men felagið vónar, at so nógv sum til ber taka av áheitanini. Bæði fyri at lýsa støðuna hjá krabba­ meinssjúklingum, men eisini fyri at skapa størri áhuga fyri endurmenning. Tað er umráðandi, at fak­ fólk og politikarar fáa at vita, hvat skal til, fyri at fólk, sum hava krabbamein, betur klára at laga seg til støðugu broytingarnar, sum sjúkugongdin er orsøkin til. Sambært felagnum, er enda­málið við kanningini at kortleggja upplivingarnar hjá tí sjúkurakta í sambandi við, at sjúkan er vorðin ein partur av gerandisdegnum. Harumframt er ætlanin at finna fram til, hvørji tiltøk eiga at verða sett í verk soleið­is at sjúklingurin og avvarðandi hansara fáa best hugsandi stuðul at koma víðari í lívinum. Finna leiðreglur At fáa staðfest krabbamein ávirkar við eitt bæði fam­ ilju- og arbeiðslív. At fáa stað­festingina er í sjálv­um sær nóg mikið at ávirka tann einstaka bæði likam­liga og sálarliga, og er mangan viðvirkandi til, at sosialu sambondini verða broytt. Tað tænir bæði samfelagnum og tí einstaka, at funnið verður fram til hættir at nøkta tørv­ in hjá tí einstaka í hes­um sambandi. Miðað verður eftir, at kanningin kemur fram til nakrar leið­reglur, ið kunnu verða nýttar í framtíðini, øllum krabba­ meinssjúklinum at gagni. Kanningin verður gjørd í trimum umførum, við spurnablaði og samrøðum við útvaldar sjúklingar og avvarðandi. Kanningin verður gjørd í ár og úrslitið væntandi greitt síðst í árinum. Nýtt orð Orsøkin til, at Krabba­meins­ felagið er farið undir tørvs­ kanning av endurmenning, er, at tilburðirnir av krabba­ meini økjast í tali, og at tey allar flestu, sum skulu liva við sjúkuni, merkja avleiðingarnar av sjúkuni eisini eftir, at sjúklingurin er sagdur frískur at vera. Karen Heinesen hevur ábyrgdina av kanningini. Hon virkar sum sosial­ráð­ gevi­konsulentur fyri Krabba­ meinsfelagið. Í 2003 og 2004 tók hon lut í arbeiðinum hjá Nordisk Cancer Union at gera fel­ags leið­reglur. Tað eru roynd­­irnar frá hesum ar­beiði, ið eru íblásturin til kanningina. Felagið sigur, at í sam­ bandi við hesa verkætlanina verður á fyrsta sinni orðið endurmenning nýtt fyri orðið rehabilitering – við loyvi frá Málstovuni og Málnevndini. Slóðbrótandi verkætlan hjá Krabbameinsfelagnum