týsdagur 27. mars 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 61 - 27. mars 2007 Liezel Colite Dahl úr Filipsoyggjunum er sera fegin um, at hon er sloppin at arbeiða innan tað økið, hon er útlærd í. Hendan møguleika hevur hon fingið, tí hon gekk til undirvísing í donskum, áðrenn hon flutti til Føroyar INTEGRATIÓN Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Í skjótt eitt ár hevur Liezel Co­li­te Dahl, sum er ættað úr Filipsoyggjunum, búð í Før­oy­um. Hon flutti her eft­ ir at hava møtt føroyingi í Dan­mark, har hon hevði ar­beitt sum au-pair hjá fam­ il­ju í Norðursælandi í um­leið tvey ár. Við sær úr Fi­lips­oygg­­junum hevði hon ik­ki bara evnini at ansa eftir børn­um, men eisini eina gó­ða útbúgving sum bio­ana­ ly­tik­ari. Liezel las til bio­ana­ly­tik­ ara í Butuan City á oynni Min­dan­ao, sum liggur sun­ na­r­li­ga í Filipsoyggjunum. Út­búgvingin tók fýra ár og fy­ri at sleppa inn, mátti hon, umframt at hava staðið stu­dent­s­roynd, eisini klára ei­na upptøkuroynd. Eftir lok­ na útbúgving arbeiddi hon sum bioanalytikari í trý ár. Fyri at fáa uppihaldsloyvi sum au-pair í Danmark var tað eitt krav, at Liezel gekk til undirvísing í donskum má­li. Hetta er ein partur av stranga út­lend­ing­a­po­li­tikk­i­ num í Danmark. Liezel gekk til undirvísing tveir dagar um vikuna í til­ sam­ans seks tímar. Áðrenn hon byrjaði, var hon til sam­ rø­ðu, har mett varð, hvat stø­ði var passandi fyri hana. Un­dir­vís­ing­in fyri út­lend­ ing­ar er býtt upp í trý stig, og innanfyri hvørt av hesum stig­um eru so aftur fleiri mo­dul­ir. Stig eitt er fyri tey, sum lítlan og ongan lesi- og skrivi­før­leika hava. Liezel var mett til stig trý frá byr­ jan, tí hon hevði góða út­búgv­ing og var tí von seta seg inn í nýggj og torfør ting. Liezel Colite Dahl náddi at taka trý modulir, áðrenn hon flutti til Føroyar. Hvørt mo­d­ul tók eitt hálvt ár og end­aði við munnligari og skriv­lig­ari roynd. Fyri at slep­pa víðari til næsta mod­ ul mátti ein standa royndina. Og sambært Liezel var tað góð og gagnlig undir­vís­ ing. - Lærarin tosaði bara danskt. Frá fyrsta tíma í fyr­ s­ta moduli gekk alt fyri seg á donskum. Um eg ikki skil­ ti, mátti eg spyrja, og so um­set­ti lærarin orðið til enskt. Men alt var fyrst sagt á donskum. Undirvísingin legði stór­ an dent á samrøðuvenjingar, har næmingarnir skuldu to­sa saman um ymisk evni á donskum. Men tey skuldu ei­si­ni lesa. Til hvørja mo­dul­ roynd skuldu tey hava lisið trígg­jar danskar skaldsøgur. Í munnligu royndini varð so tosað um skaldsøgurnar, með­an skrivligu royndirnar mei­ra snúðu seg um sjálvt mál­ið og mállæruna. At læra seg føroyskt Eftir at vera flutt til Føroyar í 2006 byrjaði hon so skjót­ ast møguligt at ganga til før­ oy­ skt, tí hon vildi læra sam­ fel­ag­ið at kenna fyri betri at ko­ma í samband við fólk. Lie­zel býr í Klaksvík, men fyr­sta skeiðið í føroyskum var eitt privatskeið í Havn, sum hon hoyrdi um frá fi­li­ pin­sk­um fólkum, ið hon var kom­ in at kenna í Føroyum. Í dag gongur hon í kvøld­ skúla í Klaksvík, har Jóan­ nes Eliasen úr Lorvík un­dir­ vís­ir. Jóannes hevur skeið í før­oys­k­um fyri útlendingar bæði í Klaksvík, Lorvík, Fug­la­fir­ði og á Toftum. Í Klaksvík eru tvey hold. Í klassanum hjá Liezel gan­ ga millum seks og átta kvin­ n­ur úr Filipsoyggjunum, Russ­lan­di og Ukraine. Tær eru allar giftar føroyskum mon­n­um, og tær hava allar góð­ar, víðari útbúgvingar við sær úr heimlandinum. Har eru fleiri lærarar, ein læk­ni, ein bioanalytikari, og ein við hægri han­dils­út­ búgv­ing. Flestu teirra ganga til føroyskt, tí tað, umframt at vera tjóðarmál í nýggja lan­di teirra, eisini er lykilin til at sleppa at arbeiða við tí, sum tær hava lært. Danskt er lykilin. Fyri Liezel Colite Dahl vís­ ti føroyska málið seg ikki at ve­ra neyðugi lykilin. Fyri at fáa starv í føroyska sjúk­ra­ hús­verk­inum krevst auto­ri­ sa­ti­ón frá danska heil­su­má­ la­ráð­num. Liezel kannaði mø­gu­leik­arnir, og tað vísti seg, at fyri at fáa auto­ri­sa­ti­ ón, skuldi hon prógva, at hon dugdi danskt. Eisini skal hon, fyri at prógva at hon er fagliga kompetent, ar­bei­ða á tveimum la­bor­ a­ tor­ ium, hálvt ár á hvørjum. Tískil arbeiðir Liezel í løt­ uni við fyribils autorisatión, og arbeiðstað hennara skal so eftir lokna tíð vátta, at hon er fakliga kompetent og dugir nóg væl danskt. Nóg­vir formularar og fyri­ skip­­an­ir innan sjú­k­ra­hús­ verk­ið eru á donskum, men sam­røð­ur­nar við sjúk­lin­gar­ nar ganga best á føroyskum, held­ur Liezel. Hon gevur nøkur dømi um hentar setningar at du­ga, og hon úttalar teir á flót­an­di føroyskum. Hvussu eit­ur tú? Nær ert tú føddur/ fødd? Ert tú fastandi? Og um sjúklingurin er eitt barn: Ert tú bangin? - Tey spyrja, hvussu longi eg havi búð her og halda, at eg dugi væl til bara at hava búð her í 10 mánaðar. Fekk starv tí hon dugir danskt Tað var góð og gagnlig undirvísing. Frá fyrsta tíma í fyrsta moduli gekk alt fyri seg á donskum« Liezel Colite Dahl, filipinskur bioanalytikari, um málundirvísingina í Danmark ” Tilflytarar í Íslandi Í Íslandi kom ein nýggj lóg um útlendingar í gildi 1. Januar 2003. Sambært hesi lóg kunnu tilflytarar úr londum uttan fyri Schengenøki fáa fyribils uppihalds- og arbeiðsloyvi uttan nøkur málslig krøv. Tá útlendingar hava búð í Íslandi í trý ár, kunnu tey søkja um at fáa varandi uppihaldsloyvi. Fyri at fáa slíka umsøkn góðkenda krevst, at tilflytarin hevur luttikið á skeiðum í íslenskum máli fyri útlendingar. Í Íslandi eru fleiri almennir stovnar, sum útbjóða skeið í íslendskum fyri útlendingar, og fyri at at fáa varandi uppihaldsloyvi, má tilflytarin hava tikið 150 tímar í íslendskum, og undirvísingin skal vera góðkend av løgmálaráðnum. Undantak til undirvísingartímarnar verður givið umsøkjarum, sum við luttøku í roynd vísa, at tey hava nóg góðan førleika í íslendskum. FAKTA Fyri at fáa starv í føroyska sjúkrahúsverkinum krevst autorisatión frá danska heilsumálaráðnum, og fyri at fáa autorisatión skuldi Liezel Colite Dahl prógva, at hon dugdi danskt. ” Tú kemur nærri inn á fólk, um tú tosar teirra egna mál. Eg merki, at fólk virðismeta, at eg tosi føroyskt« Liezel Colite Dahl ” Kanna ísin Veiðimenn og granskarar eru nú farnir at gera kanningar í Grønlandi fyri at fáa eina meting av, hvussu veðurlagsbroytingarnar fara at ávirka viðurskiftini hjá veiðimonnum í Grønlandi og hinum arktisku økjunum. Í fyrsta umfari eru átta veiðimenn og fýra granskarar farnir til Qaanaaq at kanna, hvussu havísurin ferðast, og um nøkur broyting er at síggja. Veiðimenninir og granskararnir eru úr Grønlandi, Kanada, Alaska og úr USA. Stevnir ráðharra Tað er ikki á hvørjum degi, at ein løgmálaráðharri verður stevndur fyri rættin, og tað er sanniliga ikki á hvørjum degi, at stevnarin er løgreglumaður. Men tað er hent í Noregi nú. Løgreglumaðurin bleiv av órøttum kannaður í sambandi við eitt mál og fekk játtað 200.000 krónur í endurgjaldi. Men enn hevur hann bara fingið 10.000 krónur, og nú hevur hann stevnt Knut Storberget, løgmálaráðharra eftir hinum pengunum, skrivar Aftenposten. Liezel Colite Dahl dámar væl í starvinum sum bioanalytikari á Klaksvíkar Sjúkrahúsið. Hon fekk starvið, tí hon dugir danskt, men tað verður mest tosað á føroyskum Mynd: Høgni Thomsen Marjun Arge Simonsen heldur, at almenna skipanin við føroyskt undirvísing fyri útlendingar kundi verið smidligari, enn hon er í dag. Men tað krevur størri fígging Savnsmynd