týsdagur 27. mars 2007síða 9

9 tíðindi Nr. 61 - 27. mars 2007 Føroyingar eru vanir at læra seg onnur mál, men kanska duga vit ik­ki nóg væl at læra on­nur mál okkara. On­k­ur tilboð eru til út­lend­ingar í Før­oy­ um, sum ynskja at læ­ra føroyskt, men fólk, ið hava royndir á øki­num, halda ikki, at land og kommunur ge­ra nóg mikið INTEGRATIÓN Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Útlendingamál er danskt máls­­­ø­ki. Í Danmark eru nó­­ gv undirvísingartilboð fy­ri ti­lflytarar, og danir ha­va júst hert krøvini til før­l­eik­ an í donskum máli fyri øll, ið ynskja at flyta til Dan­ mark­ar. Føroyar eru í hesum sam­band­ið hvørki um­fa­ta­ð­ ar av herdu krøvunum ella mon­gu tilboðunum. Hóast útlendingamál eru danskt málsøki, eru út­lend­ ing­ar nevndir í føroyskari lóg um frítíðarundirvísing. Eitt rundskriv frá 1984 í sam­band við hesa lóg stað­ fest­ir, at intensiv málskeið kun­nu bjóðast fólki, sum ik­ki hava føroyskt sum móð­ ur­mál. Hesi skeið skulu va­ra minnst 20 tímar. Kom­ mu­nu­r­nar umsita hetta øki og skulu sjálvar skipa skeið­ ini. Men tey eru hundrað pro­se­nt fíggjaði av land­in­ um og eru ókeypis fyri lut­ tak­ar­nar. Jenny Lydersen, sum um­sit­ur øki á Men­ta­má­la­ ráð­num, sigur, at kunningin í stóran mun er upp til ta ein­stø­ku kommununa. - Nógvir útlendingar ven­ da sær beinleiðis til Men­ta­ mál­a­ráð­ið, sum síðani setir seg í samband á skúla­leiðs­ lur­nar. Men tað besta hevði sjálv­an­di verið, at skeiðini vórðu betri lýst, til dømis í sam­ban­di við aðra frí­tíð­ar­ und­ir­vís­ing. Skipanin kundi verið smidligari Marjun Arge Simonsen hev­ ur havt nøkur av hesum 20 tí­ma skeiðum fyri út­lend­ ing­ar fyri Tórshavnar Kvøld- og Ungdómsskúla. Hon hevur eisini egið virk­ ið, Orðafragd, sum regluliga skip­ar fyri skeiðum í før­ oysk­um fyri útlendingar. Skeið­ini eru skrad­d­ara­seym­ aði tí einstaka, og tey eru eitt nú nógv eftirspurd av fyri­tøk­ um við útlendskum starvs­fól­ ki. Marjun nýtir fy­ri tað mesta egið tilfar, og grund­skeið­ini eru mest bygd á samrøðuvenjingar. Í sam­ban­di við 20 tíma skeið­ ini fyri kvøldskúlan sigur hon: - Treytin er, at tað skulu hava teknað seg fimm fólk, áð­renn eitt 20 tíma skeið fy­ri útlendingar kann byrja, men tað er eingin fastur und­ir­vís­ari. Skúlin ringir og spyr, tá ið nóg nógv hava tek­nað seg, og so má tann, ið skal undirvísa, sjálvur fin­na høli og tilfar og finna eina tíð, har ið tað liggur fyri hjá øllum at møta. - Henda skipan kundi ó­iv­ að verið smidligari. Til døm­ is kundu skeiðini verið í ei­ni fastari legu og skipað reg­lu­li­ga uttan mun til, hvus­su nógv teknaðu seg. Ein slík skipan krevur uttan iva væl størri fígging, men tað er Mentamálaráðið og Inn­lendis­mála­ráð­ið, ið stan­ da við endan og skulu gera hes­ar broytingar. Og tað tyk­ ist, sum játtanin, longu sum er, er ov lítil til øll tey, ið ynsk­ja eitt slíkt 20 tíma skeið. Jóannes Eliassen úr Lor­ vík undirvísir í føroyskum fy­ri útlendingar á almennu vet­rar­skeið­un­um í kvøld­ skúl­un­um í Klaksvík, Lor­ vík, Fuglafirði og Toftum. Hann heldur eisini, at land og kommunur áttu at gjørt gjørt meira fyri at læra til­ flyt­ ar­ar føroyskt. Hann met­ ir, at útlendingarnir eru eitt ríki­dø­mi fyri okkara sam­fe­ lag, og tí hevur tað týdning, at vit duga at fáa tað besta bur­tur­úr. - Men vit mugu vera var­ in við at innføra tvang. Um uppi­halds­loy­við verður trey­ tað av eini roynd, kann tað legg­ja stein oman á byrðu fy­ri mong av hesum, sigur Jóan­nes Eliasen. Eisini neyðugt við donskum Sum føroysklærari hjá út­lend­ing­um hevur Marjun Ar­ge Simonsen varnast, at før­ oy­skt ikki altíð er nóg mik­ið. Á summum økjum, sum til dømis í heil­su­verk­ in­um, er kunnleiki til danskt eitt krav. Men eisini í øðrum størv­um kann kunnleikin til dan­skt vera ein fyrimunur. - Eg undirvísti einum verk­frøð­ ingi í føroyskum. Við­­ko­m­­an­­di segði, at danskt eisini var neyðugt hjá sær at duga, tí ar­beiðs­ pláss­­ið samstarvaði so nógv við danskar fyritøkur. Eg gav hesi boðini víðari til kvøld­skúl­an, og í vetur hev­ ur skúlin eisini bjóðað eitt skeið í donskum fyri út­lend­ ing­ar. Jóannes Eliasen kennir ei­si­ni til trupulleikan við tí dan­ska málinum. Ein næm­ ing­ur hjá honum er til døm­ is útlærdur lækni. Men før­ oys­k­und­ir­vís­ingin betrar ik­ki um møguleikarnir at fáa starv í føroyska heil­su­ ver­ki­num. - Tað er løgið, at danska mál­ið skal vera eitt krav fy­ri at fáa arbeiði í Føroyum. Tað átti at verið nokk at du­ga føroyskt og enskt. Føroyskt sum fremm­ anda­mál Herd krøv í Danmark Danska stjórnin hevur fyri stuttum viðtikið broytingar í lógini um útlenskar tilflytarar. Broytingin inniber herd krøv um kunnleika til danska málið og danska samfelagið. Um ein dani tildømis vil hava útlendska konu at flyta til Danmarkar – tað sum verður kallað ’familjusamanføring’ - má konan fyrst standa eina roynd í donskum máli, áðrenn hon yvirhøvur sleppur inn í landi. Herdu krøvini hava elvt til mikið kjak, og Amnesty hevur kallað lógarbroytingina ”ómenniskjaliga”. Onkrar smávegis linkingar eru gjørdar í lógini. Ráðharrin í integratiónsmálum, Rikke Hvilshøj, kunngjørdi í síðstu viku broytingar um málslig krøv til útlenskar trúðboðarar. Útlenskir prestar og imanar skulu ikki longur prógva, at teir duga danskt, áðrenn teir koma til Danmarkar. Nú skulu teir klára málsligu royndina, tá teir hava verið í Danmark í eitt hálvt ár. FAKTA - Tað er løgið, at danska málið skal vera eitt krav fyri at fáa arbeiði í Føroyum. Tað átti at verið nokk at dugað føroyskt og enskt Jóannes Eliasen, lærari í føroyskum ” - Tú kemur nærri inn á fólk, um tú tosar teirra egna mál. Eg merki, at fólk virðismeta, at eg tosi føroyskt. Liezel Colite Dahl, filipinskur bioanalytikari ” - Fyri at fáa starv í føroyska sjúkrahúsverkinum skuldi Liezel prógva, at hon dugdi danskt. ” Rinda ikki húsalán Danskir sethúsaeigarar leggja ikki í at rinda síni húsalán. Síðani kredittfeløg og bankar fóru undir at bjóða fólki avdráttarfrí lán, hevur áhugin fyri hesum lánunum verið stórur, og tey seinastu tølini vísa, at hann veksur framvegis. Tjóðbankin sigur, at áhugin fyri teimum avdráttarfríu lánunum var størri í februar, enn hann var í januar. Úrslitið er, at nú rinda 40 prosent av teimum donsku sethúsaeigarunum ikki avdráttir av sínum húsalánum. Vorðið sum plástur Bretskir granskarar hava gjørt eitt serligt plástur, sum skal hjálpa kvinnum at fáa betri hug til kynsliga samveru, sigur BBC. Granskararnir leggja tó dent á, at teirra plástur er ikki tað sama sum Viagra-tablettirnar til menn. Kvinnur, sum halda seg hava ov lítlan hug til tað kynsliga, skulu seta plástrið á búkin, og sambært BBC hevur hetta víst seg at virka væl. 500 kvinnur hava roynt plástrið, og tær siga seg hava fingið eitt betri kynslív av tí. Russiskar og filipinskar kvinnur læra seg torføru bendingarnar í føroyska málinum Mynd: Høgni Thomsen Jóannes Eliasen undirvísir í føroyskum fyri útlendingar í kvøldskúlunum í Klaksvík, Lorvík, Fuglafirði og á Toftum Mynd: Høgni Thomsen