týsdagur 27. mars 2007síða 11

Nr. 61 - 27. mars 2007 11 Um vit skulu røkka visión 2015, so má Tórshavn gera seg til reiðar at húsa í minsta lagi 50.000 fólk­ um, og ikki sum higartil, har man nærum hevur gjørt alt fyri at demotivera føroyingar og aðrar góðar kreftir at flyta hendan­ vegin. Vit skulu gera tað lokkandi og áhugavert hjá dugnaligum fólkum við framtíðar førleikum, vit­ an, eins og vit skulu draga at okkum vinnuligt virk­ semi og kapital til Føroyar – og hvat er meiri nátúrligt enn at hesi ynskja at bú­seta seg í Havnini! Um vit skulu standa okkum á altjóða pallinum er tað ein treyt at hava ein sterk­ an og áhugaverdan høv­ uðs­stað. Tað frøddi meg fyrstu ferð, eg hoyrdi um visión 2015, tí tað var eitt frambrot innan føroyskan politikk, sum í alt ov stóran mun hevði ver­ ið ov stuttskygdur, har visi­ ón­irnar sjálvdan rukku long­ ur enn eitt samgonguskeið. Í tí visiónsarbeiði, sum hig­ artil er gjørt, er nógv frálíkt komið burturúr hjá teimum ymisku visiónsbólkunum um, hvussu vit skulu mynda okkara samfelag tey næstu árini fyri at røkka á mál. Men visión 2015 kann ong­ an­tíð røkkast, so leingi sum lokalpolitikkur spælir so stóran leiklut í føroyskum politikki. Onki kjak hevur verið í Løgtinginum og ei heldur nøkur politisk avgerð tikin, uttan at málsviðgerðin er vorðin ein vavstur av lokal­politiskum áhugamál­ um. Málini, sum hava fing­ ið politiska viðgerð, eru ikki at kenna aftur frá sínum uppruna líki. Avgerðirnar, niðurstøðurnar og loysnirnar eru vavdar upp í ein ellubita orsaka av, at hvør einstakur fólkavaldur hevur tryggja sær síni bygd og sítt valdømi umboðað á besta hátt í av­gerðini – og man hevur loyvt hesi gongdini. Bygdar­menning og útjaðara­poli­tikk­ur er tann heilaga kúgv­in í føroyskum politikki. Kjakið um Havnina mót­ vegis bygdunum er álvars­ liga kyknað í seinastuni í kjalarvørrinum á flytanini av Strandferðsluni út úr høv­uðsstaðnum, og somu­ leiðis er við áheitanini frá teimum 13 tingfólkunum um at seta skjóttarbeiðandi nevnd, sum skal kanna hvørji almenn størv kunnu flytast úr Havnini. Ein tílík gongd at flyta allar almennar stovnar og størv út úr høv­uðsstaðnum og harvið spjaða vitan, royndir og før­leikar runt um allar Føroyar, stendur í beinleiðis andsøgn við visión 2015. Vit eiga at hyggja út um landoddarnar og ikki hugsa so nógv um nærmasta bygdarmark, sum núsitandi útjaðarasamgonga í alt ov stóran mun ger. Um vit skulu standa okkum á altjóða pallinum, er tað ein treyt at hava ein sterkan og spennandi høvðusstað, sum kann vera lokkandi fyri teir umleið 20.000 føroying­ar­ nar, ið eru búsitandi í eitt nú Danmark, umframt onn­ ur, sum á ein og ella annan hátt kunnu verða við til at styrkja og brynja okkara sam­­­felag til framtíðar av­ bjóð­­ingar. Í einari kanning, sum bleiv gjørd í fjør gekk tað fram, at tað vóru millum ann­að 89 føroyskir læknar og 56 løgfrøðingar, sum vóru búsitandi í Danmark. Eg vænti neyvan, at vit fáa hesar føroyingar við teirra virðismiklu altjóða roynd­ um og vitan at flyta heimaft­ ur til Føroyar við at tøma høvðusstaðin fyri avbjóð­ andi arbeiðspláss og spjaða tey vælútbúnu og royndu starvs­fólkini út um alt land­ ið. Tað eru júst hesi somu fólk, sum hava ynski um eitt sterkt fakligt umhvørvið, alternativ tilboð innan frí­ tíðarlív og mentan. Tað sum hendir í løtuni eru panikkloysnir, nú tað stundar móti vali og politikk­ ararnir skulu til at kjúkla um teirra valdømi. Visiónin er at menna Havnina til vøkstur Rákið í dag er, at fólk bú­seta seg í størri býum. Fólk ynskja at vera har, onn­ ur fólk eru, har tey kunnu fáa fakligan íblástur í ar­ beiðinum, hava eitt sterkt fakligt umhvørvi umframt at hava eitt ríkt mentanarlív og nógv tilboð at velja ímill­ um í frítíðini. Tað er ikki longur nokk bert at hava eitt arbeiði og fáa mat í munn­in. Í dag seta fólk onn­ ur krøv, tí tað skal vera spenn­andi, mennandi og áhuga­vert at vera, har tey búseta seg. Tað er ein orsøk til, at fólk búseta seg í Havn, her er størsti møgu­ leiki fyri at fáa eitt fakligt avbjóðandi starv, her er eitt ríkt mentanarlív, her er atmos­fera og her er lív. Før­ oyingar, ið hava nomið sær útbúgving uttanlands leita sær aftur til Tórshavn, tí Tórs­havn í størstan mun gev­ur teimum tað, tey eru von við frá teimum stór­ býum, tey hava búleikast í í lestrartíðini. Søguliga hevur tað víst seg, at tá ið politik­ arar byrja at dirigera, hvar fólkið skal búgva, tá máar man støði undan sær sjálv­ um. Vit eiga at seta okkum sum mál, at Tórshavn skal mennast, so høvuðsstaðurin hevur rúm fyri 50.000 fólk­ um at búgva í í 2015, og ikki sum nú, har man nær­ um mótarbeiðir, at fleiri skulu búgva í Tórshavn. Tað er ikki rætt at flyta fólk móti teirra vilja. Fólk vilja búgva í Havnini, og vit eiga tískil heldur at skapa góðar karmar fyri hesar íbúgvar. Høvuðsstaðurin er loko­ mo­tivið hjá Føroyum í al­heims­gerðini Vit býráðspolitikarar eiga at tryggja okkum, at fleiri bústaðarmøguleikar eru til taks. Vit eiga at útstykkja grundstykkir og bjóða fram aðrar bústaðarmøguleikar til hesa fólkaøkingina. Vit eiga eisini at hugsa um at skapa nógv betri og øðrvísi karmar fyri barnaansning, so barnafamiljurnar kunnu gerast ein meiri fleksibul arbeiðsorka – bæði í vinnu­ lívi og í politikki. Vit skulu skapa karmar fyri, at frí­ tíðar­lívið kann mennast – so frítðarlívið gerst áhuga­ vert hjá tí privatu vinnuni at gera íløgur í. Vit eiga at skapa betri karmar fyri tæn­ astu- og ferðavinnuna, so vit kunnu menna okkum sum ferðaland við góðum til­boðum til gagns fyri bæði ferðafólk og tey fast­búgv­ andi. Mentanarlívið skal áhaldandi stimbrast, betra um útbúgvingarmøguleikar, møguleikar fyri gransking og íverksetan, sum kann skapa áhugaverd arbeiðs­ pláss. Býarlívið skal gerast ríkari, miðbýurin skal ger­ ast fjálgur og hugnaligur, har fólk trívast og koma sam­an. Tórshavn, sum høv­ uðs­staður skal verða ráð­ stevnu-, granskingar- og íverk­setanarbýur burturav, sum kann fáa fyritøkur uttan­lands við vitan og kapitali at leita sær hendan vegin. Hetta síðsta krevur tó, at gistingarmøguleikarnir gerast betri. Kanónin skal vendast. Vit skulu ikki hugsa so nógv um Tórshavn mótvegis bygd­­unum, men heldur Tórs­havn mótvegis alheim­ in­um, tað er hendan vegin vit skulu ganga, um vit skulu røkka visión 2015. Eitt­hvørt land, ið vil fram­ burð má hava eitt lokomotiv, og tað er høvuðsstaðurin. Ein sterkur høvuðsstaður 2: Tá visión 2015 bleiv til bygdarmenning Býráðslimur í Tórshavn Annika Olsen Aftan á at eysturoyar­ting­ maðurin Torbjørn Jacobsen so hegnisliga legði eina ætl­ an fram á løgting um at menna Svínoynna við ein­ um tunli og einari atløgu­ bryggju yviri í Havn; ein ætlan sum Svínoyar komm­ una hevur søkt um síðan 1982, uttan svar, regnaðu nega­tivar meiningar niður yvir prosjektið. At norðoya­ tingmaðurin Jógvan við Keldu ikki skammast við sín­um lunkutu, óvitandi út­talilsum, skilji eg ikki. Tú gjørdi okkum eina tænastu at tagt. Og hinir norðoy­inga­ tinglimirnir sum ikki tókuk orðið, liggja ivaleyst á sama støði. Til seinast í orða­skift­ inum varð alt jarðað av Bjarna Djurholm, stuðlaður frá Landsverk. Verkfrøðingarnir á Lands­ verk munnu halda seg vera klókari enn nøll onnur menn­iskju á klótuni. Ella eru teir tað? Mær vitandi blómar øll faklig vitan út frá at brúka oyru og eygu við sambandið við skila­ menn. Og við einum sovorð­ num prosjektið sum hesum liggur sjálvandi besta vitan­ in á staðnum. Og eingin í Svínoynni sigur seg vera spurd­an um nakað sum helst. Hanus Olsen, verkfrøð­ ing­ur, ættaður úr Svínoy, gjørdi eitt prosjekt fyri 5 árum síðani fyri komm­un­ una. Tunnil og atløgu­bryggj­ an kostaðu 27,5 mill. At­løgubryggjan er á norð­ ara endanum á havnini. Á norðara endanum er lítið rák á eystfallinum, men kem­ur ein suður um havnina á tað grunna, »Havsbøll«, er nógv rák. Á vestfallinum er lítið rák inni við land, men tað er norðari endin, ið vit skulu brúka, sum Hanus teknaði. Sambært Bjarna Djur­ holm hevur Landsverk kann­­­að umstøðurnar í 3 ár. Hví hava teir ongantíð tosað við okkum, sum eru barn­ fødd á staðnum? Hava búð har í mannaminnir, hav sitið oman fyri havnina og fleyg­ að lundar og eygleitt rákið frá Urarók og suður um havnina? Vit kundu sagt teim­um alt.. Ikki upp á 3 ár, men 3 tímar. Villa prosjektið, sum Landsverk hevur uppskot um við Eiði í Svínoynni, sigur okkum hvussu lítið teir kenna til lokalitetin. Ber tað til at gera eina havn har, skal brimgarðurin vera minst 30 metrar høgur. Eiði er eitt tað ringsta brimpláss í Føroyum. Brimættirnar eru frá vestan upp í norðan og niður í eystan. Tað er jú hálvur sólargangur. Bert lág­­ættirnar og upp ímóti vestri kunnu brúkast við eiði. Tað frættist einaferð, at Landsverk hevði sett eina streymboyu niður við Havn­ ina. Eg spyrji hvar? Tað kann ikki gera tað sama, hvar ið boyan stendur. Eyst­ fallið rekur nevniliga dupult so hart sunnan fyri Havnina sum norðanfyri. Eg havi sitið oman fyri Havnina og eygleitt lundar og annan fugl á sjónum frá Urarók, ein­ar 500 m norðan fyri havn­ina, eitt pláss sum var nógv siglt upp á um vetrar­ nar við Imanuel, tá ið brim var allastaðni. Fuglurin á sjónum rekur ikki skjótari við norðara enda á havnini enn við Urarók. Á Urarók havi eg lent hundraðstals­ ferðir við árabáti, uttan at tað hevur verið neyðugt at tikið fyrilit til streym. Eg trúgvi at rákið norðan fyri havnina, inni við land, er nak­að sum við Oyragjógv. Meðan Bjarni Djurholm hevur sitið sum landsstýris­ maður, er bara gingið eftir reyv við Svínoynni. Bara skuffilsir aftaná skuffilsir. Menniskjað støðast sum kunnugt ikki uttan vón. Hann hevur so ofta havt á orði, at politikararnir skulu seta rammur, meðan initia­ tivið skal koma av staðnum. Tað nyttar einki at seta nak­ rar rammur, sum ikki kunnu brúkast og ei minni at kroysta nakað út yvir nøkur menniskju, sum ikki vilja hava tað. Her má koll­velt­ andi broyting koma í. Vit hava bert eitt ynski og tað er tunnil við atløgubryggju. Hetta er ein lítil íløga fyri landið. Eg síggi nógvar møguleikar í Svínoynni og Føroyar verða eitt nógv rík­ ari land. Vit hava bara ikki ráð til at lata Svínoynna eisini fara fyri skutil. hetta er eingin prioriterings­spurn­ ingur. Sum støðan er nú, seta vit okkara vón til at Tjóðveldis­ flokkurin kemur fram at aftur at stýra landinum og at Tórbjørn Jacobsen verður vinnumálaráðharri. Setið so beinanvegin 50 mill. av til Svínoynna. Bið Hanus Olsen standa fyri prosjekti­ num, sum hann sjálvur hev­ ur gjørt. So eri eg vísur í, at hann klárar at keypa okkum eina ferju fyri peningin, sum leypur av. Útoyggja­ menn bera ikki orð fyri at oyðsla við peningi. Tá ið vit hoyra Bjarna Djur­holm varpa út av ting­ sins røðarapalli um allar milliardirnar, ið brúkast skulu at gera tunlar og veg­ ir, bara fyri at koma nakrar minuttir fyrr til Tórshavnar, so ivist eg í um vit liva í sama landi. Svínoyggin kemur at menn­ast aftur, tá ið tey røttu fólkini koma fram at stýrin­ um í hesum landi. Fólk, sum handla, vilja og føla nak­að fyri oynni. Harmiligt er at teir, sum ahva fingið okkara atkvøður øll hesi ár, hava misrøkt okkara álit á teir so dyggiliga, at eg kann ikki trúgva, at nakar svín­ oyingur velur teir aftur. Svínoy 25. mars 2007 Svínoyggin Bjarni Jacobsen viðmerkingar