týsdagur 3. apríl 2007síða 11

Nr. 66 - 3. apríl 2007 11 tíðindi Tíðindi “ det ved jeg intet om”. - Orð­ini vóru søgd um før­ oyskt fiskarí - men kundu hóskandi verið sett sum yv­ir­skrift yvir alla sam­røð­ una, danski fólka­tings­mað­ urin hevði við sjónvarps­ journalistin tískvøldið. Meðan danskir grísar stríð­ast fyri lívinum, doyggja og eta hvønnannan í donskum flutningsbilum á veg til sláturhús aðrastaðir í Europa, hava Føroyar vitj­ an úr partlamenti dana. Hes­ in vitjandi (sb. honum sjálv­ um einasti humoristiski funda­mentalisturin) hevur sum eitt av lívsmálum sín­ um at nokta óføddum før­ oysk­um børnum mest grund­leggjandi demokrat­ iska rættin (sum hann ann­ ars sigur seg verja): rættin til lív. Ikki talan um, sb. “demokretinum” Kader - tey skulu sorterast frá eftir sama mynstri, sum gjørt er og verður í móðurlandinum. Vit føringar eru ov góðir av okkum, alt ov mong sleppa at liva, fosturdrápini mugu hækka. Rætturin til lív, (“som er hjerteblod for mig”) er ikki fyri hesi! Vit mugu bert vóna, at mað­urin, gjøgnum uppliv­ ingar komandi daganar, ger sær sínar egnu meiningar. Tí hugstoytt er at hoyra so nógvar fordómar, móti ein­ ari heilari tjóð, verða borð­ reiddar av sama persóni í so stuttum práti. Bestu ráðini til “ vinarliga “ danan munnu verða, at hann finnur sær økir, har tørv­urin á hjálpandi hond­ um er størri enn her hjá okk­ um. Her virða vit manna­ lívið, og royna at hjálpa teim­­um, sum tørva hjálp­ andi hendur. Í so máta skuldi nokk verið at tikið sær av í Danmark, ikki bert inn­an djóraheimin, men eis­ ini innan t. d. eldraøkið, við­ urskifti innflytara og viðv. harðskap móti homo­sexu­ ellum - bert fyri at nevna okk­urt av tí, donsku fjøl­ miðlanir borðreiða við dagliga. Fyri ikki at tala um hvat hann kundi fingið burt­ ur­úr, fór hann út í stóru ver­ øld at finna tey, sum dagliga líða og bøta við lívi sínum, uttan so mikið sum at hava hava hoyrt orðið demokrati nevnt. Meðan grísarnir doyggja og eta hvønn annan í donskum flutningsbilum Miðfloksins vegna Jenis av Rana Ónsdagin 28. mars hevði Sonne Smith, fjøl­miðl­a­mað­ ur, stutta grein við heitinum ”Uttanlanda í vikuskiftinum” í Sosialinum. Her fýlist Sonne Smith á, at fólk áhaldandi tosa um at fara ”uttanlanda í vikuskiftinum”, fyri at brúka hansara egnu frálíku yv­ir­skrift. Hví er yvirskrift hansara frálík? Jú, tí hon lýs­ir alla greinina í trimum orðum. Sjáldsamt at síggja so beinrakna yvirskrift. Nóg mikið um grein Sonna. Tað, sum fekk meg at skriva henda stubba, var hetta við ”uttanlanda” mót­ veg­is ”uttanlands”. Sum flest­um kunnugt, so er ”landa” hvørsfalssniðið í fleir­tali av orðinum ”land”, og ”lands” hvørsfalssniðið í ein­tali. Tí verður mælt fólki til at siga ”uttanlands” tá tey eru stødd í øðrum landi enn Føroyum. Við meira ella minni jøvnum mill­um­bil­um eru málvinir í bløð­u­num við slíkum á­heit­ a­num á fólk. Tað tykist tó ikki at rína við. Fólk fara enn ”uttanlanda”, heldur enn ”uttanlands”, ið er tað rætt­ara sambært nútíðar før­ oysk­ari rættskriving. Hvør er so orsøkin – ella hvørj­ar eru orsøkirnar – til at fólk, hóast nógvar á­heit­ an­ir um tað øvugta, enn siga ”uttanlanda”? Kann hugs­ast, at føroyingar altíð hava sagt ”uttanlanda” og tí hava ilt við at sleppa hesum, sum summi skíra ein ósið? Eg havi onkra ábending um, at so er. Ein ábending er í 54. ør­indi í frálíka Brókartátti, sum Jógvan uppi í Stovu (d. 1757) úr Leynum yrkti. Har verður sagt (ørindið er skriv­ að niður eftir S. Egholm (stj.): Nýggja Kvæðabókin 2): Saktans høvum vær leingi her úti á sjónum hingið, førum nú aftur til landanna við tí, vær høvum fingið! Her fara menn sostatt ”aftur til landanna”. Út frá hesum er nærliggjandi at hugsa, at yrkt verður soleiðis tí før­o­y­ ing­ar tá á døgum hava tosað hetta, t.e. ”til landa” ella ”til landanna”. Nú havi eg ikki kannað hetta aðrastaðni. Tí eri eg var­in við at gera ov greiða nið­ur­støðu út frá hesum eina ørindinum. Kanska er hetta sermerkt fyri kvæði. Tó haldi eg hetta vera vert at hava í huga, tá greiðast skal frá, hví føroyingar flest­ ir fara ”uttanlanda” heldur enn ”uttanlands”. Sjálvur havi eg altíð sagt ”utt­an­ lands”, tí hetta er tað rættara sam­bært nútímans før­oysk­ ari rættskriving. Hóast hetta fari eg ikki at umrøða før­ oyskt sum eina ”danska sirk­us­di­a­lekt”. Eg bíði spentur eftir við­ merk­ing til henda grein­ar­ stubb­­an mín. Vónandi hev­ ur onkur fróðarmaður ella -kvinna okkurt birtandi í­kast til hesar grundanir mín­ar. Við málkvøðu Vær førum nú aftur til landanna Lesandi Sigmund Vestergaard Annan páskadag, mán­ a­dagin 9. apríl klokk­ an 14, letur Føroya Sjó­savn upp fyri al­menn­ing­i­num FRAMSÝNING Føroya Sjósavn er fyrsta al­menna akvarium í Før­ oy­um, og heldur til í tí so­kallaða íshúsinum á Argj­ um, Rættargøta 1, beint sunn­ an fyri Sandágerð. Á savninum eru trý stór akvariu við tilsamans um­leið 24 tonsum av sjógvi um­framt fleiri smærri akv­ ar­iu. Í hesum akvarium eru fisk­ar og alskyns botndjór úr havinum kring Føroyar. Har eru millum annað toskur, hýsa, seiður, hávur, havtaska, rognkelsi, høgguslokkur, fleiri sløg av krabbun, kræklingi, øðu, jákupsskel og mong onnur sløg av botndjórum og vøkstri, íalt umleið 30 fiskasløg umframt skeljadjór, krabbar o.a. Talið av fiska- og djórasløgum á savninum veksur alsamt. Savnið fær hvørja viku okkurt nýtt fiska- ella djóraslag frá m.ø útróðrarbátum og skipum. Savnið hevur fingið stóra hjálp frá fiskimonnum og øðrum at útvega fisk til savnið. Sum eina roynd var savnið opið á ólavsøku 2006, hóast alt tá ikki var liðugt. Tað vitjaðu óvæntað nógv fólk teir báðar dagarnar, tilsamans millum tvey og trý túsund fólk. Fyribils er ætlanin at hava opið hvønn leygardag og sunnudag millum kl. 14 og 18. Seinni verður helst eisini opið mitt í viku. Umframt at savnið verður opið fyri almenninginum verður møguleiki hjá skúlum, barnagørðum o.ø. at gera avtalu um at vitja á savninum. Eisini er ætlanin, at møguleiki skal vera hjá skúlum at leggja partar av undirvísingini í eitt nú lív- og náttúrufrøði á savninum, har arbeitt verður við at innrætta eina skúlastovu. FRAMSÝNING Tíðindaskriv Fyrsta og annan páska­dag verður árliga lista­fram­sýn­ ing­in, sum Lions Club Eyst­ur­oy skipar fyri, í Run­a­vík­ar skúla. Stevnan verð­ur sett kl.15 av Kára P Høj­gaard, løgtingsmanni, og eisini fara systrarnar Joan og Morid Simonsen og Bodil Jacobsen at syngja, meðan Petur Súni Jacobsen hevur und­ ir­spæl­ið, í samband við set­an­ina, Við á framsýningini eru, eins og fyrr, umleið 40 listafólk, og sýna hesi eini 2-250 listarverk, ið umfata hópin av list, so sum oljumálningar, vatn­ lits­mynd­ir, tekningar, klipp og annað listarligt handverk. Fyrireikarnir frá Lions Club Eysturoy vóna, at tað verða eins nógv fólk í ár sum vanligt, ið fara at vitja. Eini 800 – 1000 folk plaga at støkka inn á gólvi í Runavíkar skúla, har framsýningin er sett upp. Sum vanligt fer allur á­góð­in til vælgerandi endamál, og í ár hevur Lions Club Eyst­ur­oy gjørt av, at á­góð­in skal fara til altjóða til­tak­ið “Sight First 2” ( sjón­ina fyrst 2 ) hjá Lions Clubbunum. Hóast Lions Club leingi hev­ur gjørt ein stóran inn­ sats fyri at hjálpa blind­ u­m, so eru ikki færri enn einar 30 milliónir blind í heiminum í dag. Lions hevur í fyrsta um­fari innsavnað brillur inn til tey við veikari sjón í áttatiárunum, og í nítiárunum vóru inn­savn­ að­ar 150 milliónir US- doll­ar til skurðviðgerð og aðra hjálp. Fyri árini 2006 – 2009 hevur Lions sett sær sum mál at samla 200 mio dollar fyri tey blindu og hesum málsetningi vænta teir at klára, tí 1 jan. 2007 vóru innsavnaðar 50 mio dollar. Hesum hjálpiarbeiði hev­ ur Lions Club Eysturoy ver­ ið við í, tí í áttatiárunum vóru innsavnaðar ein mongd av brillum, sum vóru framsendar til savningardepilin í Dan­ mark. Í 1992 bleiv helm­ in­g­ur­in av ágóðanum frá listaframsýningini lat­in til hjálpiarbeiðið tá. Í ár vil L.C.Eysturoy eis­ini nýta høvi til at vera við í hesum altjóða lions­til­taki, og er ágóðin frá pásk­a­ fram­sýningini nú ein kærkomin møguleiki, at stuðla og hjálpa teimum treingj­andi við. Framsýningin er opin báðar pásk­a­dag­ar­nar frá kl. 15 til kl. 20. Lions Club Eysturoy: Listaframsýning í Runavík á páskum Akvarium á Argjum letur upp Sjósavnið á Argjum letur upp annan páskadag. Myndin er tikin á ólavsøku Mynd: Rigmor Dam