mikudagur 4. apríl 2007síða 10

10 Nr. 67 - 4. apríl 2007 Um allan tann partin av heiminum, sum við­ ur­kennir seg til demokratiska samfelags­ skip­an er í hesum tíðim eitt áhaldandi orða­ skifti um fólkaræði, um átrúnaðarligar spurn­ingar og um virði. Orsøkirnar til hetta orðskifti eru mangar eitt nú altjóðagerðin, framvøksturin av fundamentalistiskum rørsl­um og politiskum flokkum, sum mang­ an beinleiðis venda sær móti fólkaræði og parlamentarismu. Hartil kemur orðskiftið og beinleiðis stríð innanhýsis í fólkaræðisligum londuk um virð­ini. Nútímasngerðin og altjóðagerðin havav ført við sær, at nógv fólk kenna á sær at gomul og hevdvunnin etisk og átrúnaðarlig virði verða hótt av nútímasgerðini. Hesi síggja eitt nú fría fosturtøku, javnrættindi til samkynd og onnur nútímas fyribrugdi sum álvarsamar hóttanir móti átrúnaði og samfelagsmorali. Í slíkari strøðu er tað eitt, sum er avgerandi og tað er at halda lív í einum støðugum, áhaldandi og opnum dialogi. Dialogurin ella samrøðan og samskiftið eru fortreytir fyri, at vit innan demokratiskar karmar kunnu loysa okkara ósemjur. Í fólkaræði skulu ósemjur loysast við demokratiskum miðlum. Alt annað leiðir til harðskap og til vanlukku fyri fólkaræðið. Vit eiga her í Før­ oyum ikki at óttast henda dialog, men eiga tvørturímóti at fegnast um, at fólka, sum eru ósamd við okkum tora og tíma at finnast at viðurskiftum, sum uttan fyri landoddarnar tykjast lægin og ódemokratisk og í stríð við grundleggjandi mannarættindi. Tað er hetta orðaskiftið vit vilja birta upp undir við at bjóða fólki við markantum meiningum til Føroya at skifta orð við okkum. Hesum ger­ ast allar partar ivaleyst klókari av. Sosialurin Demokrati og átrúnaður Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. SAMBAND eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Eyðhild Jacobsen eydhild@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Teitur Joensen teitur@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Í desember 06 varð bók bor­ in í húsini – Føroyar og bank­arnir í 100 ár. Ikki hevur verið nógv at hoyra um hesa bók yvirhøvur. Tað er at undrast á, at bókin ikki hevur verið viðgjørd alment og tykist vera dottin burtur ímillum. Man tað vera til­ ætlað? Í hesi bók verður gjørd ein roynd at lýsa søguna hjá tí upprunaliga Føroya Banka og bankanum, ið nú hevur sama navn, og søguna hjá Sjóvinnubankanum. Har­­umframt er ein partur, ið lýsir hetta tíðarskeið sam­ felagsfrøðiliga/søguliga. Eg ætli mær ikki at skriva nakað ummæli at hesi bók, tað má onkur gera, ið er meiri kunnugur í búskapi, men eg havi nakrar við­merk­ ingar til innihaldið í tí part­ inum, ið Jørn Astrup Han­ sen hevur skrivað um søg­ una hjá teimum trimum bank­unum. Fyrst er at siga, at eitt, ið kann undra tann hygna les­ ar­an, er, at eingin heim­ildar­ listi er, ið sigur okkum, hvað­ani høvundurin hevur sínar upplýsingar. Ein bók við ongum heimildum kann ikki fatast sum eitt seriøst verk. Eisini síggjast sitat í støð­um við ongum tilvís­ing­ um. Harumframt er ikki ser­ liga neyvt frágingið, tá ið skrivað verður um pápa mín, Esbern Simonsen, ið var bankastjóri í upprunaliga Føroya Banka í mong ár. Hes­in banki fór sum kunn­ ugt av knóranum eini 6 ár eftir, at E. Simonsen fór frá vegna aldur. Esbern Simonsen, ið starv­aðist í Føroya Banka í 50 ár og var undirstjóri og síðan stjóri í hesum banka, verður eitt nú lýstur á henda hátt: “Esbern Simonsen hevði eina óvanliga góða yrkisleið í bankanum og gjørdist við árunum eitt alla­­handafólk í banka­ num.” Orðið “allahandamaður” verður nýtt um ein, ið er hegnigur og tí dugir at gera nógv ymist til hendurnar. So hetta er ein fullkomiliga misvísandi orðing, - ein orð­­ing, ið kann geva ábend­ ingar um, at E. Simonsen t.d. var húsavørður í Føroya banka. Tað kundi í staðin verið nevnt, at Esbern Sim­ onsen hevði framúr gott hegni til bankavirksemi. Ikki minst kundi tað verið nevnt, at E. Simonsen var stjóri í hesum banka. Tað var leiklutur hansara í Før­ oya banka, sjálvt um tað eis­ ini var ein danskur sam­ stjóri. Henda skipan varð ikki broytt, fyrr enn H.J. Laursen hevði verið her í eina tíð. Tá fekk hann ígjøg­ num, at hansara starv skuldi hava heitið “forstjóri”. So her er heldur ikki nóg neyvt frágingið í frásøgnini hjá J.A. Hansen. Hann nevnir als ikki hesa broyting ella nær hon kom í. Hetta er eitt óvirðiligt eftir­mæli at seta eftir Es­bern Simonsen, ið hevði tann avgerandi leiklutin í rakstri bankans í eitt manna­ minni og sum megnaði hesa uppgávu framúr. Harumframt havi eg eina viðmerking til umrøðuna av Hans Jørgen Laursen, ið sum nevnt sat fyrst sum sam­stjóri og síðan sum for­ stjóri í Føroya Banka. Hann verður eitt nú umrøddur á henda hátt: “Hann stóð so­ statt á odda fyri bankanum í einum tíðarskeiði, har før­ oyska samfelagið og pen­ inga­stovnarnir mentu seg við miklari ferð.” Hetta er at lýsa leiklutin hjá hesum manni í so posi­ tivt, tí sum kunnugt var tað “við miklari ferð” í ólukku­ mát, vita vit nú. Tíverri skund­aði H. J. Laursen undir hesa gongd. Tað er ikki nøkur loyna, at hann við sínum óhegni til banka­ virksemi virkaði til, at bank­ in fór av knóranum. Eg havi bert eina við­merk­ ing afturat. Tað snýr sum um eina orðing á bls. 90, har ið greitt verður frá, tá ið Danske Bank raknaði við sum við kaldan dreym í 1991/92 og settu bankan at kalla undir administratión. Her stendur: “Tá litið verð­ ur aftur um bak, kann tað undra, at Danske Bank síð­ an 1954 ikki hevði havt síni egnu fólk í nevndini í Før­ oya Banka”. Tað er als einki at undrast á, tí hesin banki hevði verið so væl rikin, at tað var ikki neyð­ugt. Allir stjór­arnir undan H.J. Laur­ sen kendu sær hógv. So er at spyrja, hví henda bók ikki er nóg neyv og ikki sigur “tingini”, sum tey eru, og fer lætt um týdn­ ingarmikil viðurskifti. Ein orsøk er óivað, at Jørn A. Hansen hevur ikki rætta førleikan at skriva eina slíka bók, tí eyðsæð er, at bankasøgan verður ikki lýst til fulnar og nóg neyvt. Hann hevur ongar royndir sum høvundur og hevur eis­ ini verið í Føroyum sera stutt í mun til tað tíðar­skeið­ ið, ið hann skrivar um. Tað er tí at undrast á, at hann hev­ur átikið sær hetta ar­beiði. Og verri eru teir, ið hava staðið við endan av hesi útgávu. Tey, ið átaka sær at skriva ein part av okkara søgu, hava eina stóra ábyrgd fyri eftirtíðina, tí tað, ið verður skrivað í eina slíka bók, kem­ur at standa sum søgu­ lig fakta. Harumframt er ein bók við ongum heim­ ildum virðisleys, tí so ber ikki til at eftirkanna nakrar upplýsingar. Endamálið við hesi bók er óivað PR. Men skal ein slík bók hava nakað virði sum PR, so má hon vera eftirfarandi. Søgan má skriv­ ast rætt, og tí er neyðugt, at tey, ið átaka sær at skriva eina slíka bók, hava førleika til tað. Alt annað er ópro­ fessionelt. Nøkur orð um bankabókina ... Marjun A. Simonsen