týsdagur 6. mars 2001síða 6

Nr. 45 - 6. mars 2001 11 10 Nr. 45 - 6. mars 2001 Málini hjá Høgna Hoydal um bundnan sjálvstýrisleist og um at staðfesta sjálvs- avgerðarrætt føroy- inga vórðu ikki løgd fram á tingfundinum leygardagin. Tað eydnaðist løgmanni eftir drúgva telving at vinna á Høgna Hoydal BAKGRUND John Johannessen Tað eydnaðist Anfinn Kallsberg, løgmanni, at fáa Høgna Hoydal at bakka í trætuni um sjálvstýrismál- ið. Høgni Hoydal tók leygar- dagin eftir drúgva umhugs- unartíð og harðar samráð- ingar aftur tey bæði upp- skot síni um ávikavist bundnan sjálvstýrisleist og um at staðfesta sjálvsav- gerðarrætt føroyinga, sum hann bar Løgtingsskriv- stovuni mikudagin. – Eg valdi at missa andlit heldur enn at missa alt sjálvstýrismálið á gólvið, segði Høgni Hoydal beint eftir tingfundin. Tað, at formaður Tjóð- veldisfloksins tók uppskot síni aftur, hendi beint eftir, at Unga Tjóðveldið og landsstýrismaðurin og tjóð- veldismaðurin, Tórbjørn Jacobsen, á fólkafundi høvdu kravt av løgmanni, at uppskotini skuldu leggj- ast fram. Kortini bleiv tað ikki løgmaður, men for- maður Tjóðveldisfloksins, sum bakkaði. Rok í tvær vikur Trætan millum løgmann og Høgna Hoydal tók seg av álvara upp næstseinasta fríggjadag, tá løgmaður boðaði samgonguflokkun- um frá, at hann ikki tók undir við einari fólkaat- kvøðu 26. mai um ein bundnan sjálvstýrisleist, eins og samgongan hevði boðað øllum Føroya fólki frá á tíðindafundi 1. febru- ar. Í staðin legði løgmaður fram eitt nýtt uppskot, ið ikki innibar fólkaatkvøðu, men miðaði, eins og sjálv- stýrislóg Javnaðarfloksins, ímóti at gera djúptøknar broytingar í viðurskiftunum millum Føroyar og Dan- mark við øktum føroyskum sjálvstýri fyri eygað. Hetta skapti øði í sam- gonguni, sum skiltist frá samgongufundi samd um at vera ósamd eina viku, til løgmaður kom aftur av al- mennari vitjan í Bretlandi, sum hann skuldi á dagin eftir. Deadline hjá landsstýrinum Mikudagin, meðan løg- maður var burturstaddur, var seinasta freistin at lata Løgtingsskrivstovuni tey mál, sum skuldu leggjast fram hesa tingsetuna. Tí var neyðugt hjá Høgna Hoydal at taka upp leiklutin sum løgmaður og halda formell- an landsstýrisfund, fyri at avgreiða tey seinastu lands- stýrisuppskotini og bera Løgtingsskrivstovuni tey. Høgni Hoydal gav boð um, at hesin landsstýris- fundurin skuldi vera miku- morgunin klokkan níggju. Á fundinum ætlaði Høgni Hoydal umframt øll hini málini eisini at fáa avgreitt málið um sjálvstýrisleistin við fólkaatkvøðu og upp- skotið um at samtykkja sjálvsavgerðarrætt Føroya fólks, sum løgmaður hevði boðað frá, at hann ikki longur tók undir við. Løgmaður frætti hetta til Bretlands og sendi miku- morgunin hvassorðað tele- fax heim til Høgna Hoydal. – Um hesi málini fara niðan í løgtingið, uttan at flokkarnir í samgonguni eru samdir áðrenn, meti eg hetta sum so stórt álitisbrot, at eg taki hetta sum upp- søgn av politiska samstarv- inum. Tí fari eg einaferð enn at fráráða tær hetta, segði løgmaður millum annað í brævinum til Høgna Hoydal. Fundurin útsettur Brævið frá løgmanni gjørdi, at Høgni Hoydal út- setti landsstýrisfundin; fyrst til á middegi og síðani til klokkan 13. Tíðina fram til landsstýr- isfundin brúkti Høgni Hoy- dal til at sannføra løgmann um, at hann ikki bar seg skeivt at, men harafturímóti handlaði eftir gjørdum av- talum. Høgni Hoydal sendi løgmanni svar umvegis faxið og tosaði eisini fleiri ferðir við hann í telefon. Í brævinum harmast Høgni Hoydal um fram- ferðina hjá Fólkaflokkinum og løgmanni seinastu tíð- ina. Høgni Hoydal gjørdi vart við, at støðan hevði verið kaotisk, eftir at Høgni bakkaði Samgongan hevur rokast sum í grindadrápi seinastu vikurnar. Úrslitið av ruðuleikanum var, at Høgni Hoydal mátti lúta fyri hóttanum og hørðum trýsti frá Anfinn Kallsberg Mynd: Jens Kristian Vang Í sambandi við samgongustríðið hevur ljóðað, at Fólkaflokkurin royndi at fríggja til Javnaðarflokkin Mynd: Jens Kristian Vang Fólkaflokkurin boðaði frá, at hann vildi avlýsa avtal- aðu fólkaatkvøðuna og í staðin almannakunngjørdi sítt egna uppskot um eina loysn innan fyri ríkisfelags- skapin. Við hesum metti Høgni Hoydal høvuðssetn- ingin hjá samgonguni um fullveldi vera sleptan. – Eftir, at eg havi fingið fax frá tær, har tú sigur samgongusamstarvið upp, um málið um fólkaatkvøð- una fer í tingið, tykist kaos- ið at vera fullkomið. – Tað er eftir mínum tykki ábyrgdarleyst at brúka hóttanir í politikki. Tað er ábyrgdarleyst, at fullveldismálið, sum vit eftir drúgvar og neyvar við- gerðir hava verið fullsamd um at loysa, skal gevast upp fyri skutil, skrivaði Høgni Hoydal millum annað í brævinum til løgmann. Høgni Hoydal ger løg- manni greitt, at hann ikki kann liva við, at fullveldis- málið fer fyri skeyti í parta- politiskum taktikki, gruggi og trýsti. Hann staðfestir, at samgonguflokkarnir eru ósamdir um fólkaatkvøð- una. Samstundis staðfestir hann, at ósemja ikki hevur verið um sjálva fullveldis- tilgongdina og rættin til sjálv at stovna Føroyar sum fullveldisríki. Tí boðar Høgni Hoydal løgmanni frá, at hann ikki fer at leggja fyri tingið upp- skotið um sjálva fólkaat- kvøðuna. Men at hann fer at leggja fyri landsstýris- fundin løgtingslógarupp- skotið um sjálvan fullveld- isleistin uttan fólkaatvøðu og uppskotið um at stað- festa sjálvsavgerðarrættin og fáa hesi niðan í tingið. – Harvið verður ein møguleiki hjá fullveldis- samgonguni at hóra undan, royna at lekja sárini og røkka sínum máli, staðfest- ir Høgni Hoydal í brævin- um til Anfinn Kallsberg. Rokið stendur við Men ikki bar til at mýkja løgmann. Høgni Hoydal setti lands- stýrisfundin eitt sindur seinni enn klokkan 13 og royndi at fáa tey umleið fimti landsstýrismálini av- greidd áðrenn Løgtings- skrivstovan stongdi klokk- an 16. Men tað tók tíð at viðgera øll málini, og ósemjan mill- um landsstýrisfólkini var stór um ætlanirnar hjá Høgna Hoydal. Tí var neyð- ugt at fáa avtalu í lag við Løgtingsskrivstovuna um, at málini kundu koman niðan eitt sindur seinkað. Hetta varð játtað, og tá klokkan nærkaðist hálvg- um seks seinnapartin miku- dagin, vóru uppskotini hjá Høgna Hoydal farin niðan til Løgtingsskrivstovuna. Hetta skapti mikið rumb- ul. Landsstýrisfólkini hjá Fólkaflokkinum, Jørgen Niclasen og Bjarni Djur- holm, gjørdu vart við, at tey ikki høvdu sæð uppskotini, og at Høgni Hoydal bara av sínum eintingum hevði lat- ið løgtinginum tvey mál uttan at viðgera tey á lands- stýrisfundinum. Høgni Hoydal avvísti hesum og gjørdi greitt, at hetta ikki var rætt. Hann staðfesti, at uppskotið um sjálvstýrisleist var tað sama, sum samgongan hevði viðgjørt og verið samd um í langa tíð, men bert uttan fólkaatkvøðu. Tí var tað ikki rætt, at hann hevði borið eitt lógarupp- skot í løgtingið uttan sam- gongunnar vilja. Grundgevingarnar hjá Høgna Hoydal hjálptu tó ikki. Í beinleiðis kjaksending í Útvarpinum, sum varð send beinleiðis úr Tinganesi beint eftir landsstýrisfund- in, var harður orðadráttur millum Høgna Hoydal fyri Tjóðveldisflokkin, Helenu Dam á Neystabø fyri Sjálv- stýrisflokkin og Jørgen Niclasen fyri Fólkaflokkin. Serliga var tað Jørgen Nicl- asen, sum fanst harðliga at Høgna Hoydal. Samstundis kom enn ein beinleiðis hóttan um sam- gonguslit úr London. Løg- maður gjørdi gjøgnum Út- varpið og InternetSosialin vart við, at um Høgni Hoy- dal ikki tók uppskotini aft- ur, hevði Tjóðveldisflokk- urin meldað seg úr sam- gonguni. Men meira hendi ikki í fyrstu atløgu. Høgni tók ikki málini aftur, og løg- maður valdi at bíða við at gera meira við málið, til hann kom heim aftur til Føroya. Sostatt fingu vit eitt óhaldbært vakum í pol- itiska lívið í Føroyum. Tinganes lukkað land Løgmaður kom heim til Føroya hóskvøldið. Men hóast landið var í politisk- ari undantaksstøðu og fólk ivaðust í, um vit høvdu eina samgongu ella ei, valdi løg- maður einki at gera við málið fyrr enn hann hevði hvílt seg. Heldur ikki vildi løgmað- ur umvegis miðlarnar kunna Føroya fólk meira um støðuna. InternetSosial- urin royndi fleiri ferðir hós- kvøldið at fáa fatur á løg- manni, men hetta bar ikki til. Í staðin vóru boðini um- vegis Marjun Hanusardótt- ir, løgmansstjóra, at løg- maður var troyttur eftir ferðina í Bretlandi og ætl- aði sær at kanna støðuna nærri og hvíla seg, áðrenn hann fríggjadagin fór at gera meira við málið. Fríggjadagin tók løgmað- ur umsíðir stíðið upp í størsta álvara. Hann fór fyrst á fund við flokkin hjá sær, har hann fekk fulla heimild sjálvur at taka støðu í málinum. Høgni Hoydal var eisini á fundi við sín flokk, og seint seinnapartin møttust teir tríggir samgonguleiðararn- ir, Anfinn Kallsberg, Høgni Hoydal og Helena Dam á Neystabø við eitt tómt fundarborð á skrivstovuni hjá løgmanni at loysa sam- gonguknútin. Lagnufund- urin var settur. Fundurin gjørdist drúgv- ur. Tey trý fundaðust til út á náttina og tóku fundin upp aftur dagin eftir. Telvað varð aftur og fram fyri at finna eina semju, men á døgurða leygardagin skilt- ust samgonguleiðararnir uttan at vera komin til nakra semju. Tingmanningarnar vórðu nú kallaðar inn. Samgong- an var um at bresta. Høgni Hoydal helt fast við, at hann fór at leggja uppskot síni fram á tingfundinum klokkan hálvgum tvey, og løgmaður helt fast við krav- ið um, at uppskotini skuldu takast aftur. Tað eydnaðist kortini at fáa tingfundin útsettan til klokkan 17, meðan fólk sótu á Gamla Apoteki og stríddust við at klinka sam- gonguna saman. Nógv varð runnið millum floksrúmini, men einki ítøkiligt kom burturúr. Vistu einki Eftir ein ógvuliga rokmikl- an dag á Gamla Apoteki við stórum fólkafundi uttan- fyri, ið kravdi, at uppskot- ini hjá Høgna Hoydal vórðu løgd fram, varð farið niðan í tingið eitt sindur yvir klokkan 17, uttan at nøkur semja var funnin. Løgmaður og Fólka- flokkurin stóðu fast við, at uppskotini hjá Høgna Hoy- al skuldu ikki fyri tingið, og eingin visti, um Høgni fór at lata tingformannin leggja tey fram ella ikki. Tinghúsið var stúgvandi fult av fólkið, og uttan fyri vóru mótmælisfólk við stórum skelti við undir- skriftum, ið heittu á løg- mann um at lata uppskotini verða løgd fram. Hóast tingfundurin skuldi verða settur klokkan 17, gekk meira enn ein tími áðrenn hann varð settur. Fundast varð dúgliga á tinghúsloftinum, og Tjóð- veldisflokkurin sat leingi í einrúmi, meðan ein hópur av tíðindafólki og øll ting- og landsstýrismanningin bíðaði uttanfyri. Men einki frættist. Ting- fundurin varð settur, og løgtingsformaðurin fór at lesa upp listan av málum, sum vórðu løgd fram. Fólk bíðaðu í spenningi, og ikki fyrr enn tingformaðurin var liðugur at lesa var greitt, at málini ikki vóru løgd fram. – Eg valdi at missa andlit heldur enn at missa alt sjálvstýrismálið á gólvið, vóru orðini frá Høgna Hoy- dal, eftir at hann hevði tikið hørðu avgerðina at bakka fyri løgmanni og taka upp- skot síni aftur. Tað gekk meira enn ein tími frá ásettu tíðini fyri tingfunin klokkan 17 leygardagin, til fundurin varð settur. Seinastu royndirnar á tinghúsloftinum vóru orsøkin. Tjóðveldisflokkurin og Fólkaflokkurin sótu í hvør sínum rúmi og skiftust at ganga inn til hvønn annan Mynd: Jens Kristian Vang Unga Tjóðveldið hevði savnað undirskriftir á eitt mótmælisskelti, sum varð sett við inngongdina til løgtingið, tá løgmaður kom á tingfund Mynd: Jens Kristian Vang