mikudagur 7. mars 2001síða 6

Nr. 46 - 7. mars 2001 11 10 Nr. 46 - 7. mars 2001 Sandoy Seafood í Sandoynni, hevur seinasta hálvtfjórða árið goldið 60 milli- ónir í lønum. Hetta er alt úrslit av, at lands- stýrið setti tríggjar milliónir í Sandoyar- ætlanina í 1997 ØKISMENNING Áki Bertholdsen Viðhvørt loysir tað seg hjá at lata almennan stuðul í vinnulívið. Tað er Sandoy Seafood í Sandoynni besta prógvið um. Í 1997 setti landskassin tríggjar milliónir av til eina Sandoyarætlan, sum tað varð nevnt. Sama árið blivu hesar tríggjar milliónirnar brúkt- ar til at lata flakavirkini í Skopun og á Sandi uppaftur við. Tað var Delta Seafood á Tvøroyri, ið saman við øðr- um, stovnaði Sandoy Sea- food, sum síðani fekk virk- semið ígongd aftur á teim- um báðum flakavirkinum. Síðani Sandoy Seafood fór undir virksemið í Sand- oynni fyri hálvumfjórða ári síðani, hevur felagið havt ein umsetning uppá 100 milliónir um árið, ella yvir 300 milliónir tilsamans. Tað eru eini 130 ársverk á teimum báðum virkjun- um í Skopun og heima á Sandi, og tilsamans eru yvir 60 milliónir goldnar í lønum í lønum. Harafturat kemur alt tað avleiddað virksemið, sum hetta kastar av sær. Marner Lisberg, nevnd- arformaður í Sandoy Sea- food, sigur, at sostatt eru tær tríggjar milliónirnar, sum tað almenna brúkti í stuðuli til Sandoyarætlan- ina í 1997, longu blivnar til 300 milliónir. – So kann ein og hvør gera sær sína meting av, hvønn týdning hetta hevur havt fyri Sandoynna – og fyri landskassan, tí hasar tríggjar milliónirnar eru komnar fleiri ferðir aftur í landskassan í skatti og av- gjøldum av ymsum slag, umframt í spardum útgjald- um úr ALS. Hentur Stuðul Sandoy Seafood er eitt dóttirfelag hjá Delta Sea- food á Tvøroyri. Delta Seafood á Tvøroyri varð stovnað í 1995 . – Tíðliga í 1997 fóru vit at kanna møguleikarnar fyri at víðka um virksemið. Vit høvdu fólkið til at víðka virksemið við. Men á Tvør- oyri vóru karmarnir í trengra lagi. So tað var eyð- sæð, at ein máti at koma víðari uppá, var at kanna møguleikarnar aðrastaðni í landinum. – Og tað var rættiliga skjótt, at eyguni fullu á Sandoynna. – Kreppan hevði rakt Sandoynna ógvuliga meint og arbeiðsloysið var eitt tað størsta í landinum. Har vóru eisini tvey virki, sum vit hildu, kundu brúkast til tey fiskivinnuendamál, vit høvdu í tonkunum, sigur Marner Lisberg. Hann heldur eisini, at Sandoyggin er sera áhuga- verd í fiskivinnuhøpi. – Tað er onki sum bendir á, at Sandoyingar tráað nakað serligt eftir at sleppa upp í oljuvinnuna. Tvs, at tað er onki at ivast í, at tær menniskjansligar og fíggj- arligar kreftir, sum eru í oynni, heldur fara at leggja seg eftir at royna at menna fiskivinnuna og tað, sum oyggin eisini er kend fyri, nevniliga landbúnaðin. – Tí fara fiskivinnan og landbúnaður helst at verða høvuðsvinnunar í oynni, eisini í framtíðini. – Áður vóru fleiri royndir gjørdar at lata virkini upp- aftur, men alt varð mis- eydnað. Fiskavirking átti bæði virkini, men fekk ikki lív í tey aftur og tey endaðu sostatt í tí tiltikna mølpos- anum hjá Fiskavirking, sum Føroya Banki síðani yvir- tók. – Úrslitið bleiv, at lands- stýrið setti tríggjar millión- ir av í eina Sandoyarætlan í eini roynd at fáa virksemi í oynni á føtur aftur. Tað vóru fyrst og fremst løgtingsmenninir Jógvan Adolf Johannesen og John Petersen, landsstýrismaður í fiskivinnumálum, sum vóru forsprákarar fyri at seta almennan stuðul í Sandoyarætlanina og sum løgdu stóra orku í at fremja ætlanina. Endin varð, at felagið Sandoy Seafood varð stovnað á sumri í 1997. – Tað vóru Delta Seafood á Tvøroyri, Havnar Timbur- handil, Arbeiðsmannafel- agið og Arbeiðskvinnufel- agið í Skopun og Vinnu- grunnurin á Sandi, sum Sands Arbeiðarafelag eisini er uppi í, sum stovnaðu Sandoy Seafood. Partapeningurin var tvær milliónir. – Men vit gjørdust skjótt greið yvir, at hetta var ov lítið til at lata virkini í oynni uppaftur við, tí nú virkini høvdu staðið still so leingi, var nógv at gera við tey, áðrenn tey kundu brúk- ast aftur. Tað var eisini neyðugt at keypa nakað av nýggjari útgerð. – Tí søktu vit um at fáa tær tríggjar milliónirnar, sum vóru settar av til Sand- oyarætlanina og tær vórðu so eisini settar í ætlanina. Tung byrjan Nevndarformaðurin í Sandoy Seafood sigur, at teir mettu, at tær tríggjar milliónirnar vóru nóg mik- ið til neyðugu útgerðina og til at gera virkini í stand aft- ur fyri. Ætlanin var so at brúka tær báðar milliónirn- ar, sum vórðu settar í felag- ið í partapengum, til rakstr- arfígging, saman við aðrari rakstrarfígging frá Bankan- um. –Avtalað varð gjørd við Føroya Banka um at leiga flakavirkini í Skopun og á Sandi. Men, tá vit lótu upp í september í 1997, høvdu vit brúkt 5,8 milliónir. So- statt høvdu vit brúkt allan partapeningin, allan tann almenna stuðulin, umframt 800.000 krónur av rakstrar- kredittinum frá Bankanum. – Av tí sama var byrjanin nógv tyngri, enn roknað var við. Marner Lisberg sigur, at tí er tað ongin ivi um, at virkini í Sandoynni høvdu aldrin komið ígongd aftur, hevði landskassin ikki latið tær tríggjar milliónirnar í stuðuli. Síðani hevur rættiliga nógv virksemi verið á teim- um báðum virkjunum í Sandoynni. – Virksemið er skipað so, at virkið Heima á Sandi er saltfiskavirkið burturav, og har verða skipini eisini landað. Hinvegin verður feskt og fryst arbeitt í Skopun. – Tilsamans eru eini 23.000 tons av fiski virkað á teimum báðum virkjun- um hjá Sandoy Seafood hesa tíðina, tað hevur havt virkini opin. Síðani er eisini tað hent, at DeltaSeafood keypt partabrøvini hjá Havnar Timburhandil, so at tað nú eru fýra partaeigarar eftir í Sandoy Seafood: Teir eru Delta Seafood, Arbeiðs- manna- og arbeiðskvinnu- felagið í Skopun og Vinnu- grunnurin á Sandi. Fyrimyndarligt samstarv í allar ættir Marner Lisberg sigur, at hesa tíðina, teir hava verið í Sandoynni, hevur sam- starvið við allar partar ver- ið fyrimyndarligt og fólkið í oynni hevur bakkað felag- ið 100% upp. Somuleiðis hevur samstarvið ímillum tær báðar bygdinar, Skopun og Sand, verið fyrimyndar- ligt. – Men fyri at fáa lønandi fiskivinnu, krevjast eisini, at vit hava dugnaligar fiskaseljarar. Og vit hava eisini havt sera gott sam- starv við tey bæði feløgini, sum selja mesta partin av fiskinum fyri okkum, Farex og Fiskasøluna. Vit hava somuleiðis havt eitt gott samstarv við Føroya Banka, sum framvegis eigur virkini. – Tað mesta, vit hava keypt av fiski, hava vit keypt frá skipum og bátum úr Sandoynni og samskiftið tann vegin i hevur eisini gingið væl. – Og ikki at gloyma, hava vit havt eitt sera gott sam- starv við Strandferðsluna. Eini 30% av fiskinum, vit arbeiða, keypa vit á upp- boðssøluni og fiskurin, vit selja, skal førast til Sand- oynna. –Flutningstólið, sum Strandferðslan hevur at røkja Sandoynna við, er Tróndur, og hann er bæði gamal og sera ótíðarhósk- andi, og lýkur ikki krøvini, sum verður settur til nútím- ans fiskaflutning. – Men Strandferðslan hevur gjørt sær sera stóran ómak fyri at veita okkum eina so trygga tænastu, sum gjørligt. Hon hevur verið ein sera týdningarmikil samstarvsfelagið fyri at tað skal bera til at hava virk- semi í Sandoynni yvirhøv- ur. Og tað er onki at ivast í, at tað verður eitt stórt fram- stig, tá ið nýggja sandoyar- ferjan fer at sigla nú í vár. – Tá kann eisini væntast, at vit fara at keypa meiri fisk á uppboðssøluni, um- framt tað, vit keypa frá skipunum í oynni. Tí talar alt fyri, at tað nýggja sand- oyarskipið fer at føra økt virksemið við sær á teimum báðum virkjunum í oynni, sigur Marner Lisberg. Ein stórur dreymur Nevndarformaðurin í Sandoy Seafood sigur, at hansara stóri dreymur er, at tað einaferð kemur so langt, at tað fer at bera til at løna teimum, sum dagliga arbeiða á virkinum, betri umstøður at arbeiða undir. Eitt nú vónar hann, at virkini einaferð fara at kasta so frægt av sær, at tað fer at bera til at luta ein part av yvirskotinum út til arbeiðsfólkið. – Vit hoyra dag og dagliga um, hvussu væl tað gongur í samfelagnum. Men eg haldi ikki at tey, sum arbeiða á flakavirkjun- um, merkja so nógv til hendan framburðin, sigur Marner Lisberg. Tríggjar milliónir blivu til 300 milliónir upp á trý ár – Tað er alt, sum talar fyri, at tá ið nýggja sandoyarferjan kemur í sigling, fer tað at føra økt virk- semið við sær á teimum báðum flakavirkjunum í Sandoynni, sigur Marner Lisberg, nevndarfor- maður í Sandoy Seafood Partapeningurin í Sandoy Seafood á Sandi er nú hækkaður eina millión krónur. Orsøkin er ikki, at felagið er í trupul- leikum. Men eigar- arnir vilja hava størri rásarrúm. Samstundis verður arbeitt fyri at víðka virksemið VINNULÍV Áki Bertholdsen Síðani tvøramenn stovnaðu fiskavirkið Delta Seafood fyri seks árum síðani, hevur fyritøkan verið í stórari og støðugari menning. Eitt stórt lop framá gjørdi felagið, tá ið tað, saman við øðrum, stovnaði Sandoy Seafood í Sandoynni. Sum tað sæst á grein aðrastaðni í blaðnum, er virksemið hjá Sandoy Sea- food nú komið í eina fasta legu, hóast byrjanin var væl dýrari enn ætlað. Tó eydnaðist árið í fjør ikki so væl, sum ætlað, ser- liga teir fyrstu mánaðirnir. Virkið hevði tó eitt yvirskot í fjør upp á 500.000 krónur, aftaná avskrivingar. Men Marner Lisberg, nevndarformaður í Sandoy Seafood, sigur, at gongdin higartil í ár bendir á, at hetta árið fer at roynast væl frægari. Hækkað partapening Nevndarformaðurin dylir ikki fyri, at teir hava verið fegnir um at teir hava verið við til lagt lunnar undir eina vinnuliga menning í Sand- oynna. – Tað kemst sjálvandi ikki minst av, at oyggjar- fólkið hevur tikið fult undir við teimum ætlanum, vit hava havt. Og hann sigur, at nú verða lunnarnir lagdir undir framtíðina hjá delagnum. – Avtalan við Føroya Banka um at leiga virkini í Skopun og á Sandi, gongur út 1. januar í 2002. – Tí má sigast, at vit standa á einum vegamótið í løtuni. Men tað skerst ikki burtur, at vit eru fremm- andir í oynni og spurning- urin um, hvat vit gera, er framvegis treytaður av, um undirtøka er fyri, at vit halda fram. – Men vit hava fingið at vita, at tað er full undirtøka fyri, at hildið verður fram við samstarvinum ímillum okkum og sandoyingar. – Tá vit fóru undir Sandoy Seafood, var tað ein roynd. Men vit eru nøgdir við gongdina og eru sinn- aðir at halda fram. Enn hev- ur hetta ikki kastað nakað av peningi av sær til íleggj- ararnar, men vit eru sann- førdir um, at tað fer tað at gera sum frálíður. – Fyrsta stigið var at hækka partapeningin í fel- agnum. Tað er nú gjørt við tað, at teir fýra partaeigar- arnir, Delta Seafood, Vinnugrunnurin á Sandi og tey bæði arbeiðarafeløgini í Skopun, hava sett 250.000 krónur í virkið afturat í part. Sostatt er partapen- ingurin hækkaður eina millión. Ætla at keypa virkini Marner Lisberg sigur, at kappingin í fiskivinnuni er sera hørð og ein orsøk til at hækka partapeningin er fyri at hava eitt tryggari fíggj- arligt grundarlag undir virkjunum. – Somuleiðis eru vit í samráðingum við Føroya Banka um at leiga virkini longri. – Men báðir partar eru áhugaðir fyri, at vit keypa virkini. Tí ynskja vit, at ein nýggj leiguavtala verður orðað við keypi fyri eyga. Marner Lisberg sigur, at slíkt stig høvdu teir ikki tik- ið, vóru teir ikki sannførdir um, at tað er ein framtíð í tí. – Og sjálvandi er tað altíð neyðugt at vit fylgja við og at menna okkum alla tíðina. Hann vísir á, at nýliga er eitt áhugavert fiskavirki komið í Skálavík og hann sigur, at í framtíðini fer samstarv at vera ímillum virkið í Skálavík og Sandoy Seafood. – Ein møguleiki er at vit kunnu levera virkinum í Skálavík rávøru, sum tað so kann arbeiða víðari. Ein annar møguleiki er, at Sandoy Seafood sleppur inn á virkið á Skálavík at hávirka fisk. Allir møgu- leikar eru opnir, sigur Marner Lisberg. Samstundis er Delta Samtakið, sum Sandoy Seafood er ein partur av, uppi í ymsum øðrum ný- skapandi ætlanum á fiski- vinnuøkinum, sum greitt verður frá aðrastaðni. Fyri meiri enn einum ári síðani, søkti Sandoy Seafood um loyvi at fara undir aling á Sandsvág. Men enn er onki svar komið ØKISMENNING Áki Bertholdsen Stendur tað til menninar aftanfyri Sandoy Seafood í Sandoynni, verður skjótt farið undir aling í Sand- oynni. Í hvussu so er, er tað meiri enn eitt ár síðani, at Sandoy Seafood søkti Landsstýrið um loyvi at fara undir aling á Sands- vág. Marner Lisberg, nevnd- arformaður í Sandoy Sea- food, sigur, at teir royna alla tíðina at menna felagið. – Og alivinnan er eitt ógvuliga áhugavert øki. Hann heldur, at sleppur felagið undir aling, hevði tað verið ein stórur vinn- ingur fyri tey bæði virkini í Sandoynni, tí so kunnu tey brúkast til at arbeiða laks í, tey tíðarskeiðini, tá ið lítil fiskur er at arbeiða. Og tað kundi ført til nógv størri virksemi á virkjunum í sambandi við kryvjing av laksi ávísar tíðir, o.s.fr. Men hann vísir eisini á, at tað er væl hugsandi, at samstarv kann takast upp við Lido Seafood í Skála- vík, so at alifiskur frá Sandoy Seafood eisini verður virkaður har. Onki svar Marner Lisberg sigur, at enn er onki endaligt svar komið frá Landsstýrinum. – Tað gongur strilti at fáa loyvi frá Landsstýrinum til aling í Sandoynni. Hann sigur, at orsøkin til at tað gongur so trekt at fáa aliloyvi frá Landsstýrinum, er, at lívfiskastøðin er í Skopun frammanundan. – Landsstýrið heldur, at verður aling í Sandoynni, kann tað fara at darva virk- seminum hjá lívfiskastøð- ini. Eitt nú verður stúrt fyri, at alingin kann smitta lív- fiskastøðina við ymsum sjúkum og tað vildi verið óheppið. Í hesum sambandi vísir nevndarformaðurin í Sandoy Seafood til nýggju avtaluna, sum er gjørd við ES. – Eftir henni er tað loyvt at flyta livandi djór til Føroya. Og hann hann spyr, hvar alifiskurin stendur í hesi avtaluni – Er tað eisini loyvt at innflyta alifisk, er grundar- lagið tikið undan lívfiska- støðini, tí hon varð júst bygd fyri at vit skuldu út- vega okkara egna lívfisk Men Marner Lisberg sigur, at alivinnan er avgjørt tann mest áhugaverda vinnan í løtuni. Tølini fyri alivinn- una tala fyri seg. – Tað eru ymsar meining- ar um smittuvandan við at hava eini alistøð á Sands- vág. Og vit mugu eisini staðfesta, at tað eru alibrúk bæði á Gomlu Rætt og undir Hestoy. Spurningurin er so, um smittuvandin í Skopun er størri frá aling á Sandsvág, enn hann er frá aling undir Hestoy og á Gomlu Rætt. – Men tað kann í øllum førum ikki vera rætt, at sandoyingar skulu forðast í at fara undir aling, bara tí at tað almenna hevur lagt eina lívfiskastøð í Skopun. Blív- ur tað niðurstøðan, so at landsstýrið ikki vil geva ali- loyvi á Sandsvág, eiga sandoyingar at fáa okkurt slag av endurgjaldi, heldur nevndarformaðurin í Sandoy Seafood. Sandoy Seafood: Eitt fiskavirki á vegamóti – Nógv arbeiði hevur verið á teimum báðum virkjunum í Sandoynni. Føroya Banki eigur framvegis virkini, og nú verður samráðst um eina nýggja leigiavtalu. Men Sandoy Seafood er eisini áhugað í at keypa tey bæði virkini í Skopun og Heima á Sand, og Bankin er áhugaður í at selja – Ætlanin er nú at fara undir aling á Sandsvág, men tað dregur út at fáa svar úr Landsstýrinum. Verða sandoyingar útihýstur frá alivinnuni, eiga teir at fáa endurgjald, sigur Marner Lisberg, nevndarformaður í Sandoy Seafood Ætla undir aling á Sandi