hósdagur 7. juni 2007síða 9

9 tíðindi Nr. 107 - 7. juni 2007 Nebbasildin er eisini grund­ar­lagið undir sjó­fugl­ in­um og tí, sum kemur und­ an kring um á fløtum, bergi og í urðum. Er eingin nebba­ sild á líkinda leið, doyr pis­ an í reiðrinum. Nógv dømi eru um slíka gongd. Toskur illa fyri Tað er fáur, sum ivast í, at tos­ka­stovn­urin á land­grunn­ inum og á Føroyabanka er il­la fyri í løtuni. Tað siga veiði­tøl­ini fyri farna ár okk­ um, og einki bendir á, at toska­veið­an verður størri í ár, kanska heldur lakari. Vit hava tøl yvir tos­ka­ veið­ina undir Føroyum langt aftur gjøgnum tíðirnar. He­si siga okkum, at vit í mið­al kunnu fiska eini 20.000-25.000 tons av toski um árið. Onkur ár hevur veið­an verið omanfyri 40.000 tons, og tá ringast vil­di til, var hon niðri á nøkr­um fáum túsund tons­ um. Bæði í veiðiliðnum og virk­is­lið­num hevur tað týd­ n­ing, at fiskurin ikki er ov smá­ur, sum vit ofta síggja, tá veiðan minkar. Prísirnir eru betri, og úrtøkan verður stør­ri. Nakað annað er so, hvus­ su álítandi tølini yvir tos­ka­ veið­ina eru. Helst eru tey á góð­ ari leið, men tað eru skip­ar­ar, sum halda, at vit okk­urt árið eisini hava til­ skri­v­að okkum tosk, sum slett ikki er veiddur í før­oy­ sk­um sjógvi. Hetta kann gera tølini eitt sind­ur misvísandi, men sum heild, mugu vit vænta, at tey eru á góðari leið. Veikur í valári Politiski myndugleikin er veik­ur, og tað er hann ikki minst í einum valári sum hes­um. Hann hevur ilt við at taka avgerðir sum kunnu ge­ra mun fyri fisk­a­stovn­ar­ nar - um hesar samstundis ge­ra negativan mun í at­kvøðu­posa­num. Fiskimaðurin livir av fis­ ki; politiski myndugleikin av atkvøðum. Tað er so einfalt. Sum tað liggur í orðinum, bygg­ir fiskidagaskipanin á fiski­dag­ar – og ikki á kvot­ ur. Hetta merkir, at øll veið­ an, sum skip og bátar fiska, kem­ur til høldar. Tað merkir sam­stund­is, at nógv fiskifør ha­va eina ávísa veiði eftir tos­ki, sum altíð vil vera ein partur av veiðini hjá eitt nú línu-og útróðrarflotanum. Nú ICES sær støðuna við tosk­inum so álvarsama, at fel­ags­skap­urin mælir til on­ga beinleiðis toskaveiði á land­grunn­inum og Før­oya­ ban­ka, hevur politiski mynd­ ug­­leikin ein trupulleika, um met­ing­arnar hjá ICES eru rætt­ar. Føroyabanki hevur verið frið­að­ur áður, og tað hevur gjørt mun. Toskurin kom fy­ri seg aftur, og um heystið fyri 3-4 árum síðan høvdu línu­skip rættiliga rokveiði á Bank­anum. Sakkunnleikin heldur, at trýst­ið á Føroyabanka hevur ver­ið alt ov stórt, og tí er tos­ka­stovnurin aftur nið­ur­ und­ir komin. Fleiri reiðarí hava sein­as­ tu árini keypt sær dýrar fiski­dag­ar á Føroyabanka, og spurningurin er so, um skip­ini sleppa at brúka hes­ ar dagar. Hugsandi er, at lands­ stýris­mað­urin í fiski­vinnu­ mál­um fer at mæla til at friða Føroyabanka – antin fult og heilt ella partvís. Ein slík avgerð fer at ganga út­yv­ir skip og bátar, sum ei­ga bankadagar, og spurn­ ing­urin er, um feløgini, sum hava goldið nógv fyri hesar dag­ar, hava rætt til end­ur­ gjald. Men løgtingið hevur ný­li­ ga staðfest, at tilfeingið í hav­in­um er ogn Føroya fólks, og tí er neyvan hugs­ an­di, at møguleikar eru fyri en­dur­gjaldi í hesum sam­ ban­di. Hvat er at gera? Lat okkum so koma til “brenn­an­di eplið”, sum iva­ leyst verður ein partur av pol­i­tis­ku viðgerðini, nú fiski­dag­ar skulu ásetast, og nýtt fiskiár stundar til. Tá innaru leiðirnar eru upp­vaks­trar­økið hjá ung­fis­ ki, er tað her, at sak­kunn­ leik­in metir, at tiltøk kunnu set­ast í verk – tiltøk, sum ge­ra mun. Sakkunnleikin met­ir eisini, at tað er her, at veiðitrýstið er nógv økt – við betri og effektivari bát­ um og nýggjum møgu­leik­ um við egning og agni. Sum er, hava smáu út­róð­ ra­r­før­ini loyvi at royna í klett­in, sum vit plaga at si­ga. Her eru ongar av­mark­ ing­ar. Menn siga, at lína stend­ur víða um, bæði dag og nátt. Er tað nú rætt, at so skal vera, kunnu vit spyrja. Í fiskidagaskipanini eru mø­gu­leik­arnir at verja tosk­ in smáir. Dagatalið hjá teim­ um, sum veiða mesta toskin, kann skerjast, men tað gong­ ur so aftur útyvir mø­gu­leik­ ar­nar hjá teimum at veiða onn­ur fiskasløg, sum skip og bátar tá hava uppaftur mei­ra brúk fyri, um rak­stur­ in skal hanga saman. Eingin vil missa dagar, sum onnur ár eru skerdir við ymiskum pro­sent­tali. Spurningurin er, um pol­i­ tis­ki myndugleikin í einum val­ári hevur rygg til at skipa so fyri, at útróðrarførini við lí­nu ikki sleppa av royna í klett­in, men kanska skulu út um tríggjar fjórðingar at seta? Politiski myndugleikin kun­di hóskandi tikið upp he­sa viðgerð og komið til eina niðurstøðu um, hvat er rætt og rímiligt, nú tos­ka­ stovn­urin er á fallandi føti. Skulu øll tey smáu út­róð­ rar­førini við línu út um trígg­jar fjórðingar – ella sku­lu myndugleikarnir kans­ ka mæla til, at útróðrarfør yv­ir eitt nú 30 føtur skulu út um innastu leiðina? Skal het­ta eisini vera galdandi fy­ri teir, sum royna við snel­ lu – ella skal snellan fram­ hald­andi sleppa at royna í klett­in? At fara á flot Spurningurin er so eisini, um myndugleikarnir ikki sku­­lu skilja ímillum vin­nu­li­ ga veiði og fiskiskap til hús­ brúks. Kalvalína átti hóskandi ei­si­ni at verið undantikin, tí hon veiðir einki tal av tos­ ki. Í allari hesi viðgerð, sum lands­stýris­maðurin í fiski­ vin­nu­mál­um eigur at taka upp, nú nýtt fiskiár byrjar til heystar, eigur hann sjálv­ sagt at taka fyrilit fyri gom­ lu føroysku mentanini – at maður, sum eigur bát, on­gan­tíð má missa rætt­ind­ ini at fiska sær nakrar fiskar til húsbrúks. Tann veiðan, sum endar á døg­urða­borð­in­ um í føroysku heiminum, er so evarska lítil, at hon beinir ik­ki fyri nøkrum fiska­stov­ ni. Politiski myndugleikin eig­ur at ansa væl eftir ikki at detta úr einari grøv í aðra – bara fyri at gera okkurt! Verður spurningurin um út­róð­ rar­flotan tikin upp, má tað ongantíð gerast so galið í Føroyum, at maður ikki slepp­ur at fiska sær nakrar reyð­fisk­ar ella smáfiskar til at ræsa – ella til knettir og frika­dell­ir. Kemur tann dagur, tá ikki er loyvt at fara á flot ein góð­ an dag, verða Føroyar fá­tæks­lig­ar hjá mongum. Ik­ki tí, at hetta er nøkur stór drift, sum hevur nakran ser­ lig­an fíggjarligan týdning, men tí, at hetta allar dagar hev­ur verið ein partur av ger­and­is­degn­um – og men­ tan­ini - hjá okkum før­oy­ing­ um. Ein mannarættur. Tað eigur ongantíð at ger­ ast so galið í Føroyum, at mað­ur ikki kann kasta snørið út fyri Hólmafles, suð­ur úr Glyvursnes ella inn­an­fyri Høgnaboða – til hús­brúks. sø noyðist at taka avgerðir Meðan toskastovnurin er illa fyri, er upsin væl fyri, og støðan við hýsuni er nøktandi Mynd: Vilmund Jacobsen Eik egið listafelag Starvsfólkini í Eik hava tikið seg saman, at stovna eitt listafelag, hetta er fyrsta listafelag í Føroyum stovnað á einum arbeiðsplássi. Felagið kemur at eita Listafelagið Eik og øll starvsfólkini í Eik hava møguleika at gerast limir í felagnum. Í dag hevur stovnandi aðalfundur verið, har viðtøkurnar vórðu samtyktar og listaverk burturlutað til limirnar. Stjórin í Listaskálanum, Helgi Fossádal, var tilstaðar og tosaði um listafelag og myndlist í dag. Tað sama var Marianna Norðoy frá Gallarie Focus, sum Listafelagið Eik samstarvar við. Spennandi uppstillingar Komandi mikukvøld hevur Suðurstreymoyar Javnaðarfelag fyrsta uppstillingarfundin. Javnaðarflokkurin í Suðurstreymoy hevur í løtuni tvey umboð á tingi, Kristian Magnussen og John Johannessen. Talan kann gerast um ein spennandi lista hesaferð, tí fleiri atkvøðuslúkar kunnu væntast á listan. Umframt báðar tingmenninar kann roknast við, at bæði Helena Dam á Neystabø og Heðin Mortensen verða á listanum. Helena fekk á seinasta vali 341 atkvøður, meðan Heðin fekk 398 atkvøður á Sambandslistanum. Gongur tað væl hjá Javnaðarflokkinum kann flokkurin fáa trý fólk vald – í øllum førum kann roknast við spennandi dysti millum høvuðsvalevnini.