leygardagur 10. mars 2001síða 9

gult cyan magenta svart Sosialurin Nr. 49 - 10. mars 2001 17 16 Sosialurin Nr. 49 - 10. mars 2001 TÓNLEIKUR Birgir Kruse »Góðan morgum, Las Ve- gas«, segði Axl Rose á aldarinnar fyrsta mána- degi. »Eg haldi eg havi sovið í eini átta ár, men nú eri eg aftur frammi.« Orð- ini fullu á pallinum í the House of Blues í Las Ve- gas. Og so royndu Axl Rose og nýggju fylgisneyt- ar hansara í Guns N’ Ro- ses ljóðútgerðina í sam- fullar tríggjar tímar. Nú varð klárt at byrja av nýggjum. Og vit kunnu vænta okkum ársins kon- sert siga ummælarar. Fyrst í Norðuramerika, síðani Suðuramerika og Evropa. Í juni verða teir í Norður- londum. Tað var seinrapartin av 80’unum, at amerikanski rokkbólkurin Guns N’ Ro- ses kom fram. Axl Rose, hvørs veruliga navn er William Bailey, gjørdist skjótt leiðandi ímyndin av hesum nýskapandi bólki, sum danska rokkalfrøðin Politikens Rock Leksikon skýrir einasta verduga avloysara hjá Rolling Sto- nes. Guns N’ Roses dyrkaðu harafturat eitt ljóð, sum gekk sum fótur í hosu aft- urvið nýggju talgildu tøkn- ini. Eftir at hava tvíhildið um gamla samgilda plátu- spælaran í mong ár – fyrst ein Lenco, síðani Pioneer – var tað ein fløga við Guns N’ Roses, ella báðar tvær, sum sannførdu meg um, at rætta ljóðið til rokk, var talgildi fløguspælarin. Og helst ein Sony. Síðani havi eg hildið meg til hesa tøkni. Rakstr- amáttur er orðið, sum ensk-føroyska orðabókin nýtir fyri dynamic. Hetta er kjarnin í bæði tónleikin- um hjá Guns N’ Roses og tøknini í fløguspælaranum. Fyrstu fløgurnar eg varnaðist við Guns N’ Ro- ses vóru GN’R Lies og Appetite for Destruction. Fyrstu kendu sangir teirra eru eisini av hesum báðum fløgum. Paradise City, Sweet child o’mine og Patience. Hesir vóru fyrstu sangir eg legði í talgildu fløguskuffuna. Ein ljóð- mynd, sum hvørki var hoyrd ella sædd áður. Hetta var rakstramáttur. Tá gavst eg at keypa plátur og legði meg eftir fløgum. Árið var 1989. Men tíðin fór frá Guns N’ Roses og grunge tók yvir. Men innan teir fóru í søguna, náddu teir, sam- bært tíðarritinum Rolling Stone, at spæla fyri størsta áhoyraraskara nakrantíð. Tað var ein konsert, hildin í London í apríl 1992 og send um fylgisvein, Freddy Mercury til minnis. Freddy, sum var sangari í Queen, doyði av eyð- kvæmi hin 24. november 1991. Eisini innan musikk- video hava Guns N’ Roses skrivað søgu. Tað er við sanginum »November Rain«, sum er hin mest ynskti á amerikansku MTV rásini. Nøkur ár eftir, at fløgan The Spaghetti Incident kom út 1993, syndraðist søguligi rokkbólkurin. Nú var bara sangarin Axl Rose eftir. Einasta, hann hevði at halda seg til, var navnið Guns N’ Roses og rætturin at brúka tað. Sigst, at hann nú hevur ført navnið aftur til heiður og æru. Heiðurs- krýndur og sigursælur, vilja amerikanskir ummæl- arar verða við. Fyrstu ferð, navnið Guns N’ Roses aftur var frammi, var í 1998, tá Axl Rose savnaði hesa manning: Robin Finck úr Nine Inch Nails á gittar, Tommy Stin- son úr Replacements á bass, Josh Freese úr The Vandals á trummur og so Paul Huge og Dizzy Reed. Árið eftir hoyrdist fyrstu ferð ein nýggjur Guns N’ Roses sangur »Oh My God«. Tað var í filminum End of Days. Nú ljóðar, at Guns N’ Roses koma til Norður- lond. Hin 25. juni spæla teir í Globen í Stokkholm, dagin eftir í Spektrum í Oslo og hin 28. juni rokka teir í Roskilde. Ikki er tað uttan orsøk, at Guns N’ Roses fara á drúgva konsertferð í Ev- ropa í summar. Tað er fyri at stuðla upp undir nýggju fløguna, sum kemur í mai og hevur fingið heitið Chinese Democracy. Konsertfyrireikararnir siga, at manningin verður Axl Rose, Robin Finck, Tommy Stinson, Bucket- head og Brian Manita, nevndur Brain. Jú, soleiðis ljóða dagsins nøvn í end- urreistu Guns N’ Roses. Á heimasíðunum www.- gnronline.com og www.- gunsnroses.com ber til at at fylgja við, hvussu leikur fer og hvør skráin verður. Guns N’ Roses leingi livið – og talgilda tøknin somuleiðis. Postboks 19, 110 Tórshavn, telefon 311820, telefax 314720, teldupostur: birgir@sosialurin.fo Blaðstjórn: Birgir Kruse EG MEINI TAÐ SJÓNARMIÐ Bárður Olsen Løgmaður bagatelliseraði samgongukreppuna og pástóð, at tað bara snúði seg um formalia. Álvara- tos hvørjum roynir hann at lúgva fyri? Tað var langt úti. Samgongan hevur spælt fallit. Tað einasta rætta er nýval. Um sam- gongan skal fáa sítt trú- virði aftur, so skal ein fólkaatkvøða verða í mai ella stutt eftir. Eg eri troyttur av at hoyra um loysing og samband, tað er tíð uppá at finna útav, hvat meirilutin av Føroya fólki vil. Nyrup segði, at skiftis- tíðin var fýra ár og dermed basta. Av einari ella aðrari grund skilti samgongan tað ikki, tí í langa tíð eftir hetta tosaðu tey um 12 ár. At enda fataði løgmaður tað og avlýsti fólkaatkvøð- una. Um samgongan ikki klárar at semjast um eina fólkatkvøðu, so eigur hon at pakka saman. Alt annað er at halda Føroya fólk fyri gjøldur. Tað er ringt at spáa um, hvør flokkur vinnur eitt næsta val, men tað verða helst Sambands- ella Tjóð- veldisflokkurin. Aftur ein polarisering. Næsta sam- gonga verður nokk ikki tann sama sum tann núver- andi. Sjálvt um Javnaðar- flokkurin og Sambands- flokkurin standa saman nú, fara teir neyvan at gera tað eftir eitt nýval. Næsta samgongan verður møgu- liga gjørd millum Fólka- flokkin, Javnaðarflokkin og Sjálvstýrisflokkin. Hoyrdi eitt brot frá fólkafundinum, tað var ein blanding av tjóðskaparro- mantikki og tosi um, at Guð var loysingarmaður. Ein margháttlig blanding. Tað er ongantíð rætt at blanda politikk og átrúnað saman. Tað hevur víst seg at verða ein eksplosivur cocktail. Hví vil danska stjórnin ikki, at vit loysa? Fái meg ikki at trúgva, at tað snýr seg um økonomi og verju- politikk. Danir eru nokk bangnir fyri, at Grønland fer at taka loysing stutt eftir, at Føroyar hava loyst. Í sambandi við verjupolit- ikk, er Grønland nógv týdningarmiklari enn Før- oyar. Tað gevur eisini sta- tus at eiga heimsins størstu oyggj. Fólkaatvøða var í Føroyum stutt eftir, at Ís- land tók loysing. Danir eru bangnir fyri, at søgan fer at endurtaka seg. Einaferð í framtíðini eiga vit at taka loysing, men tað skal gerast við skili. Tá tað fíggjaliga er forsvarligt at taka loysing. Tjóðskaparromantikkur er kanska ein góð grund fyri at taka loysing, men ikki nóg góð. Tá tað fíggjarligt er óforsvarligt, mugu vit lata verða. Tí tað ber jú ikki til at liva av tjóðskap- arromantikki eina. Er olja í undirgrundini kunnu vit byrja at hugsa um at loysa, men tað snýr seg ikki bara um pengar. Hvat fer at henda eftir, at vit einaferð hava loyst? Verður tað isolering? Um vit einaferð fara at taka loysing, eiga vit at fara við í ES. Ísland og Noreg fara uppí, so er spurningurin, um vit klára okkum uttan- fyri? Tað er kanska eitt sindur tápuligt at taka loysing og so knýta seg uppí ES, men alt er betri enn isolering. Vit eru ein partur av stóru verð og eina at taka eina ábyrgt, sjálvt um vit eru lítil og fáment. Livst so spyrt. Rakstrarmáttur Løgtingsval Skal tað verða rakstramáttur, so eru tær báðar Guns N’ Roses fløgurnar GN’R Lies frá 1986 og Appetite for Destruction frá 1987 framúr til endamálið! Axl Rose og Elton John á palli í London hin 20. apríl 1992, tá rokkstjørnur mintust Freddy Mercury. 72.000 áskoðarar vóru á staðnum og 1 milliard fólk í 70 londum sóu konsertina um fylgisvein Axl Rose er aftur leiðari í Guns N’ Roses. Nýggja fløgan eitir »Chinese Demo- cracy« og í juni spæla teir í Norðanlondum JØRGEN-FRANTZ JACOBSEN. Í samband við, at skaldið Jørgen-Frantz Jacobsen hevði 100 ára dag, setti Urd Johannesen sær fyri at fáa til vega eitt tónlistaverk. Sunleif Rasmussen hevur skriva Ferðina, sum verður frumframførd 31. mars Ferðin – hásongur til ljósið TÓNLIST Dagfinn Olsen Skaldið Jørgen-Frantz Jac- obsen var føddur tann. 29. november í 1900. Hann doyði blaðungur. Tað var í samband við 100 ára dag skaldsins, at Urd Johanne- sen, limur í Havnarkórin- um, setti sær fyri at fáa til vega eitt tónlistaverk. Slíkt er ikki løtuverk, stórt ar- beiði skal í gongd, og samlaða fíggjarætlanin er eisini stór. Urd setti seg í samband við tónaskaldið Sunleif Rasmussen, sum játtaði at skriva verkið. Hann settist at skriva í september í 1999 og verkið var liðugt í november 2000. At verkið ikki kundi framførast sjálvan 100 ára dagin, var greitt frammanundan, men nú er nærum klárt at fara á pall. Venjingar fara fram og framført verður tann 31. mars í Norðurlandahúsin- um. Dámar væl tekstin Farna vikuskiftið vitjaði tónaskaldið í Føroyum fyri at venja við Havnarkórin- um. Annars hevur Ólavur Hátún vant verkið við kór- inum. Jóhannes Andreasen hevur havt fylgispælið. Vit hittu Sunleif eftir venjingina í Santa Frans Skúla í Havn leygardagin. – Eg eri væl nøgdur við venjingina, sigur Sunleif, ið eisini sigur seg vera nøgdan við verkið. – Eg havi roynt at arbeitt við gomlum klassiskum formum, tonaliteti, á ein nýggjan hátt. Verkið er skrivað tonalt, men hugsað á nýggjan hátt, sigur Sun- leif, ið ikki dylur, at tað sleppa at skriva júst hetta verk, var eitt slag av ynski- arbeiði. – Mær dámar væl tekst- in. Tað er mestsum ein há- songur til ljósið. Verkið er í fýra satsum. 1. satsur er myrkur. Har eru bara tey lágu ljóðførini, so sum bassar, celloir, paukur og klaver. Og bassolo. 2. sats- ur er lyriskur, tað er alt verkið, men her lýsur hann Havnina, fólkini, lívið. Her er ein sopransolo og violin, duett. So kemur kór inn. 3. Satsur er hin longsti og er í høvuðsheitum ein tenor- solo við kórsvari. Her er vár. Hann nevnir nógv tón- leik og tað er býtt upp í partar. Hann nevnir í 3. satsi Rondo Allegro. Tað er nakað, ið kemur aftur alla tíðina. Har havi eg gjørt so, at kórið nærum syngur tað sama alla tíðina í yms- um stemmum og formum. Gamli rondoformurin er frá 13-1400 talinum. Upp- runaliga ein dansur, sum kom inn í klassiskan tón- leik við fólkatónleikinum. Rondo merkir bara »runt«. 4. satsur er stytsti satsurin. Hetta er ein villur satsur, har er ljós, sól, veitsla og summar. Her eru sjálvsagt tey lágu ljóðførini goymd og tey høgu sleppa framat, verkið fer frá tí heilt myrka til tað heilt ljósa og hetta liggur í tekstinum, greiðir Sunleif frá. Ferðin Og her hómast eisini heitið á verkinum. – Tað er ein ferð frá myrkri til ljós. Sjálv yrk- ingin, teksturin, eitur Nýggjársouvertura. Jørgen- Frantz hevur skrivað hetta á nýggjárinum og sent til William Heinesen. Tað kundi eg ikki nýta sum heiti. Ouvertura merkir forspæl og tað er Ferðin ikki. Tað er uppá einar 35- 40 minuttir. Eg mátti finna annað heiti og orðið »ferð« er ofta nevnt, sigur Sunleif Rasmussen. Tónakendur tekstur Teksturin eftir Jørgen- Frantz Jacobsen í bókini Dýrmæta Lív hellur seg nógv at tónleiki. Yvir- skriftir eru, sum t.d. An- dante og Rondo Allegro. Eisini verður ofta greitt frá við tónlistarligum mynd- um. Hevur hetta verið ein vansi ella fyrimunur, tá Ferðin skuldi skrivast? – Teksturin er tónleikur! Ein fær hugskotini beinan- vegin, so tað er ein stórur fyrimunur. Tá ein hevur ein tekst, so er ein altíð eitt sindur bundin, tí har er altíð okkurt givið framm- anundan. Skrivar ein in- strumentaltónleik, so má ein hugsa fleiri ting sjálv- ur, sigur Sunleif. – Eg fekk nógv latið upp í hendurnar, við at lesa Dýrmæta Lív. Millum annað sigur hann eina- staðni (Blaðs. 78, blðm.), at hann er í Haldarvík, og hoyrir vindin blæsa í ein krana. Burturúr fær hann eitt lag hjá Schubert, nevnt Standshen. Tað eru sjey tónar og hesar brúki eg, sigur Sunleif og leggur afturat, at sum heild nýtir hann í Ferðini lítið av tóna- tilfari, men tað sum er, verður nýtt í ymsum form- um. – Hetta fekk eg upp í hendurnar, men umframt fekk eg ymsar lýsingar. T.d. tá Jørgen-Franrz skriv- ar Barbaru. Tá skrivar hann til William, at hann hevur nógv hugskot, men holdið er veikt. Men hann skrivar hetta musikalskt. Hann sigur, at sinnið er sum villir blásarar, men likamið er sum sorgnar violinir. Hetta nýti eg gjøgnumgangandi í verkin- um, sigur Sunleif Rasmus- sen um Ferðina, sum er skrivað soleiðis, at tekstur- in kann syngjast bæði á føroyskum og donskum, sum jú var skrivimálið hjá Jørgen-Frantz. Stórt verk Tann 31. mars verður Ferð- in framførd. Dirigentur verður Bernharður Wilkin- son, ið eisini stjórnaði, tá fyrsta føroyska symfoniin varð framførd. Hana hevði Sunleif eisini skrivað. Diri- genturin verður í Føroyum í eina viku undan konsert- ini, so hann kann venja við sangarum og tónleikarum. Umframt Havnarkórið, koma 55 sangarar úr Ís- landi. Har eru tvær før- oyskar kvinnur við, ið eis- ini taka sær av at arbeiða við føroyska tekstinum. Føroya Symfoniorkestur spælir verkið. Eini 35 før- oyskir tónleikarar eru og eini 25-30 koma úr Dan- mark. Grundstamman er sostat Føroya Symfonior- kestur. Solistar eru Joanna Jo- hansen, sopran, Ernst Sondum Dalsgarð, tenor og Eiríkur Hreinn Helga- son úr Íslandi, bass. Gongur strúkandi Sunleif hevur úr at gera. – Dagin eftir framførsl- una í Norðurlandahúsinum fari eg til París, har ein onnur frumframførsla er av einum av mínum verkum 2. apríl. Hetta er fyri solo- saxofon og elektronikk. Ein stór messa er í París og franski parturin av mínum forlag ætlar at promovera mín tónleik. Ein bílegging er longu komin afturat úr Fraklandi frá einum fronskum ljómliði, sum eg skal skriva til næsta ár. Í løtuni skrivi eg eitt verk, eina strúkikvartett, til nakr- ar slovakar, sum koma til Føroya í summar og frum- framførslan skal vera tann 24 juni á einum so eksot- iskum stað sum við Gjógv, greiðir Sunleif frá. – Eg skal eisini vera eitt av trimum høvuðsnøvnum á einum musikkfestivali í Odense, Musikhøst, í nov- ember. Odense Symfonior- kestur hevur í tí sambandi bílagt eina saxofonkonsert, sum eg skal skriva í vár og í summar. Musikhøst er ein hin størsti festivalurin í Danmark fyri nýggjan tón- leik, sigur Sunleif, ið sum skilst hevur nógv jørn í eldinum. Dreymurin Sunleif og familjan hava nú búð í Danmark í 13 ár, men Sunleif dylir ikki, at dreymurin er at flyta aftur til Føroya einaferð og at tey hava spælt við hesa hugsan, men einki ítøkiligt er tó enn á hesi leið. – Eg kann skriva mín tónleik allastaðni. Eg eri komin á eitt forlag, SUD, ið tekur sær av at selja mín tónleik. Forlagið var, og er, danskt, men hevur í dag nógvar samstarvsfelagar í mongum londum. Forlagið hevur voksið seg stórt, tað hevði nógv af partiturun- um hjá Carl Nielsen, og hevur m.a. vunnið pening uppá hesi, greiðir Sunleif frá henda seinnapartin, vit sita í gomlu kirkjuhølunum í Santa Frans Skúla, har venjingar eru farnar fram. Og Sunleif er væl nøgd- ur við verk og við venjing- arnar og gleðir seg til frumframførsluna av Ferð- ini tann 31. mars og hann kann ikki lata vera við at nevna stigtakaran. – Eg haldi, at tað er flott, at Urd Johannesen hevur tikið stig til hetta og hevur fingið hetta at hanga sam- an. At hon hevur fingið hugskotið og hevur gjøgn- umført tað, sigur Sunleif Rasmussen, tónaskald. Ferðin – fíggjarætlan og stuðlar Fíggjarætlanin er 750.000 kr. Stuðlarnir eru: Nordisk Kulturfond (250.000) Norðurlandahúsið (sum stendur sum fyriskipari og »karmur« heldur enn beinleiðis stuðul) Tórshavnar Býráð Undirvísingar- og Mentamálastýrið Mentunargrunnur Landsins FITUR Tórshavn-Reykjavík-Nuuk Kodas Kollektive Båndmidler Statens Musikråd Dansk-færøsk kulturfond Og vælvild annars frá nógv- um øðrum pørtum, sum eru við í ætlanini, t.d. Atlantic Airways og Smyril Line. Tiltakið verður fyriskipað saman við Føroya Symfoni- orkestri og Norðurlanda- húsinum. Plakatin til tiltakið »Ferðin«, sum er tón- leikaverk eftir Sunn- leif Rasmussen. Yvir øllum sveimar Jørgen Frantz Jacobsen. At- gongumerki fáast í Norðurlandahúsi- num, í Kunningar- stovuni og í Kiosk Vár, frá mána- degnum Vegir krossast: Við busstøðgistaðin í Kollfjarðardali, hitti myndamaðurin Jens Kristian Vang tey bæði Sunnleif Rasmussen og Urd Johannessen. Sunnleif var ávegis til Danmarkar og Urd til Havnar. Hin 31. mars hittast tey aftur í Norðurlandahúsinum. Ikki løgið, at tiltakið nevnist »Ferðin«