týsdagur 13. mars 2001síða 7

Nr. 50 - 13. mars 2001 13 12 Nr. 50 - 13. mars 2001 ájavnt við borgaran í milli- ónabýnum. Tað at búgva í Føroyum er ikki longur ein geografisk avmarking í sjálvum sær, tí globali, elektróniski alfaravegurin er algongdur hjá øllum teimum, sum vilja verða borgarar í hesum heims- samfelag. Í hesi altjóðagerð er tó ómetaliga umráðandi ikki at gloyma sín uppruna, at virða tey, sum undan eru farin, og læra av teirra lívs- royndum, tí alt gott um tøknilig framstig og al- tjóðagerð, men í kjalar- vørrinum á teimum lúrir rótloysi, sum á mangan hátt skapar eitt asosialt og einsamalt menniskja. Hetta er nakað, vit enn ikki hava merkt so nógv til hjá okk- um, men sum er vaksandi trupulleiki í størri londum. Tjóðskaparkensla og at hava visiónir og dreymar eru ikki móti í tøkniliga heimssamfelagnum. Hesi virði, sum hava givið fólki, samfelagsbólkum og tjóð- um lívsvirði og treysti at stríðast fyri tí, sum hevur verið teimum lívsneyðugt og kært, eru dømd deyð at verða á tøkniliga alfara- vegnum. Globaliseringin brýtur niður landamørk og annan skilnað og á tøkniligi alfaravegnum er tað ein- staklingurin, sum vinnur longst fram á leið. Í tí heiminum ert tú ikki før- oyingur, men heimsborgari. Ongantíð áður hevur verið so neyðugt, at hvørt einstakt menniskja følir ábyrgd fyri altjóða sam- felagnum og teirri klótu, vit búgva á, tí dálkingin og ovurnýtslan av náttúruríki- døminum hóttir tilveru- grundarlag okkara hvønn einasta dag, men, tí tað er eitt men, í altjóðagerðini hava røturnar og samleikin lyndi til at hvørva. Og í avsosialiseringini hvørvur menniskjavirðið og virð- ingin fyri hvør øðrum sum menniskju. Individualiser- ingin hevur úti í heimi ført við sær, at fólk gerast iso- lerað og kenna seg einsa- møll og lítilsverd. Tey kenna betur stjørnuna á sjónvarpsskíggjanum, lívið hjá einum kendum sjón- leikara ella politikara enn tey kenna sín egna granna. So er ikki hjá okkum enn, og vit mugu vóna, at hetta heldur ikki verður gera- disdagurin úti í framtíðini. Famtíðin kemur ikki av sær sjálvari, sigur eitt av skald- um okkara. Vit mugu hvør í sínum lagi gera okkara til, at framtíðin hevur meira at bjóða av góðum enn av ringum. Vit mugu í størri mun spyrja okkum sjálv, hvat kunnu vit gera fyri samfelagið og ikki bara spyrja, hvat samfelagið kann gera fyri okkum. Vit eru jú samfelagið og sam- felagið verður, so sum borgarin í samfelagnum vil, at tað verður. Í Føroyum hava vit enn varðveitt virð- ingina fyri ættini, familj- uni, vinunum, grannunum, skúlafeløgunum og ar- beiðsfeløgunum. Latið okkum halda á við tí, sjálvt um vit ikki altíð eru so samd, tí virðingin fyri hvør øðrum byggir fyrst og fremst á at góðtaka, at fólk kunnu hava onnur lívsvirði, aðrar hugsanir og annan lívsstíl enn vit sjálv. Hesi virði eru hornasteinurin undir einum fjølbroyttum og pluralistiskum samfelag, sum eitt og hvørt demo- kratiskt samfelag átti at bygt á. Sum lítil tjóð mugu vit eisini leggja okkum í geyma, at standa vit – hóast ikki fullsamd – sum ein rødd mótvegis umheimin- um, so standa vit stinnari og koma longur fram á mál. Øllum øðrum kann ein sterkari mótpartur gera sær dælt av! Vit eiga sum føroyingar at virða okkara egna, sum tó á ongan hátt eigur at merkja, at vit lítilsvirða og halda hánt um tað, sum er øðrum kært. Tvørturímóti er tað vegurin at skilja og virða onnur. Virðingin fyri øðrum gongur gjøgnum sjálvsvirðingina. Vit mugu ikki sum fólk standa við húgvuni í hondini og biðja um okkara sjálvsagda rætt. Uppaftur minni mugu vit lata okkum kúga, har vit vita, at vit hava allan rættin. Slík framferð skapar onga virðing, hvørki fyri okkum sjálvum ella øðrum. Kunningarsamfelagið er veruleiki. Broytingar henda skjótt og eru víðfevndar eftir ongari tíð. Hetta setur ómetalig krøv til hvønn einstakan okkara at fylgja við tí, sum hendir. Og sjáldan hevur tørvurin á einum góðum og nýtíðar- ligum skúla verið so stórur sum nú. Fáir samfelags- bólkar hava so stóran týdning fyri trivnað og framburð í einum samfelag sum lærarin, sum ósjálv- søkin og eftir besta føri- muni leggur í tað uppvaks- andi ættarliðið vitan og førleika til at taka upp arvin eftir tey, sum undan fóru. Øktu krøvini, sum sam- felagið setur skúlaverkin- um, bera í sær øktar byrðar á einstaka læraran, og tað er eingin sjálvfylgja, at hann tekur á seg hesar byrðar. Í dag merkja vit ein vaksandi læraratørv og í londunum uttan um okkum rýma lærarar úr skúlaverkinum. Vit eiga tí sum foreldur og samfelag at seta stóran prís upp á tað arbeiði, sum dag- liga verður gjørt í skúlun- um, og streingja á samfe- lagið at geva hesum sam- felagsbólki so góðar ar- beiðumstøður sum gjørligt, tí ein góður skúli er fyri- treyt fyri einum sunnum og góðum samfelag. Tøknin og framburðurin hava alt týðiligari leiklut í samfelagsgongdini og ilt er hjá vanligum fólki at fylgja við í tí, sum hendir. Gen- tøkni og teir møguleikar, hon hevur, seta ómetaliga stór krøv til bæði moral og etikk. Gentøkni og økt vitan hava sjálvsagt sera stóran týdning í stremban- ini eftir at lekja og sleppa undan deyðiligum sjúkum, men teir møguleikar, hon gevur at velja út og mani- pulera, eru ræðandi; tí mugu vit vera á varðhaldi, so fagri nýggi heimurin ikki gerst samfelagið fyri tey úrvaldu. Eisini náttúran kann koma at líða undir teimum genmanipulatión- um, sum verða settar út í hana, tí uttan mun til, hvussu langt vísindini kunnu fáa tamarhald á náttúruni, so fer náttúran uttan iva altíð at finna sínar egnu leiðir, og vit vanligu borgarar í heimssamfelag- num mugu so bara vóna, at stýring menniskjans av náttúruni ikki endar í ræðu- leikum og oyðileggingum. Uppgáva skótans at hjálpa fólki og vekja ans fyri náttúruni hevur ongan- tíð áður í søgu menniskjans verið so viðkomandi at taka á seg sum nú. Í dag er tað t.d. eingin sjálvfylgja, at vit fáa fríska luft at anda niður í okkum ella mat, sum ikki á onkran hátt er heilsu- skaðiligur. Blindi vakstrar- tankin og trároynd menn- iskjans av náttúruni hava elvt til, at jørðin ikki megn- ar at breyðføða allan heim- in. Tær sjúkur, sum í hesi løtu herja neyt og seyð í Evropa eru tekin um, at trároynd menniskjans av náttúrutilfeinginum kann hava óhugnaligar fylgjur. Globaliseringin hevur eisini havt tær fylgjur við sær, at tú ikki longur kanst ábyrgda einstaklingar fyri tær oyðileggingar, sum dálking og óheppin troyting av náttúruni hava við sær, og tí líða vit øll undir tí og gerast partar av tí. Upp- gávan hjá okkum øllum er at skapa virðing fyri náttúr- uni og samfelagnum, bæði í tí stóra og í tí smáa, og sjálvt um vit mangan kunnu loyva okkum at ivast, um slíkt arbeiði munar nakað, og hvussu væl fólkaræðið virkar, so hava sterkar røddir í fólkinum framvegis ávirkan á, hvørjar politiskar avgerðir verða tiknar. At enda fari eg at takka skótunum og Havnar Horn- orkestri fyri, at tey trúliga á hvørjum ári skipa fyri hald- um sum hesum og á tann hátt halda okkum føstum við tann týdning, sum náttúran og sosiali felags- skapurin hava og eiga at hava fyri okkum øll. Bjarta framtíð og gott summar. Takk fyri! ∆ Fær Føroya Pedagog- felag ikki nøktandi svar frá løgmanni uppá fyrispurning, hvør rættarstøðan hjá felagnum er, lýsir felagið við arbeiðs- steðgi og 500 pedagogar fær heim RÆTTARLOYSI Turið Kjølbro Gjáramorgunin handaði nevndin í Føroya Peda- gogfelag løgmanni eitt bræv. Felagið vil hava løg- mann at skera ígjøgnum í spurninginum um, hvør rættarstøðan hjá felagnum er. Spurningurin verður reistur, tí Pedagogfelagið hevur fingið mótstríðandi upplýsingar frá tveimum aðalstýrum. – Fáa vit ikki nøktandi svar frá løgmanni, innkalla vit álitisfólkini við møgu- ligum arbeiðssteðgi fyri eyga, sigur Carita Björk- lund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag. Líka til fyri einum mán- aði síðani visti Pedagog- felagið ikki betur, enn at tað er Fíggjarmálastýrið felagið skal samráðast við. Men 5. februar fekk felagið at vita, at Fíggjarmálastýrið ikki metur seg hava heimild at samráðast við Pedagog- felagið, tí kommunurnar hava yvirtikið dagstovna- økið. Hetta hendir eftir at Pedagogfelagið hevur handað Fíggjarmálastýr- inum krøv til nýggjan sáttmála og enntá eftir, at Pedagogfelagið afturímóti hevur fingið mótkrøv, sum ganga inn á dagstovnaøkið. Løgin mannagongd Sáttmálin hjá felagnum fór úr gildi 1. mars, og nú sátt- málaloysið hevur verið í tvær vikur, er framvegis ikki greitt, hvør skal sita hinumegin borðið, tá ið nýggjur sáttmáli skal tilevnast. Sum skilst hava kommunurnar ikki fingið boð um, at tað eru tær, sum skulu samráðast við Føroya Pedagogfelag. – Rættarloysi valdar í løtuni, og tí hava vit ikki annað at gera enn at venda okkum til løgmann fyri at fáa hann at greiða spurn- ingin, sigur Carita Björk- lund. Meðan dagstovnalógin var ávegis og til viðgerðar á løgtingi, fekk Føroya Peda- gogfelag at vita, at Fíggj- armálastýrið framvegis fór at vera mótpartur felagsins í eini samráðingarstøðu. Hetta er ikki niðurfelt í lóggávuna, men undir fyrstu og aðru viðgerð av lógaruppskotinum og í tveimum fyrispurningum váttaði landsstýriskvinnan í almanna- og heilsumálum, at so er. Alt seinasta heyst hevur Pedagogfelagið sam- ráðst við Fíggjarmálastýrið um nakrar flokkingar innan dagstovnaøkið. Í november í fjør gjørdi Pedagogfelagið greitt yvir fyri Fíggjar- málastýrinum, at sáttmálin skuldi sigast upp, og 1. februar í ár vórðu krøvini til komandi samráðingar latin inn. Tað undrar for- kvinnuna í Pedagogfelag- num ikki sørt, at Fíggj- armálastýrið tríggjar vikur áðrenn sáttmálin fer úr gildi finnur út av, at tað ikki er teirra borð at samráðast við Pedagogfelagið. – So leingi vit fáa mót- stríðandi upplýsingar frá tveimum aðalstýrum, kunnu vit einki gera. Grundin til, at vit eru kom- in í hesa støðu er einfalt útsøgnin frá landsstýris- kvinnuni á sumri í fjør, tá hon gjørdi greitt, at tað er Fíggjarmálastýrið vit skulu samráðast við. Vit kenna okkum ógvuliga illa við- farin og hendan støðan vísir, at landsstýrið og løg- tingið hvørki virða okkum ella kommunurnar, sigur Carita Björklund. Hon ger greitt, at Peda- gogfelagið als einki hevur ímóti at samráðast við kommunurnar. Tað er mannagongdina í málinum, tey fílast á. Møguligur arbeiðssteðgur Føroya Pedagogfelag hevur síðani hendan støðan kom í, fingið svar frá løgmans- skrivstovuni, har sagt verð- ur, at tað er kommunurnar Pedagogfelagið skal sam- ráðast við sambært komm- unulógini. – Svarið er als ikki nøktandi. Løgmaður eigur at koma inn í málið og taka eina sjálvstøðuga meting av okkara rættarstøðu. Vit fáa okkum illa at trúgva, at løgmaður eitt hálvt ár eftir at ein lóg er komin í gildi, letur eitt aðalstýri trýsta ígjøgnum eina tulking sum er beinleiðis í andsøgn við tað, sum landsstýriskvinn- an hevur boðað frá, sigur Carita Björklund. Avgreiðir løgmaður ikki spurningin nøktandi, verð- ur arbeiðssteðgur. Tað merkir, at øll tey, sum arbeiða á barnagørðum, vøggustovum, frítíðarskúl- um og sum dagrøktarar fara heim. Talan er her um eini 500 starvsfólk. Og fleiri túsund børn. . . Føroya Pedagogfelag: Hóttir við arbeiðssteðgi Vit fáa okkum illa at trúgva, at løgmaður eitt hálvt ár eftir at ein lóg er komin í gildi, letur eitt aðalstýri trýsta ígjøgnum eina tulking sum er beinleiðis í andsøgn við tað, sum lands- stýriskvinnan hevur boðað frá, sigur Carita Björklund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag Framhald av síðu 12 Uppgáva skótans at hjálpa fólki og vekja ans fyri náttúruni hevur ongantíð áður í søgu menniskjans verið so viðkomandi at taka á seg sum nú. Í dag er tað t.d. eingin sjálvfylgja, at vit fáa fríska luft at anda niður í okkum ella mat, sum ikki á onkran hátt er heilsuskaðiligur GRÆKARIS- MESSURØÐA Vár í Ólavsstovu Í dag bjóða vit tjóðfugli okkara, tjaldrinum, væl- komnum aftur úr fjarum londum. Koma tjaldursins boðar frá ljósari tíðum, boðar frá summari og sól. Vit fegnast eftir myrka veturin, at nú ber móti ljósari tíðum. Tjaldrið – hesin vakri fuglur, sum einki óttast og sum tekur dystin upp við rovfuglin – er við sínum lívstreysti vorðin natúrliga valið til tjóðfugl okkara. Og tað virði, sum Nólsoyar Páll hevur givið tjaldrinum í Fuglakvæðnum man eisini hava stuðlað hesum vali. Nólsoyar Páll nýtti tjaldrið sum mynd um seg sjálvan, tá hann skuldi lýsa tað órættvísi, sum danski myndugleikin framdi móti øllum framburði í hesum landi. Tjaldrið tekur í Fuglakvæðnum stríðið upp móti rovfuglunum, sum ímynda donsku, korruptu embætismenninar, og móti krákuni, sum umboðar føroyingin, sum smettar fyri donsku myndugleik- unum, hvat tjaldrið fæst við. So føroyingurin, sum heldur vil tekkjast teimum ”stóru” og mótarbeiða sín- um egnu, var eisini kent fyribrigdi á døgum Nóls- oyar Páls, men eingin framburður og ávøkstur spurdist burturúr tí. Fr a m b u r ð s m a ð u r i n Sverri Patursson var tann, sum tók stig til at heilsa flytifuglinum væl heim- afturkomnum, og alskur hansara og tilvit um tann týdning, sum náttúran hev- ur fyri okkum øll, kemur til sjóndar í stórum parti av skaldskapi hansara. Alsk hansara til fugl og náttúru og hansara ótroyttiliga stríð fyri framburði í hesum landi – bæði fyri fólk og fæ – stendur grækarismessan sum ímyndin fyri. Hon ímyndar somuleiðis tær bjørtu vónir, sum vit øll kenna, nú myrki veturin má lúta fyri ljósinum. Mál og mentan, sjálv- bjargni og treysti eru eingin sjálvfylgja. Tað krevur mið- víst arbeiði, krevur hollan kunnleika og eitt sjálvs- virði, sum javnsetir okkum við borgarar í øðrum tjóð- um. Úti í heimi sita fólk full av undran og virðing fyri, at so fáment tjóð hevur megnað og megnar at varðveita, lívga og fjølga um egið mál, egnar bók- mentir og egna mentan. Al- tjóðagerðin, sum eyðkennir tíðina vit liva í, ber í sær, at smáu málini og smáu mentanirnar sum sjáldan áður eru hótt. Vit kunnu eyðvitað lata standa til, men tá skaðin er hendur, er sjáldan nakar vegur aftur; og betri er at binda um heilan fingur. Vit eiga at geva okkara unga fólki málið í varðveitslu, og vit vaksnu mugu kenna ábyrgd fyri, at málið og mentanin verða handað eftirkomar- um okkara í góðum ella helst betri standi, enn vit arvaðu tey! Tað áræði, sum ung- dómur okkara vísir okkum hvønn einasta dag, bæði við at taka av teimum av- bjóðingum, sum kunning- arsamfelagið setur, og við tí treysti, tey fara í holt við at leggja undir seg nýggj øki, bæði geografiskt og in- tellektuelt, ber okkum boð um ein upplýstan ungdóm, sum stirðil er í og sum tekur ábyrgd. Ungdómurin er framtíð okkara og eitt land, sum ikki ger íløgur í sín ungdóm, hevur onga framtíð. Ongantíð áður hevur heimurin ligið so opin fyri tí uppvaksandi ættarliðnum. Elektróniska samskiftið setur borgaran í minstu bygdini í Føroyum Vár í Ólavsstovu helt grækarismessurøðuna í Havn: Eingin sjálvfylgja at anda fríska luft… Framhald á næstu síðu