týsdagur 13. mars 2001síða 8

14 Nr. 50 - 13. mars 2001 Nr. 50 • týsdagur • 13. mars 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Fýra føroyskar gentur hava ætlanir um at sleppa til HM-kapp- rógvin í sonevndum outriggarum RÓGVING Jákup Mørk Tá føroyingar tosa um kappróður, eru tað aloftast teir føroysku bátarnar, at tosað verður um. Sum so er einki løgið í tí, men seinnu árini hava so sanniliga eisini prógvað, at føroysk róðrarfólk eisini duga ann- að enn at rógva í serstaku føroysku bátunum. Kappingin í Scilly- Oyggjunum hevur prógvað, at okkara rógvarar eisini kunnu standa seg millum tey bestu í heiminum, men tað er ikki bara her, at føroyingar hava gjørt vart við seg. Danskir meistarar Fyri hálvum ári síðani eydnaðist tað nevnliga fimm føroyskum gentum at vinna DM í rógving í so- nevndum in-riggarum, og tríggjar av hesum hava nú ætlanir um at gera seg galdandi í flokkinum, sum verður rópt out-riggarar. Umframt tær tríggjar, sum longu hava vunnið gull - Katrin Olsen, Katrin Rubek Nielsen og Beinta Hansen – er Sigrid Svartá nú eisini komin í bátin. Tær tríggjar fyrst nevndu vóru í fleiri ár partur a suverenu mann- ingini á Jarnbardi, meðan Sigrid í nøkur ár hevur róð við kvinnunum á Hvess- ingi. Ein av føroysku gentun- um, Katrin Olsen, sigur við Sosialin, at rógving í hes- um bátaflokkum er full- komuliga øðrvísi, enn tað at rógva í førosykum bát- um. – Her er so øgiliga nógv meira talan um teknikk, tá tú rørt. Javnvágin í bátinum skal alla tíðina vera í lagi, tí báturin er sera smalur, og tolir tí ikki tað stóra, um vit hava hug at vagga frá síðu til síðu. – In-riggarin, sum vit róðu í at byrja við, er heldur breiðari, men eisini har er stórur munur í mun til før- oysku bátarnar, sigur Katrin, sum eisini sigur, at talan heldur ikki er um sama bátaflokkin, sum verður nýttur á Scilly oyggjunum. Tungt at sleppa til kapping Sum nevnt, so hav tríggjar av gentunum longu verið danskir meistarar, og Katrin sigur, at tað alla tíðina hevur verið ætlanin, at tær skuldu rógva kapp undir onkrum umstøðum. – Eg flutti niður um heystið í 1999, og tað var rættiliga skjótt, at vit funnu saman, og settu okkum fyri at fara at rógva. Tað er tó ikki bara sum at siga tað, um tú ætlara at rógva kapp í Danmark, sigur Katrin. – Vit gjørdu snøgt sagt tað, at vit hugdu í telefon- bókina, og har funnu vit so eitt felag, sum vit meldaðu okkum inn í. Tað gekk tó ein tíð, áðrenn vit høvdu gjørt øllum greitt, at vit eisini vildu við í kappingar. Í Danmark er stórur part- urin av limunum í róðrar- feløgunum bara við fyri at motionera, men tað var ikki tað, sum vit ætlaðu. – Tað eydnaðist okkum so at enda at sleppa við til DM fyri in-riggarar, og sum kunnugt, so gekk hetta upp á stás. Gullið hjálpti At føroysku genturnar vunnu gullmerki, skuldi eisini vísa seg at fáa av- gerandi ávirkan á møgu- leikar teirra at gera seg galdandi. Eftir hetta eru tær fluttar ein bátaflokk upp, og tær hava eisini fingið ein venjara, sum í øllum smá- lutum roynir at seta tær inn í, hvussu ein out-riggari skal rógvast. – Tað er eingin loyna, at vit eru sera fegnar um venj- aran hjá okkum, Vagn Nielsen. Hann er ein av av- gjørt bestu venjarunum í Danmark, og tá hann kort- ini var í felagnum hjá okk- um, so hildu vit okkum til at spyrja okkum fyri. Grundað á góða úrslitið í DM játtaði hann hesum, og nú er hann við okkum einar tvær til tríggjar ferðir um vikuna. Katrin leggur eisini afturat, at tað so avgjørt er neyðugt við venjara, um tað skal eydnast teimum at røkka langt í ítróttini. – Sum nevnt, so hevur hetta slag av rógving sera nógv at gera við teknikkin, og hevur tú ikki ein per- sónligan venjara, er ringt at fara rætt fram í hesum. – Vagn hjálpir okkum við øllum hesum, eins og hann helst eisini kemur at hjálpa okkum til kappingar, og hetta eru vit sera fegnar um. Hann hevur verið við til alt hetta sjálvur, og veit tí akkurát, hvussu vit skulu bera okkum at í kapping- unum, hvar vit skulu hita upp o.s.fr. Tað einasta, sum vit skulu hugsa um, er at rógva, og hetta er sjálvsagt ein stórur lætti hjá okkum. Hava stór mál Tá ein í fyrstu royndini hevur vunnið DM, er ikki annað enn náttúrligt at seta sær hægri mál, og tað hava føroysku rógvigenturnar so avgjørt eisini gjørt. At byrja við vóru tríggjar føroyskar á bátinum, men síðani er tann fjórða – ein donsk genta – skift út við enn ein føroying, soleiðis at talan nú er um ein rættiligan føroyskan bát. Saman hava tær fýra sett sær sum mál at luttaka við komandi HM-kapping, sum verður í Sveis í august mánaði, umframt at tær sjálvsagt ætla at gera seg galdandi, tá DM verður á skránni í heyst. Uppskriftin til hetta er venjing, venjing og venj- ing, og Katrin greiðir frá, at tær í løtuni venja upp móti 10 ferðir um vikuna. Hoon viðgongur, at hetta kann vera tungt, tá tú eisini hevur lesnaðin at hugsa um, men við eitt sindur av tilrættis- leggjan, hevur tað gingið higartil, og skal málið røkkast, er nógva venjingin neyðug. – Tað vum vit veruliga satsa uppá, er tó HM- kappingin í 2002, sigur Katrin. – Vit eru so stutt síðani byrjaðar við hesum báta- slagnum, men vit vóna tó, at vit eisini kunnu sleppa við í ár, tí hetta fer at geva okkum eina rúgvu av royndum, sum vónandi kunnu koma okkum til góðar komandi ár. Fáa ikki stuðul Sum nevnt, so er talan um stór mál, sum tær fýra hava sett sær, men í hesum sam- bandi hevur Katrin tó at enda eitt hjartasuff. Hetta snýr seg um figgjarligu tungu byrðuna, sum tær mugu lyfta, um tað skal eydnast teimum at sleppa við til stóru kappingarnar. – Hvussu langt vit sleppa í luttøku okkara, veldst eisini um, hvussu gongst hjá okkum í teimum kapp- ingum, sum vit taka lut í. Vit royna eisini at sleppa á eina venjingarlegu í Frak- landi, men hetta er sjálv- sagt kostnaðarmikið, og við lestri og rógving, er ikki hugsingur hjá okkum at hava nakað starv við síðuna av. – Vit hava roynt at sett okkum í samband við ym- isk føroysk virki, men tað hevur verið so eiðasørt, at nakað av hesum hevur stuðlað. Í nógvum førum hava vit ikki so mikið sum fingið eitt nei, men bara slettis einki aftursvar. – Sjálvar halda vit í øll- um førum, at hetta er sera keðiligt. Vit hava kanska ikki so nógv at bjóða stuðl- unum her og nú, men vit høvdu tó vóna, at nakað av vælvild varð sýnt okkum. Sleppa vit við til stóru kappingarnar, haldi eg eisini, at hetta so avgjørt átti at verið góð reklama hjá føroyskum útflutnings- fyritøkum. Tað er í øllum førum sera tungt hjá okk- um, at einasti frídagurin, sum vit hava um vikuna, skal nýtast til at skriva umsóknir um stuðul ymsa staðni, sigur Katrin Olsen at enda. Vónandi kemur eisini hetta í rættlag, soleiðis at føroysku kappróðragent- urnar kunnu røkka enn longri. Higartil er tað vorð- ið til gull í Føroyum og Danmark, so hví ikki eisini taka enn eitt fet á leiðini? Stíla móti HM Vagn Nielsen, sum er venjari hjá bátinum, hevur í mong ár róð kapp sjálvur, og telist í dag millum bestu venjararnar í Danmark Venjingarnar hjá føroysku getnunum eru úti við 10 í tali um vikuna, so tað er sjálvsagt tungt, um tíðin eisini skal nýtast til at taka sær av fíggjarliga partinum FOÍB ella Føroya Oljuídnaðarbólkur eitur áhugafelag ella yrkisgagn, sum tey 12 oljufeløgini við leitiloyvi í Føroyum nú stovna. OLJUFELØG Í FØROYUM Jan Müller Tíðin er nú farin frá GEM- samstarvinum millum olju- feløgini og føroyskar myndugleikar – ella rættari, GEM hevur loyst sínar upp- gávur – og verður í hesum sambandi tikið stig til eitt heilt nýtt tiltak undir heitinum FOÍB, sum stend- ur fyri Føroya Oljuídnaðar- bólkur. Hetta er eitt áhuga- felag hjá teimum 12 olju- feløgunum, sum hava fing- ið leitiloyvi á føroyska landgrunninum. FOÍB, sum verður felags yrkis- gagn hjá oljufeløgunum, hevur sum høvuðsendamál at samskipa og loysa felags tvørgangandi spurningar, ið koma at taka seg upp í kjalarvørrinum av eini komandi oljuvinnu. Sosialurin skilur, at tað hevur verið arbeitt við hes- um sokallaða áhugafelagn- um í eina tíð, og nú er so tíðin komin til at seta tað í verk. Umboð fyri øll olju- feløgini eru komin til Havnar í hesum sambandi og verður kunnandi fundur um tiltakið týsdagin. GEM givið úrslit Hetta merkir, at GEM-sam- starvið verður upployst. GEM hevur annars útint sínar mongu uppgávur og hevur sum so verið sera hent hjá bæði føroyskum myndugleikum og hjá olju- feløgunum. Byrjanin til GEM var eitt ynski um at seta gongd á og samskipa umhvørvisarbeiðið nú und- an tí fyrstu oljuboringini. Fleiri undirbólkar hava ar- beitt undir GEM við um- hvørvi, veðurspurningum, jarðfrøði og trygd. Úrslitið av øllum tí nógva innsavn- aða tilfarinum frá teimum mongu GEM-verkætlanun- um er ein databasi, sum kann verða sera hentur hjá øllum, sum hava okkurt til- knýti til komandi olju- vinnu. Leiðari fyri GEM øll hesi árini hevur verið Halvor Snarvold frá Statoil og verður tað uttan iva eisini hann, sum kemur at standa á odda fyri nýggja tiltakin- um FOÍB. Frá føroyskari síðu hevur so Hjalti í Jákupsstovu, stjóri á Fiski- rannsóknarstovuni verið eitt av oddafólkunum í GEM-arbeiðinum. Atlanti- con hevur so virkað sum skrivstova hjá GEM-sam- starvinum og bendir alt á, at Atlanticon fer at taka sær av teimum praktisku og fyrisitingarligu uppgávun- um hjá FOÍB eisini. Leiðari á Atlanticon er Hilmar Eliassen. Hann sigur við Sosialin, at nú vit siga farvæl til GEM, man fáur ivast í, at hetta samstarvið hevur havt stóran týdning. Uppbygt er eitt forstáilsi av øllum tí føroyska landgrunninum, sum vit ikki hava havt áður. Tað hevur so eisini verið við til at lyfta upp gransk- ingarstøðið í Føroyum, so- leiðis at bæði føroyskir granskarar og stovnar hava verið við í teimum avbjóð- ingum, sum GEM-verkætl- aninar hava havt við sær. Ringt er at seta á júst hvussu nógv GEM-verk- ætlanin hevur kostað, men tað man liggja einastaðni millum 20 og 30 mill. kr. ella meira. Hetta eru peng- ar, sum oljufeløgini hava latið. Men føroyskir stovn- ar hava so sett fólk og orku til tær ymsu uppgávurnar. Hvat verða tað so fyri spurningar, sum nýggja fel- agið FOÍB fer at taka sær av kundi verið spurt. Til tað er at siga, at tað fer at taka sær av málum, sum eru frammi í tíðini, og sum bæði hava við oljufeløgini og føroyska samfelagið at gera. Eitt nú skattaspurn- ingar. Sum so kann sigast, at hetta nýggja felagið fer meira at takast við samfel- agsligar spurningar, meðan GEM tók sær av meira fak- ligum spurningum, sum hava við eina komandi leit- ing at gera. GEM var meira ein partur av forkanningun- um til ta leiting, sum, nú skal fara í gongd og sum kanska endar við fram- leiðslu um nøkur ár. Har metir man seg so at hava rokkið á mál í tí málsetn- ingi, sum varð settur fyri nøkrum árum síðani. Nú verða so nógv nýggj evni at taka upp. Oljufeløg skipa sítt egna áhugafelag Frá seinasta GEM-fundinum, sum varð hildin í Havn. Mynd Jens K Vang Á hesum GEM-fundinum varð tosað um trygd og lógarvirksemi í sambandi við komandi leiting. Mynd Jens K. Vang