hósdagur 15. mars 2001síða 5

Hereford í Klaksvík skarar framúr sum matstova. Umhvørvi og matur renna saman í eina sann- førandi eind, sum er trupul at fáa betri Eyðun Klakstein Matstovan Hereford í Klaksvík er matstova við gjøgnumførdari góðsku, hugnaligum umhvørvi og hóvsemi. Hereford ger akk- urát passaliga nógv burtur úr á øllum økjum. Einki við at yvirdríva matarlepar, umhvørvi ella pynt, men harafturfyri er tað gjørt trygt og gott. Matstovan er klassisk, stílrein og framúr hugnalig. Smáir básar, bjálkar úr træi og livandi ljós gera mat- stovuna intima og heita. Ljósið er passaligt, og hitin tað sama. Einki er sum at sita á eini matstovu, har tað er ov kalt ella ov heitt, men tað er ikki trupulleikin her. Matstovan heldur til í einum gomlum bygningi, sum einferð í tíðini hýsti møblasølu og møblaverk- staði. Inni í sjálvari matstovuni er gamli stílurin ráðandi. Endaveggurin á húsinum, áðrenn bygt var uppí eina- ferð í tíðini, er partur av matstovuni, og ymsastaðni liggja lutir frá teirri tíðini, tá møblaverkstað var her. Ein høvil, ein pumpa og ein ómetaliga sjarmerandi svartur límovnur stuðla undir stílinum á matstov- uni. Passaligt er orðið Vit fáa eitt borð innast á matstovuni, har tað kennist sera fjálgt at sita. Útsýnið er nakað keðiligt – ein gulur miðnámsskúli og ein av høvuðsgøtunum í býnum eru beint uttan fyri vindeygað – men tað er nú ikki útsýnið, tú fert á mat- stovu fyri at uppliva, so hetta órógvar ikki, uttan tú avgjørt vilt hava tað at órógva. Matarlepin er passaliga stórur, passaliga føroyskur, og frágreiðingarnar um rættirnar eru passaliga langar. Einki við at spæla stórsnútað ella óneyðuga fínt, men heldur einaferð passaligt, gott og gjøgnum- ført. Eg biði um rækjubland og ein hvítleyksstoktan lambsrygg við stoktum epl- um, grønmeti og sós. Hinu- megin borðið verður biðið um hummarasuppu og Hereford steak við grøn- meti og kryddarasmøri. Eksklusivt Hereford hevur áður fingið sera góð skoðsmál fyri mat- in, og tað kann bara endur- takast her. Her er eingin vegur uttan um – hetta er matstova sum skarar fram- úr. Maturin hevur gjøgn- umførda góðsku, og har tú fært júst tað, tú biður um. Rækjubland hevur júst rætta blandið av salati og rækjum, hitin er tann rætti, og passaligt er við dress- ingi. Hummarasuppan sær elegant út, liturin dregur, og miðskeiðis í suppuni er eitt lítið tyssi av rækjum. Tað riggar bæði sum pynt og sum fylla í suppuni. Hvítleyksstokti lambs- ryggurin er ein avbjóðing fyri seg. Hesin gloypubitin á seyði svíkur heldur ikki. Hann er passaliga stoktur og moyrur. Ein lítil sveisisk epla- pannukaka á tallerkinum er eitt frálíkt yvirraskilsi, og tað kennist ekslusivt at seta tenninar í egyptiskar bønir, sum ongantíð hava verið frystar á vegnum til Føroya. Hereford-búffurin ber av. Júst so reyður, sum hann varð umbiðin, og sera moyrur. Eitt verdugt mið- punkt í máltíðini! Punktum verður sett við einum typiskum føroyskum kaffimunni. Og tá punktum er sett er tú eisini eitt kulin- ariskt upplivilsi ríkari. Gjøgnumførd góðska Matstovan er hugnalig, heit og klassisk Hereford í Klaksvík skarar framúr sum matstova Hvítleyksstokti lambsryggurin er ein gloypibiti, og Hereford-búff- urin eitt verdugt miðpunkt í máltíðini Nr. 52 - 15. mars 2001 9 8 Nr. 52 - 15. mars 2001 Forlagið Modtryk gevur út bók eftir Maluna Marners- dóttir, sum eitur Analyser af færøsk litteratur. Í bókini førir høvundin okkum gjøgnum týðandi tíðarskeið og ritverk í før- oyskum bókment- um BÓKMENTIR Turið Kjølbro Síðst í hesum mánaðin- um gevur danska forlag- ið Modtryk út bók eftir Maluna Marnersdóttir, sum eitur Analyser af færøsk litteratur. Tað er Jens Cramer, sum hevur skipað og ritstjórnað bókina. Í bókini førir Malan Marnersdóttir okkum gjøgnum týðandi tíðar- skeið og ritverk í før- oyskum bókmentum. Eisini eldri bókmentir verða viðgjørdar, serliga elstu kvæðini og ávirk- anin tey hava havt á nýggjari føroyskar bók- mentir. Ástøðiliga bak- grundin fyri greiningar- nar er lutvíst kvinnu- granskingin seinnu árini, lutvíst nýggjari bókmentaástøði. Bókin er bygd upp av níggju pørtum, sum upprunaliga eru skriv- aðir í tíðarskeiðnum frá 1986 til í fjør, men eru endurskoðaðir til hesa útgávuna. Fyrsti partur- in er yvirlit yvir føroysk- ar bókmentir frá kvæð- unum til í dag. Malan Marnersdóttir er cand. mag. í norður- lendskum og fronskum, ph.d. frá lærda háskúl- anum í Odense í 1986 og dr. phil, frá lærda há- skúlanum í Århus frá 2000. Hon er rektari á Fróðskaparsetri Føroya og lektor í norður- lendskum bókmentum har. Malan Marners- dóttir hevur skrivað fleiri bókmentavísinda- ligar bøkur, sum allar eru komnar út í Føroy- um. Analyser af færøsk litteratur eftir Maluna Marnersdóttir kemur út 26. mars. Bókin er 175 blaðsíður og kostar 198 krónur. - Familjan hevur ein týdningarmiklan leiklut, tá ið ein sálar- sjúkur í familjuni skal í viðgerð. Fyrr var rákið soleiðis, at tey avvarðandi ikki vórðu tikin við í røktini. Í dag ásannar psykiatriin, hvussu stórt gagn tað ger at hava familjuna við, sigur Eydna Iversen, nevndarlimur í felagnum Føroyskar Psykiatriskar Sjúkra- systrar, sum í summar skipar fyri stórari ráðstevnu, har familjan er høvuðs- evnið RÁÐSTEVNA Turið Kjølbro Seint í summar verður stór norðurlendsk ráðstevna hildin í Norðurlandahús- inum í Føroyum fyri psyki- atriskar sjúkrasystrar. Evn- ið á ráðstevnuni er familjan - ein møguleiki ella ein forðing, ásannandi, at familjan spælir ein størri leiklut í dag í viðgerðini av tí sálarsjúka. Skráin fyri ráðstevnuna, ið verður í døgunum 29. august til 1. september, fevnir yvir tríggjar dagar og er rættiliga rúgvismikil. – Tað hevur stóran týdn- ing fyri fakligu menningina hjá teimum, sum arbeiða í psykiatriini, at ein ráð- stevna av hesum slag verð- ur hildin í Føroyum. Tað er avgjørt umráðandi at ljós- kastarin verður settur á psykiatriina. Ikki minst nú Heimsheilsustovnurin WHO hevur lýst árið í ár sum alheims sálarheilsuár. Onkusvegna verður hetta økið undirmett og ikki virt so nógv. Vit skulu stríðast fyri okkara faki rættiliga nógv. Við ráðstevnuni vóna vit, at politikarar, myndug- leikar og onnur lata eyguni upp fyri psykiatriini. Á øðrum deildum á Lands- sjúkrahúsinum verður tosað um at skifta tól út og annað. Á psykiatrisku deild eru vit starvsfólk tólini. Orkan liggur bara í okkum starvsfólkum, sigur Eydna Iversen, nevndarlimur í felagnum Føroyskar Psyki- atriskar Sjúkrasystrar, stytt FPS. Felagið varð stovnað í 1995 og hevur 50 limir. Tað er ikki av tilvild, at familjan er sett á skránna fyri hesa ráðstevnuna. – Eisini innan psykiatri- ina verður ásannað, at familjan er og verður ein týdningarmikil partur, tá ið ein sálarsjúkur í familjuni skal í viðgerð. Fyrr var rákið soleiðis, at tey av- varðandi vórðu sett til viks og ikki vórðu tikin við í røktini. Í dag sær psyki- atriin, hvussu stórt gagn tað ger bæði fyri familjuna og tann sjúka at hava familj- una við, tí tann sjúki er mangan so illa fyri. Nógv sjúk búgva eisini heima, tí so fáir bústovnar eru í Før- oyum, sigur Eydna Iversen. Alheimskendir trupulleikar PSSN, sum er norður- lendski felagsskapurin fyri psykiatriskar sjúkrasystrar, skipar annað hvørt ár fyri ráðstevnu av hesum slag. Hetta er fyrstu ferð, at ráð- stevnan verður hildin í Før- oyum. Higar koma fyri- lestrahaldarar úr Norður- londum og Onglandi, sum eru frammarlaga á hvør sínum øki, at tosa um við- komandi evni, øll í sam- bandi við høvuðsevnið, sum er familjan. Nina Smebye, granskingarleiðari í Noregi, fer at tosa um, tá ið mamma ella pápi eru sjúk, og Allan Holmgren, magistari í psykologi frá Keypmannahavnar uni- versiteti, fer at tosa um familjuarbeiði, har hann tekur útgangstøði í sam- leika og sálarligum líðing- um. Ein føroyskur fyri- lestrahaldari er og tað er Tórmóður Stórá, ið er lækni undir útbúgving til serlækna í psykiatri. Hann fer at tosa um títtleikan av sjálvmorðum, sum er broyttur í vesturheiminum í áttati- og nítiárunum. Eydna Iversen heldur ikki, at vit kunnu tosa um serlig føroysk fyribrigdi, tá talan er um psykiatri. – Psykiatriskir trupul- leikar eru rættiliga alheims- kendir. Aðra staðni er stórt rúsevnismisbrúk millum sálarsjúk. So er ikki enn í Føroyum. Hjá teim sálar- sjúku speglast mentanin ofta í sjúkuni, t.d. síggja vit, at sjúkan vísir seg við religiøsum árinum, sigur Eydna Iversen. Verkstøð Á ráðstevnuni vera eisini workshops við nógvum áhugaverdum verkevnum. – Evnini á verkstøðunum eru øll í tráð við fyrilestra- evnini, men meiri ítøkilig, har luttakararnir arbeiða við ávísum evnum. Til dømis tá ið viðgerðartil- boðið ikki er nóg mikið til ta truplu familjuna, hvørji ynski og tørv hava tey av- varðandi, tá ið ein í familj- uni hevur sálarliga sjúku, hvussu verður hugburðurin broyttur millum starvsfólk soleiðis at tey síggja tey avvarðandi sum samstarvs- partnara, og nógv onnur evni, sigur Eydna Iversen. Ráðstevnan er ikki eitt- ans fyri psykiatriskar sjúkrasystrar. – Hon er avgjørt eisini viðkomandi hjá teimum, ið arbeiða innan heimarøkt- ina, ergoterapeutar, fysio- terapeutar, læknar, sálar- frøðingar og onnur, sigur Eydna Iversen. Enn er ov tíðliga at siga, hvussu nógv fara at taka lut á ráðstevnuni, men nevndin í føroyska felagnum miðjar ímóti at hava í minsta lagi 300 luttakarar. Hóast skráin fyri ráð- stevnuna er rúgvismikil, er eisini pláss fyri undirhaldi av ymiskum slag. Lista- maðurin Edward Fuglø ger huglagskollasjur undir sjálvari ráðstevnuni. Gentukórið Cantabile og Kári Sverrison syngja, og Hans Tórgarð frá Grímu framførir einmansleikin Van Gogh. Eisini verða útferðir og veitsludøgverði við øllum, ið til hoyrir. Flogfelag Føroya skipar fyri ferðunum hjá luttakar- unum og fyri útferðunum. FPS hevur fingið nógvar sponsorar til ráðstevnuna. Greiningar av føroyskum bókmentum Familjan ein møguleiki ella ein forðing – Tað hevur stóran týdning fyri fakligu menningina hjá teimum, sum arbeiða í psykiatriini, at ein ráðstevna av hesum slag verður hildin í Føroyum, sigur Eydna Iversen, nevndarlimur í felagnum Føroyska Psykiatriskar Sjúkrasystrar Mynd: Jens Kristian Vang