fríggjadagur 16. mars 2001síða 4

Sambært nýggjasta sjálvstýrisuppskotinu m hjá landsstýrinum, hækka fyrisitingar- ligu útreiðslurnar við 204 milliónum, tá Føroyar eru vorðnar fullveldisríki. Blokk- stuðulin á knappa milliard skal eisini burtur. Men lands- stýrið ætlar, at ein búskapargrunnur skal viga upp ímóti útreiðslunum SJÁLVSTÝRIS- UPPSKOTIÐ John Johannessen Fyrsta viðgerð av uppskot- inum til samtyktar um nýggju sjálvstýrissemjuna hjá samgonguni verður í løgtinginum í dag. Sambært viðmerkingun- um til uppskotið, eru árligu útreiðslurnar hjá Føroyum hækkaðar við góðari milli- ard, tá Føroyar hava fingið fullveldi. Landsstýrið roknar við, at fyrisitingarligu útreiðsl- urnar á føroysku fíggjarlóg- ini hækka við 164 millión- um, tá øll málsøki uttan rík- ismál eru yvirtikin. Tá Før- oyar eru vorðnar fullveldis- ríkið og ríkismálini tískil eisini eru yvirtikin, roknar landsstýrið við, at fyrisit- ingarligu útreiðslurnar hækka við umleið 40 milli- ónum afturat. Tað vil siga, at útreiðslurnar til fyrisiting tilsamans eru hækkaðar við umleið 204 milliónum, tá fullveldi er vorðið veru- leiki. Blokkurin burtur Samgonguflokkarnir eru samdir um, at blokkstuðul- in úr Danmark skal minka við 300 til 400 milliónum 1. januar næsta ár. Síðani skal blokkstuðulin minka so líðandi ár um ár. Blokkstuðulin ella heild- arveitingin úr Danmark er í løtuni 993,4 milliónir krón- ur um árið. Tískil eru 993,4 krónur færri í inntøkum hjá landskassanum, tá blokk- stuðulin er minkaður burtur í einki. Tá henda upphædd verð- ur løgd afturat metta fyrisit- ingarliga kostnaðinum av at yvirtaka øll málsøki, kunnu vit siga, at føroyska samfel- agið verður umleið 1,2 milliardir dýrari fyri lands- kassan at reka, tá Føroyar eru vorðnar fullveldisríki. Hesin meirkostnaðurin verður kortini ikki tveittur yvir høvdið á føroyska skattgjaldaranum í einum. Sokallaða uppskotið til samtyktar um sjálvstýri Føroya fólks leggur upp til, at málsøki so við og við verða yvirtikin eftir einum føstum leisti fram til 2012, og at vit taka yvir fyrisit- ingarliga kostnaðin av ávísu málsøkjunum, so hvørt vit yvirtaka tey. Somuleiðis skal blokkstuð- ulin minka árliga til einki er eftir, men kortini ætlar landsstýrið at høgga burtur meira enn ein triðing av blokkstuðulinum longu 1. januar næsta ár. Búskapargrunnur bjargar 1,2 milliardir í meirút- reiðslum er nógv fyri Før- oyska samfelagið. Tí inni- heldur uppskotið hjá lands- stýrinum ein búskapar- grunn, sum tryggjar javn- vág í føroyska búskapinum. Búskapargrunnurin er enn ikki settur á stovn, men skal virka frá 1. januar 2001, tá blokkstuðulin minar við 300 til 400 milliónum krón- um. Landsstýrið ætlar, at bú- skapargrunnurin skal kunna rinda 700 milliónir krónur inn í landskassan til fíggjarlógina næsta ár. Síð- ani skal grunnurin rinda eina fasta upphædd í lands- kassan fram til 2016. Landsstýrið roknar við, at útgjaldið úr búskapar- grunninum tilsamans í mesta lagi verður 5,25 milliardir krónur. Enn er ikki ein króna í búskapargrunninum, og hann er heldur ikki settur á stovn. Men landsstýrið ætl- ar at fáa hann settan á stovn sum skjótast, og síðani skulu allar serinntøkur landskassans beinast í bú- skapargrunnin, umframt at almennar ognir skulu selj- ast, fyri at fáa pening í bú- skapargrunnin. Høgni Hoydal, landsstýr- ismaður í sjálvstýrismálum, vísir í sjálvstýrisuppskotin- um á, at yvirskotsgjaldførið hjá landskassanum verður roknað sum innlán í Lands- banka Føroya, ið er oman fyri lóarásetta minstainnlán landskassans í Landsbank- anum. Tað vil siga, at yvir- skotsgjaldførið er tann upp- hæddin, sum inntøkur landskassans eru oman fyri markið fyri kravið, sum Landsbankin setur. Minstainnlánið fyri 2001 er 1.215 milliónir krónur, men er í miðar higartil 1.900 milliónir. Tískil er talan um eitt yvirskot, sum kann fara í búskapargrunn- in. Verður talan um slíkt yvirskot onnur ár eisini, verður tað somuleiðis flutt búskapargrunninum. Har- umframt væntar landsstýrið at fáa nógvan pening í bú- skapargrunnin við sølu av almennum ognum. Andstøðan hevur víst á, at hon ikki metir hetta sum eina skilagóða ætlan. Heilt einfalt tí, at hon metir ikki roknistykkið hanga saman. Ásannandi, at Føroya fólk er tjóð við ómiss- andi og framhaldandi sjálvsavgerðarrætti, tek- ur Løgtingið undir við, at farið verður undir eina miðvísa fullveldis- ætlan. Løgtingið tekur tískil undir við, at lands- stýrið fremur hesa ætl- an: • At stjórnarvald Føroya tekur í seinasta lagi hin 1. januar 2012 við vald- inum á øllum málsøkj- um samsvarandi rættar- støðu Føroya fólks, und- antiknum teimum, ið knýta seg beinleiðis aft- ur at fullveldistøku, og at stjórnarvald Føroya samsvarandi hesum rindar sjálvt fyri máls- økini. • At fólkakirkja, revsi- rættarmál, persónsrætt- armál, húsfólkarættar- mál, arvarættarmál, fíggjarrættarmál, hav- umhvørvisvernd, skúla- mál, Íleggingargrunnur- in fyri Føroyar og Vága Floghavn fara tó undir føroyskt málsræði í sein- asta lagi hin 1. januar 2002. • At dómstólar, ákæru- vald, fongsulsmyndug- leikar, kriminalforsorg og almannamál fara tó undir føroyskt málsræði í seinasta lagi hin 1. januar 2004. • At løgverja, gjaldoyra- mál, peningamál, fígg- ingarvirksemi, flog- ferðslumál, kortlegging og fjarskiftismál fara tó undir føroyskt málsræði í seinasta lagi hin 1. januar 2006. • At tilbúgving og heilsumál fara tó undir føroyskt málsræði í sein- asta lagi hin 1. januar 2008. • At laga føroyska bú- skapin frá studningsbú- skapi til sjálvberandi bú- skap verður farið undir at rinda fyri málsøki, ið eru farin undir føroyskt málsræði og at lækka heildarveitingarnar til Føroya úr danska ríkis- kassanum samsvarandi hesum fyri ein kostnað uppá tilsamans umleið 300-400 mió. kr. í sein- asta lagi hin 1. januar 2002, og at heildarveit- ingarnar síðan verða lækkaðar, til tær eru burtur. • At settur verður á stovn Búskapargrunnur Før- oya við serstakari løg- tingslóg, ið hevur til endamáls at tryggja bú- skaparligu áhugamál Føroya, sum skal sita fyri inntøkum lands- kassans frá kolvetnis- vinnu; gjaldførisinntøk- um í sambandi við ogn- arskifti landsins; gjald- føri landskassans á inn- lánskontum í Lands- banka Føroya, ið hin 1. januar 2002 er oman fyri lógásetta minstainnlán landskassans í Lands- banka Føroya; heildar- veitingum til Føroya úr ríkiskassa Danmarkar við gildi frá 1. januar 2002; og øðrum serinn- tøkum. At Búskapar- grunnur Føroya letur skiftisgjøld til fíggjarlóg landsins, ið eiga at verða ásett til í mesta lagi 700 mió. kr. í 2002, sum lækka í eins stórum stig- um um árið, til tey eru burtur í 2016. At fæ- feingið hjá Búskapar- grunni Føroya, ið eftir er, verður vart sum lang- tíðarsamansparing Før- oya fólks. • At áðrenn Føroyar verða skipaðar sum full- veldisríki, verður tað treytað av, at Føroya fólk tekur avgerð um hetta á fólkaatkvøðu í Føroy- um. Sjálvstýrið útsett Fullveldi fyri góða milliard Tað verður 1,2 milliardir dýrari at reka Føroyar sum fullveldisríki. Men ein búskapargrunnur skal fyrstu árini útjavna meirút- reiðslurnar Nýggja sjálvstýrissemj- an hjá landsstýrinum varð ikki viðgjørd á tingfundinum í gjár, eins og ætlað. Tingformaður- in útsetti viðgerina til í dag eftir ynski frá Sam- bandsflokkinum. Av tí, at málið varð lagt fram týsdagin og longu skuldi viðgerast í gjár, helt Sambands- flokkurin seg hava fing- ið ov lítla tíð at fyrireika seg til viðgerðina. Høgni Hoydal legði nýggju fram sum eitt uppskot til samtyktar. Uppskotið er prentað niðanfyri Uppskot til samtyktar: Sjálvstýri Føroya fólks Nr. 53 - 16. mars 2001 7 6 Nr. 53 - 16. mars 2001 Sambandsflokkurin hevur lagt fyri tingið uppskot um at privatisera Lands- verkfrøðingsstovnin og Strandfaraskip Landsins PRIVATISERINGAR Eirikur Lindenskov Sambandsflokkurin vil hava landsstýrið at koma í tingið við lógaruppskoti um bygnaðarbroytingar og privatiseringar/útlisitering- ar á Landsverkfrøðings- stovninum og Strandfara- skipum Landsins. Flokk- urin skjýtur upp, at skipað verður deild undir Vinnu- málastýrinum, sum skal taka sær av øllum virksem- inum, sum nú er hjá Lands- verkfrøðingsstovninum og hjá Strandfaraskipum Landsins. – So nógv sum gjørligt av tí virksemi, sum nú hoyrir undir hesar stovnar, verður privatiserað og úlisiterað til privat at røkja, sigur Sam- bandsflokkurin í uppskot- inum. Eisini skjýtur flokk- urin upp, at uppgávurnar hjá nýggju deildini skulu í høvuðsheitinum vera ráð- geving, útbjóðingar og at vera eftirlitsstovnur fyri Føroya Landsstýrið. Í viðmerkingum til upp- skotið verður sagt, at lagt verður upp til eina heildar- loysn, sum fevnur um báðar stovnarnar og at gera bygn- aðarbroytingar í landsstýr- inum. Sambandsflokurin held- ur, at vit alla tíðina eiga at stremba eftir at reka samfe- lagið bíligar og so effektivt, sum gjørligt. Hetta fyri at tey, sum nýta tænasturnar og skattgjaldarin skulu fáa eina so góða tænastu sum møguligt – og bíliga. Flokkurin vísir á, at Landsverkfrøðingsstovnuri n higartil hevur staðið fyri øllum infrasskipanarupp- gávum, og verður nevnt sum dømi vegir, tunnlar, havnir, tyrlupallar, ferju- legur o. a. uppgávur, sum bæði eru gjørdar fyri kommunur og landsstýrið. Sagt verður eisini, at Strandfaraskip Landsins hava staðið fyri sjóvegis flutninginum í millum oyggjarnar og hava gjørt royndir við uttanlands- sigling. Harumframt rekur stovnurin eisini farmaflutn- ing við lastbilum og trail- arum, ferðafólkaflutning við bussum, bilverkstað o. a. Eisini hevur stovnurin fyrr havt tyrluflúgvingina um hendi. Sambandsflokkurin held- ur, at verandi skipan polit- iskt hevur verið trupul at umsitið og hevur mangan givið bæði landsstýris- monnum og løgtingsmonn- um grá hár í høvdið. Skip- anin hevur eisini onkuntíð verið beinleiðis orsøkin til samgonguslit. – Flestu munnu ásanna, at skpanin hevur fingið loyvi at vaksa á ein hátt, sum ikki gevur borgaranum bestu og bíligastu tænast- una. Tí verður skotið upp, at landsstýrismaðurin skal koma við einum fullfíggj- aðum uppskoti um, hvussu hetta best kann gerast, so endamálið við eini bygnað- arbroyting, privatiseringar- og útlisiteringarætlan av nevndu stonvum samlað kann verða rokkið, sigur Sambandsflokkurin. At enda sigur flokkurin, at tænastan, sum kemur at loysa av ta verandi, skal hava sum mál at útvega borgarunum eina betri og ódýrari tænastu. Vilja privatisera almennar stovnar Stendur tað til Sambandsflokkin, so skulu Strandfaraskip Landsins og Landsverkfrøðingurin í størri mun verða eftirlitsstovnar, meðan uppgávurnar verða privatiseraðar ella útlisiteraðar Hevur tú mist koyri- kortið fyri lívstíð, so skal tað loysa seg at broyta lívsstíl, og kunna taka málið uppaftur, heldur Javnaðarflokkurin, sum mælir til lógarbroyting KOYRIKORT Eirikur Lindenskov Nú skulu reglurnar um, hvussu tú kanst fáa koyrikortið aftur, um tú hevur mist tað fleiri ferðir av promillu- ella rús- drekkakoyring, gerast greiðari. Javnaðarflokkurin hevur lagt uppskot fyri tingið um at broyta eina grein í ferðslulógini, sum snýr seg um, hvussu tú kanst søkja um at fáa koyrirættin aftur, um tú fleiri ferðir hevur mist koyrikortið – ella um tú hevur mist tað fyri lívstíð. Broytingin er soljóðandi: »Um koyrirætturin verður frádømdur av nýggjum, áðrenn frádømingartíðin er farin, verða tær í stk. 1 og 2 nevndu freistir fyri fyriløgu fyri dómstólarnar av spurn- inginum um at fáa koyri- rættin aftur roknaðar frá dagfestingini fyri tann sein- asta dómin, ið frádømir viðkomandi koyrirættin«. Javnaðarflokkurin sigur í viðmerkingunum, at við hesari broyting veðrur óvissan um útrokningar- háttin burturbeind í málum, har fleiri fráømingartíðar- skeið eru í framhaldi hvørt av øðrum. Í málum um at fáa koyrirættin aftur, áðr- enn frádømingartíðin er farin, veðrur tað hereftir bara seinasti dómsdagur, sum verður avgerðandi. Í dag verður lógin tulkað soleiðis, at freistin at leggja spurningin fyri dómstólar- nar um at fáa koyrirættin aftur, áðrenn frádømingar- tíðin er farin, verður roknað frá tí degi, har ein áður tíðaravmerkað frádøming er lokin. Hetta hevur við sær, at hevur tú meira enn ein dóm, so skulu frádømingar- tíðarskeiðini leggjast oman á hvørt annað. Tá eitt frá- dømingartíðarskeið er runnið, tekur frádømingar- tíðin í næsta dómi við. Hetta hevur við sær, at tað í fleiri førum kunnu ganga nógv ár, áðrenn spurning- urin um at fáa koyrirættin aftur kann leggjast fyri dómsstólarnar. Javnaðarflokkurin nevnir í viðmerkingunum eitt dømi: Ein 32 ára gamal maður misti koyrirættin fyri fyrstu ferð, tá hann var 17 ára gamal við dómi í 1986. 19 ára gamal fær hann seinasta dómin í 1988. Tá hann missir koyrirættindi fyri allar tíðir. Eftir verandi lóg kann hesin maður ikki taka koyrikortið aftur fyrr enn í 2003, um hann tá lýkur treytirnar. Tá er maðurin 34 ár, og 15 ár eru liðin síðani seinasta dóm. Eisini eru nógv ár liðin, síðani mað- urin var í rúsdrekkaviðgerð og broytti lívshátt. Henda søga er ikki eindømi, sigur Javnaðarflokkurin. Flokkurin heldur, at hendan skipan hevur við sær, at fólk, sum ferð eftir ferð eru dømd fyri rús- drekka- ella promillukoyr- ing, sum helst eru orsakað av veruligari viðgerðar- krevjandi rúsdrekkamis- nýtslu, ikki nóg væl verða stuðlað og eggjað til at fara í viðgerð fyri misnýtsluna. Flokkurin vil við upp- skotinum linka tær form- ligu treytirnar fyri at leggja spurningin fyri rættin um at fáa koyrirættin aftur. Út- rokningarhátturin í hesum málinum verður einfald- gjørdur, og tey, ið hava mist mótið um nakrantíð at fáa koyrikortið aftur, síggja sær ein møguleika, gera tey nakað sjálv við støðuna og broyta lívshátt. Ætlanin við uppskotinum er tó ikki at linka tær materiellu treytirnar fyri at fáa koyrikortið aftur, sigur Javnaðaflokkurin í við- merkingunum. Men flokk- urin vísir á, at sami tulk- ingartrupulleiki hevur verið í Danmark, seinast ferðslu- lógin varð broytt har, og tí vórðu tey har eisini noydd at gera somu lógarbroyting í apríl í fjør. Javnaðarflokkurin sigur, at føroyingar, ið hava tørv á hesi lógarbroyting, hava sum støðan er í dag møgu- leika at flyta til Danmarkar og royna málið við rættin har, um tey annars kunnu lúka treytirnar. Skal loysa seg at skifta lívshátt Reglarnar um, hvussu tú kanst søkja um at fáa koyrrættin aftur, hevur tú mist koyrikortið fleiri ferðir, ella fyri lívstíð, skulu gerast greiðari, heldur Javnaðarflokkurin Savnsmynd