leygardagur 17. mars 2001síða 10

Sosialurin Nr. 54 - 17. mars 2001 19 gult cyan magenta svart 18 Sosialurin Nr. 54 - 17. mars 2001 NIFCA. Tað mest áhugaverda í arbeiðinum hjá Tummasi Jákup Thomsen beint nú er, at hann er sloppin at lána íbúð og atelier í Oslo, har sum Edvard Munch búði á í 23 ár, sigur Meinhard Jensen í hesi samrøðu og viðgerð av listini hjá »unga listamannin úr Gøtu«. Í Oslo eru 64 hús til listafólk at halda til og arbeiða í. Helst er Tummas fyrsti føroyingur at nýta henda møguleika, sum kom í lag gjøgnum NIFCA, sum er felagsskapur í Norðurlondum fyri nútímans list. Ungi profeturin tær við klorini og skola tær í vatni. Síðani teknaði hann við penni og málaði á tær. Ein kollaga við 2016 tílíkum varð sýnd fram í Arken fyri fimm árum síð- an. Tá hann fór undir at arbeiða við hesum mynd- unum, var hann hugtikin av forholdinum millum fotomyndina og veruleik- an. Ein genta skrivaði eina- ferð stíl í studentaskúlan- um um eina »vrakaða mynd,« sum var kopierað upp til A4 stødd, og lærar- innan segði við næmingin, at hon kundi biðja Tummas kontakta seg, og so skuldi hon læra hann eitt sindur um málningatøkni. Tummas sigur, at hann hevur gjørt nakrar myndir í seinastuni, sum hava verið ein blandingur av tekning og málningi. Litirnir eru fyri tað mesta reytt, blátt og grønt afturat blýanti og svartari olju. Tá hann fer at sýna fram einsamallur í Listaskálanum komandi heyst, verður tað helst við hesum slagnum av mynd- um. Hesi árini, hann hevur teknað, hevur hann tó mál- að nakrar myndir. Ein er av einum hvíttklæddum manni, sum gongur niðan á eitt fjall. Hon ber dám av bíbilskum søgum og hong- ur í føroysku kirkjuni á Amager, sum Tummas Ják- up gongur í. Ein onnur er eitt klassiskt føroyskt bygdamotiv við einum lítl- um fráviki. Tað er ein mynd av Skipanesi, men á fjørðinum liggur heimsins størsti oljuboripallur bund- in við bryggju. Installatiónir Ein grein innan myndlist, sum hevur vundið nógv upp á seg seinastu árini, er installatiónin, ella uppset- ing. Tað eru ikki nógvir føroyingar, sum hava fing- ist við tað, men Tummas Jákup hevur roynt seg við tí av og á. Ein málaður bil- ur kann teljast sum install- atión, og tað hevur hann roynt tvær ferðir. Fyrru ferð var tað ein gamal, blá- ur Opel Kadett, sum hann málaði appelsingular prikkar á. Íblásturin kom frá sorgarleikinum í Waco, Texas. Einaferð, sigur Tummas, runnu børn aftan á honum og róptu, ”Klovnabilur, klovnabilur.” Ein systurdóttir, sum tá var smágenta, kom inn í garag- una hjá teimum í Gøtu og segði, at ”Øll flenna eftir tær, men ikki Jesus. Hann heldur við tær.” Annað dømi um install- atión vóru seks lok til súlt- utoykrukkur, sum komu við á KS eitt árið. Lokini vóru hvít við reyðum punt- um prentaðum á. Prentið skal líkjast toyi, sum fyrr varð nýtt at spenna yvir krukkur. Tummas Jákup málaði nakrar puntar reyð- ar og gav lokinum heitið ”Jeg elsker marmelade.” Hann hugleiðir um, at tað hevur nakað við popplist at gera. Andy Warhol málaði Coca Cola fløskur og Campbell’s suppudósir. Súltutoy er ommuligt, men tað er eisini poppur og kitch, tí toyið er ikki toy, men prent, sum líkist toyi. Heitið ”Jeg elsker marme- lade” talar eisini. Tummas sigur, at hann hugsaði um, hvat hann ta ferðina skuldi gera fyri at fáa verkini gjøgnum nálar- eygað hjá KS sensurnevnd- ini. Hann ivaðist ikki í, at tey fóru at góðtaka hesi lokini, helst fram um onkr- ar tekningar, hann eisini kundi sent. Hetta sigur eitt sindur um følingina, Tummas hevur við tíðar- andanum innan list, og tíðarandanum sum heild. Annars heldur hann heldur hánt um tíðaranda, og hann heldur ikki, at hesi súlt- utoylokini skulu takast í serliga stórum álvara. Puntarnir ganga aftur í passmyndini, har hann sit- ur í fýra ymiskum skjúrt- um. Hann tók myndirnar á høvuðsjarnbreytarstøðini í Keypmannahavn. Har kom fólk at hyggja at honum, meðan hann hongdi bak- grundina við grønu punt- unum upp, og meðan hann kom út at skifta skjúrtu millum myndirnar. Refer- ansan er aftur Andy War- hol við hesi endurtøkuni av sama andlitinum við lítlum frávikum í liti og uppseting. Marilyn Mon- roe myndirnar eru serliga kendar. Puntarnir eru ommuligir, men arbeiðs- skjúrturnar eru eitt annað slag av kitch og poppi. Eitt ovurhonds stórt kopi av hesi myndini var við á eini Ólavsøkuframsýning. Landsløg Tá tú hevur sagt, at Tumm- as Jákup ger landsløg, hev- ur tú ikki sagt so nógv. Men rætt er, at har er sum oftast hav ella oyðimørk, næstan altíð fjøll, og so eru luftin ella jørðin ofta okk- urt, sum líkist rørum ella røðunum í eini veltu. Foyr- ur kallar hann tað. Hetta hevur verið lagið í næstan tíggju ár. Eg spurdi hann, hvat tað var við hesum fjøllunum. Um tey hava nakað við tað føroyska at gera. Tiltikni Toyotabilurin, sum bæði hevur verið í listaskálanum og Arken æt jú Útlandslag (Land Esc- ape á enskum), og tað var einar Føroyar við snøgg- um, óslitnum fjøllum og ongum fólki. Har var ein grind, men eingin at drepa hana. Hann koyrdi við honum bæði í Føroyum og Keypmannahavn. Men Tummas sigur, at tað er ikki bara tað føroyska í fjøllunum. Fjøllini, sigur hann, eru ímyndin av tí fasta og tí savnandi. Tað er so nógv spjaðing og so nógvur skilnaður í heimin- um, og tað er so nógv, sum dettur sundur. Men fjøllini standa og fara ongan veg. Tó, spjaðingin stendur við. Hann sigur henda krypt- iska setningin, at menn- iskjuni savnast um fjøllini, áðrenn tey skiljast aftur. Fjøllini kunnu eisini síggj- ast sum ein mynd av Báb- elstorninum. Eg havi fyrr hoyrt Tummas Jákup tosa um fjøllini, at eisini tey detta sundur. Í yrkingini Grønt grót skrivar hann um fjøll- ini, sum brýnast og gerast sandur, og ísfjøllini, sum bráðna og gerast vatn. Tá ein alda brýtur og sandurin drekkur sjógvin í seg, kann tað vera eitt fjall, sum søkkur inn í eitt annað. Viðmerkingar til tíðina Nógv av tí, sum Tummas hevur gjørt, er beinleiðis viðmerking til tað, sum er frammi í tíðini, so sum olju, kreppu, fartelefonir, Kursk osfr. Men tað, sum verðin sær sum tíðindi og bara nemur við á yvirflatuni, steðgar Tummas við. Nógvar dagar aftan á, at verðin er givin at hugsa um Kursk, droym- ir Tummas dreymar um manningina. Tekningin Kursk frá 2000 er tor- greidd, men tá Tummas tosar um hana, letur hon seg upp, og tekningin legg- ur honum vekt í orðini. Í fyrsta lagi sær hon lagnuna aftanfyri tíðindini. Men hon sær eisini einsemið í vónleysa deyðanum. Har er ein trolari á myndini, sum sigur okkum, at havið eisini er tað havið, sum føroyingar hava livað av og eru druknaðir í. Har eru fjøll og aldur, sum líkjast fjøllum og siga, at havið er eisini tað, sum altíð er. Hondin, sum kemur upp úr havinum, er hondin hjá tí, sum druknar. Men hon er eisini hondin, sum bjargar. Hyggur tú at henni, sigur Tummas, so minnir hon um mátan, teir ofta hava fingrarnar í religiøsum málningum. Tá kreppan var við at bróta út, gjørdi Tummas eina mynd, sum æt Gull- kálvadansur. Har var ein gullkálvur, og tvey fólk vóru hjá honum. Annað dansaði, meðan hitt hvíldi seg. Hetta var tíðliga í níti- árunum, tá Tummas ofta málaði myndir, sum fóru beint í andlitið, nakað sum grunge-tónleikur. Boð- skapurin var greiður: summi hava mist trúnna upp á ríkidømi nú í ringu tíðunum, men tað verður bara ein løta, áðrenn stóra kapitalistiska vekingin kemur. Myndin Aftan á tað stóra ævintýrið er inni á tí sama. Hon er ein myndarl- igur spádómur um, at eina- ferð fara fólk at gera rann- sóknir úr øðrum londum til Føroya fyri at kanna eina avtoftaða sivilisatión aft- aná eitt oljuævintýr. Tummas veit ikki, hvat verður næst. Hann sigur, at tað liggur ein rúgva av málningum úti í oyðimørk- ini. Tað ræður bara um at fara eftir teimum. Kanska vilja vit bara vera hjá fjøll- unum. Hvussu er og ikki: Fá hava dugað sum Tumm- as Jákup Thomsen at finna sítt egna. … Og so ein góð at enda, sum er typisk Tummas Ják- up: Gongutúrurin frá atel- ierinum við niðara enda á Holmbladsgade til Øre- sundskollegiið tekur einar tjúgu minuttir. Vit høvdu ein pakka við tekningum, sum eg skuldi taka við flogfarinum til Føroyar fyri hann. Prátið á vegnum snúði seg um, hvat eg skuldi siga, um tollarin spurdi, hvat var í. Ein var, ”Viss tollarin spyr, hvat er í pakkanum, skal tú siga, ”Øll vita tað, uttan tú!”” Myndir hjá Tummas Ják- upi hanga í Listasavni Før- oya, og Tøting í Gøtu hev- ur okkurt hangandi. Hann er við á Várframsýningini og verður møguliga við Ólavsøkuframsýningini. Komandi heyst hevur hann Listaskálan fyri seg sjálvan nakrar vikur. Tað ber eisini til at støkka inn á gólvið í Atelier 113. Tað er ikki so langt frá Øresundskollegi- inum. Ansa tær um kvøld- ið, tí Holmbladsgade er ikki nøkur hugnalig gøta. Eigur tú ein gamlan Sosial, finnur tú kanska onkran part av teknirøðini Bina og Bobo hjá Tummas Jákupi, sum Petur Jensen gjørdi tekst til. SAMRØÐA Meinhard Jensen Inni í atelierinum hjá Tummas Jákupi Thomsen á Amager eru myndir, skulp- turar og amboð og hund- raðtals løgnir lutir. Har er loppumarknaður á hæddini niðriundir. Sumt er keypt har fyri næstan onki, og okkurt er funnið uttanfyri. Tummas Jákup stoytir á borðið úr einum posa. Tað sær út sum ein brotin koppur. Hann sigur, at tað er skelin av einum skelja- dýrið. Hon hevur eitt eina- standandi vakurt og inn- viklað mynstur, men er lit- farin og í sorli. Hetta fekk hann í hondina ein dagin, hann var úti. Ein kvinna kom til hansara, sum hann ikki hevði sæð fyrr. »Eg veit væl, hvør tú ert, og at tú gert bíløt,« segði hon. »Tak hetta, hetta eri eg. Vita um tú fært sett meg saman aftur.« Tummas hevur ikki roynt at líma skelina saman, og tað er ikki vist, at tað ber til. (Annars, typiskt Tummas at uppliva okkurt, sum eingin annar upplivir.) Ungi listamaðurin úr Gøtu Tummas Jákup hevur ofta verið kallaður »ungi lista- maðurin úr Gøtu,« men nú eru skjótt fimmogtjúgu ár síðan, hann hevði myndir við á framsýning fyrstu ferð. Hann var óteljandi ferðir við á Varmakeldu, Ólavsøku, Várframsýning- ini, Lions og sjálvur osfr., áðrenn hann flutti niður í 1995. Síðan hann fór niður, hevur hann verið í Arken, Den Frie og Kunstnernes sommerudstilling fleiri ferðir, í Týsklandi, USA, Dragør osfr. Tummas Jákup kom næstan beinanveg inn á Atelier 113 í Det Blå Pak- hus, tá hann flutti niður í august 1995. Har heldur ein blandaður hópur av listafólki úr alskyns lond- um til. Helst hevur hetta latið upp fyri møguleikum. Tummas Jákup er við í eini Japanskari bók við altjóða list, sum hevur ligið opin í Louvre (har sum Mona Lisa hongur) í París. Hann hevur verið tríggjar ferðir í Kekkia og málað,og fekk legat til at fara til í Rom einaferð. Hjá Edvardi Munch í Oslo Tað mest áhugaverda í arb- eiði hansara fyri tíðina er, at hann slapp at lána eina íbúð og eitt atelier í Oslo á grundini, sum Edvard Munch búði á í 23 ár. Har eru 64 hús til listafólk at halda til og arbeiða í. Sum Tummas hevur skilt, so er hann fyrsti føroyingur at nýta henda møguleika. Tað kom í lag gjøgnum NIFCA, sum er felags- skapur í Norðurlondum fyri nútímans list (WWW.- NIFCA.ORG). Tað ber til hjá øllum at søkja, og tað er ikki bara í Oslo, tey hava atelier. Man kann eis- ini fara til Svalbard, eitt nú, sigur Tummas Jákup. Umsøknarblað fæst á NIFCA heimasíðuni. Tummas letur væl at tíð- ini í Oslo. Hann hitti fólk, sá og teknaði nógv. Hann hevði eisini framsýning. Tá eg spurdi, um hann hevði sett seg inn í norska list, segði hann, at hann gran- skaði Edvard Munch, bæði í bókum og framsýningum. Hann búði jú í sama stað sum hann. Edvard Munch, sigur Tummas, er tungvektarin í norðurlendskum høpi. Norðurlendski Picasso. Hann vísir mær nakrar myndir hjá Munch, men leggur mest dent á hend- ingar úr lívi hansara, og hvat menniskja hann var. Býráðið, sum sat í Oslo, tá Munch doyði, legði ikki so nógv í list, so teir rivu hús hansara niður fyri at gera parkeringspláss til fýra bil- ar! Men øll hini húsini á grundini hjá Munch standa enn. Hann hevði atelier, hús til tænastufólk og so framvegis. Her stongdi hann seg inni í mong ár og hevði sum minst við um- heimin at gera. Ein dagin fór hann til gongu at vitja systur sína, sum eisini búði í Oslo. Tey høvdu ikki sæst í tíggju ár. Tummas Jákup var eisini serliga hugtikin av Vige- lands parkini í Oslo, har eitt ótal av standmyndum av fólkum eru. Gustav Vigelund stóð fyri stand- myndunum, sum avmynda fólk í øllum aldri, og fyri tað mesta eru skulpturarnir í natúrligari stødd og størri. Serliga er tað ein standmynd, sum er einar tjúgu metrar høg, sum í- myndar ein hóp av fólkum, sum eru krøkt saman. Steinurin varð høgdur til í einum grótbroti og síðani fluttur við báti og á landi. Tað tók meiri enn eitt ár at flyta hann. Síðani skuldi hann høggjast til, og tað tók fleiri monnum fleiri ár. Ein søga sum henda sigur frá tí áhuganum, Tummas Jákup hevur í arbeiðs- gongdini og arbeiðshætt- um, serliga tá tað er okk- urt, sum brýtur frá tí vanl- iga. Hitti Anthony Gormley Tummasi, haldi eg, dámar væl at síggja tað vanliga í »óvanlium« fólki og tað óvanliga í »vanligum« fólki. Hann var til fyri- lestur hjá einum, sum hann valla hevði hoyrt um fyrr, men síðani fekk at vita, at hesin av mongum verður roknaður fyri ein hin størsta listamannin í okk- ara tíð. Hann eitur Anth- ony Gormley og er úr Onglandi. Ljósmyndatólið hjá Gormley riggaði ikki, sum tað skuldi, so Tummas fekk til uppgávu at tendra og sløkkja eitt ljós undir fyrilestrinum, og tað varð nógv flent at honum, tí hann var ofta ov skjótur at trýsta á kontaktina. Teir komu í prát aftaná, og Gormley segði fyri Tumm- asi, at hann hevði fingið 43 miljónir krónur frá ein- um ríkmanni í Onglandi, og tað var tí, hann fekk høvi at arbeiða so nógv við skulpturum, sum ofta eru úr dýrum tilfari. Hesin Gormley tók eina- ferð mát av øllum fólkin- um í eini bygd í norður Noregi. Síðani gjørdi hann so nógvar stabbar úr gróti, sum tað vóru fólk í bygd- ini, eftir mátunum, sum hann hevði tikið. Hesir standa nú í eini park í tí bygdini. Stuttligt var hjá honum at síggja fólki renna runt fyri at finna seg sjálvan. Eisini hetta er ein søga, sum Tummas kann fáa nógv burturúr, og hann er spentur, meðan hann sigur frá. Málningar og tekningar Tummas Jákup reksar upp okkurt av tí, sum hann hevur fingist við listarliga gjøgnum árini. Í áttati og tíðliga í nítiárunum málaði hann fyri tað mesta. Seinnu helvt av áttatiárun- um og nakað inn í nítiárini hevði stílurin útviklað seg væl, og tað var serliga eyð- kent av sterkum litum og plastikkmáling. Hann hevur altíð teknað, men tekningin vant upp á seg fyri eini tíggju árum síðan, og síðan hann fór niður, hevur hann gjørt lít- ið við at mála. Tað hevur verið blýantur og so eitt sindur av svartari olju. »Vrakaðar myndir« vóru eitt ser-tummaskt fyri- brigdi. Hann byrjað eitt sindur áðrenn hann flutti niður í 1995 at skava í fotomyndir og oyðleggja Meinhard Jensen við samansettari mynd av listamanninum Tummas Jákup Thomsen. Aftanfyri hómast konan Rutt Mynd: Tórheðin Jensen »Kursk« blýantstekning sum Tummas Jákup Thomsen teknaði í fjør