mánadagur 21. mai 2007síða 16

16 Nr. 95 - 21. mai 2007 tíðindi Sum kunnugt høvdu vit sendiharravitjan úr fleiri londum í seinastu viku. Millum gestirnar var sendi­ maðurin hjá Ísrael í Danmark David Walzer og kona hansara Zippora. Mikukvøldið skipaðu tey bæði vinafeløgini hjá Ísrael í Føroyum fyri almennum fundi í Kelduni í Skálabotni, har sendimaðurin var høvuðsrøðari Óli Jacobsen olij@sosialurin.fo Tað var væl av fólki á fundi­ num, og skipað varð eisini fyri sangi og framløgum hjá umboðum hjá vinafeløg­ unum. Ísrael er altíð sera aktuelt. Vit hoyra tíðindi haðani nærum dagliga. Tí er tað sera áhugavert at hoyra, hvat eitt alment umboð fyri Ísrael kann greiða frá. Sendiharrin segði seg at vera fegnan um at vera við á hesi samkomu júst dagin eftir, at 59 ár vóru liðin síð­ an stovnanina av statinum Ísrael í 1948. Hann greiddi annars frá, at í Ísrael búgva í dag 7 mió fólk. Meginparturin av hes­ um eru flutt til Ísrael úr øll­ um hornum jarðarinnar. Ein annar stórur partur hevur forfedrar, sum eru fluttir til landið. Bert seinastu 15 árini er fólkatalið økt úr fimm uppí sjey milliónir. Av hesum eru 1,5 mió fólk komin úr gamla Sovjetsam­ veldinum. Hetta merkist eis­ ini í Ísrael, har mong hand­ ilsskelti eru á russiskum. Tað, sum merkir gongdina í Ísrael, er tað sama sum hjá okkum, sum til dømis al­ tjóðagerð og einskiljing. Tann tíðin er farin, tá Jaffaappelsinur, ein tann fremsta ímyndin av Ísrael, høvdu tann stóra leiklutin í útflutninginum hjá landi­ num. Jaffa er enntá við sín­ um vørumerki selt til eina spanska fyritøku! Tíðin við landbúnaði sum fremsta vinnuveg er burtur. Tað, sum nú er grundarlagið, er vitan, ella heilarnir hjá fólki. Tann stóra vinnan er tískil nú hátøkni av ymisk­ um slagi, og í dag umboðar hon 65% av útflutningi­ num. Tó er eingin olja, sum annars hevði gjørt góðan mun. Tað hevur verið tikið til, at meðan alt Miðeystur er fult av olju, fekk Ísrael júst tann plettin av landaøki, har eingin olja er. Henda umstilling frá land­ búnað til hátøkni hevur havt aðrar avbjóðingar við sær sum arbeiðsloysi og sosialar trupulleikar, sum tað verður roynt sum frægast at loysa. Tað eru tó fleiri, sum ikki halda tað verður gjørt nóg mikið við hesar trupulleik­ ar. Størsta avbjóðingin er viðurkenning Størsta avbjóðingin hjá Ísrael er at verða viðurkent av umheiminum. Landið hevur gott samband við USA og summar partar av Europa. Verri er við øðrum lond­ um sum til dømis Iran, har forsetin alment hevur sagt, at Ísrael skal strikast av landakortinum! Hann eru heldur ikki einsamallur um hetta sjónarmið. Ísrael hevur eftir førimuni roynt at skapa frið í økinum. Eitt stig var at taka seg burtur úr Gaza í vónini um, at arabarar skuldu kunna greiða síni egnu viðurskifti. Úrslitið síggja vit júst í hes­ um døgum, tá ymsir arab­ iskir bólkar kríggjast síná­ millum, og har arabarar drepa arabarar. Umframt politiskar bólkar sum berj­ ast er eisini talan um brots­ mannalið, sum berjast um ræðið á markinum til Egyptaland við teirri smugl­ ing, sum fer fram har, ikki minst av vápnum. Tískil má ásannast, at tað er langt frá friði í øki­ num. Tað verur ikki friður, so leingi tað eru kreftir, sum vilja nýta vald og harð­ skap fyri at náa sínum máli, sum tað jú er talan um hjá stóra stjórnarflokkinum í Palestina, Hamas. Støðan við grannarnar hjá Ísrael er eisini ótrygg. Sýria hóttir javnan við kríggi, um teir ikki fáa Golanheyggjarnar aftur. Hetta er eitt sindur løgið, tá hugsað verður um, at tað eru bert fáir mánaðir síðan, at tað ljóðaði, at tað var okk­ urt slag av samband millum Ísrael og Sýria fyri at fáa frið millum londini. Men hetta eru bert kávalótir hjá Sýria. Teir vilja hava tað at síggja út, sum um teir sam­ ráðast fyri at blíðka USA, og linka trýstið haðani. Men sannleikin er vist, at tað er eingin veruligur vilji. Vandin úr Irak og Iran Ein onnur hóttan er ófrið­ urin í Irak. Hann kann væl føra til ein stóran fólkaflótta­ streym inn í Jordan, og kann hetta aftur hótta kong­ in har, sum jú er hóvligur mótvegis Ísrael. Ein onnur hóttan er eisini kjarnorkuætlanin hjá Iran. Fær Iran fyrst kjarnorku­ vápn, verður landið eisini ein hóttan móti sínum arab­ isku grannalondum. Tá verður næsta stigið, at hesi eisini fáa sær kjarnorkuvápn, og tá kann miðeystur veru­ liga gerast ein krúttunna. Hetta kann eisini føra til eina ”terrorbalansu” sum undir kalda krígnum, so eingin fer at tora at nýta slík vápn. Í hesi støðu hevur Ísrael tørv fyri moralskum stuðli frá sínum vinum kring heim­ in og verða Føroyar roknað­ ar sum ein slíkur. Hesin stuðul kann vera við sam­ starvi á búskaparliga, sosiala og øðrum økjum. Men eisini við ferðing hvør til annan. Hóast alt er Ísrael eitt framúr ferðamannaland, har ferðafólkið ikki merkir til nakran ófrið. Tað eru eis­ ini nógvir føroyingar, sum ferðast til Ísrael. Í hesum døgum fara 50 avstað. Kríggið seinasta summar Tað var møguligt at seta spurningar, og ein var um kríggið seinasta ár, har ein kanningarnevnd hevur sett fram stórar atfinningar móti herinum og stjórnini fyri teirra handfaring av kríg­ num. Sendiharrin greiddi frá, at tað var Hisbollah, sum byrjaði hetta kríggj við at senda hópin av rakettium inn í Ísrael. Hesi álop vóru ein serlig hóttan móti norð­ asta partinum av Ísrael, har tað búgva ein millión fólk. Hetta endaði við einum beinleiðis álopi á eina mark­ naðarstøð, har fleiri ísra­ elskir hermenn vóru dripnir og særdir, og nakrir vóru tiknir gíðslar. Hesi álop vóru gjørlig, tí Ísrael hevði tikið seg aftur úr Libanon í 2000. Henda støðan gjørdi, at Ísrael veru­ liga ikki hevði annað val enn at svara aftur og semja var um hetta í tjóðartingi­ num. At so mistøk vórðu gjørd er ein onnur søk. Kríggið var ikki ímóti Libanon men móti His­ bollah, sum stuðlað av Iran hevur sett seg á sunnara partin av Libanon á ein snildisligan hátt. Teir bjóða fólki at gjalda teirra hús móti, at eitt rúm í húsinum kann nýtast at goyma rakettir. Tí ber ikki til at gera álop a Hisbollah uttan at raka sivil fólk. Tá funnist verður at, eigur eisini at vera havt í huga, at arabisk lond sum Egyptaland, Jordan og Saudi Arabia stuðlaðu hes­ um kríggi. Tað kom óvart á ísraels­ menn, at hetta kríggj ikki gjørdist ein endurtøka av seksdaga krígnum í 1967, tá Ísrael eftir fáum døgum soraði sínar fíggindar. Í Libanon hesa ferð gjørdist tað eitt kríggj mann móti manni. Ein slík krígsførsla er nógv truplari, og hon gekk heldur ikki eftir vild. Kortini kom tað burtur úr, at nú er ein altjóða deild, sum stendur millum His­ bollah og Ísrael, og tað er higartil eydnast henni at tryggja frið. Umrødda frágreiðing hev­ ur havt sínar avleiðingar. Lyklapersónar í krígnum eru farnir og fara frá. Polit­ iskt kann eisini roknast við broytingum innan 6­9 mán­ aðir. Júst hetta er styrkin við einum demokratii, sum Ísrael jú er. Verða mistøk gjørd, fær tað avleiðingar. Sagt varð eisini, at Ísrael hevur eisini klárað størri avbjóðingar enn hesa. Spurningurin kom eisini fram um rættindini hja palestinarum. Her er stutt at siga, at í sjálvum Ísrael hava teir somu rættindini sum øll onnur. Arabarar eru eisini limir í tjóðartinginum, Knesset, og stjórnini, eins og teir eisini eru diplomatar og sendiharrar. Í hersettu økjunum hava teir ikki valrætt, og tað er í samsvar við altjóða lóg. Men teir kunnu so atkvøða til pale­ stinska tingið. Keren Hayesod: Allir jødar skulu heim Við á fundinum var eisini Jan Rosenberg. Hann er ortodoksur danskur jødi, og hann flutti ungur til Ísrael. Nú arbeiðir hann í Amst­ erdam á deildini hjá Keren Hayesod, sum savnar inn pening fyri at hjálpa jødum víða um í heiminum at koma heim til Ísrael at búseta seg. Ein stór avbjóð­ ing hevur verið flytingin av etiopiskum og indiskum jødum til Ísrael. Endamálið er at fáa allar jødar uttan fyri Ísrael at flyta heim. Teir eru kanska aðrir sjey mió. Pláss er eisini fyri teimum, tí Negev oyðimørkin er tóm! Í Føroyum er eisini ein deild, sum skal geva sítt íkast til hetta arbeiði. Yvirhøvur kann sigast, at jødar og Ísraelsmenn kenna seg væl í Føroyum, og her føla teir seg at vera millum vinir, og tað takka teir eisini so miriliga fyri. Sendiharrahjúnini hava verið nakrar dagar í Føroy­ um aftaná almennu vitjan­ ina, og hava tey verið gestir hjá ísraelsku vinafeløgu­ num. Ísraelski sendiharrin: Trupult men ikki vónleyst! Sendiharrahjúnini Davis Walzer og konan Zippora Símun Absalonsen hevur aðrar førleikar enn at vera ein góður semingsmaður. Her er hann tulkur hjá sendiharranum, sum talaði á enskum Danski jødin Jan Rosenberg vil fegin hava allar jødar at flyta til Ísrael