fríggjadagur 23. mars 2001síða 4

Áhoyrararnir, sum tóku orðið á økis- menningarfundinum á Sandi mikukvøldið, hildu seg hava fingið lítið burturúr ØKISMENNING Edvard Joensen Á Sandi: Tað varð nógv tosað, men lítið sagt um tað, alt snúði seg um, økismenning í Sandoynni, hildu fundarluttakararnir, sum tóku orðið. Men po- litikkararnir við pallborðið hildu allir, at fundurin hevði givið teimum íblást- ur. Við pallborðið sótu Eyðn Viderø fyri Fólkaflokkin, Edmund Joensen fyri Sam- bandsflokkin, Jóannes Eid- esgaard fyri Javnaðar- flokkin, Sámal Petur í Grund fyri Sjálvsstýris- flokkin, Páll á Reynatúgvu fyri Tjóðveldisflokkin og Álvur Kirke fyri Mið- flokkin. Frá Granskingar- deplinum fyri økismenning luttóku Ólavur Waag Høgnesen og Bjarni Mort- ensen, meðan Hilmar Jan Hansen, útvarpsmaður var orðstýrari. Í hálvanfjórða tíma, við undantak av einum stuttum steðgi, tosaðu umboð fyri politisku flokkarnar um politikk á pallborðsfundi, sum Sandoyar Sýslu Vinnu- ráð skipaði fyri á Sandi mikukvøldið. Evnið var økismenning í Sandoynni. Men fundarfólkið fekk ikki nógv burturúr, um farast skal eftir viðmerkingunum, sum komu frá teimum fáu, sum tóku orðið, beint áðrenn fundurin endaði. Tosað varð um fiskiloyvi, mjólk, tunnlar og blokk- stuðul. Eitt spurnarpanel frá Granskingardeplinum fyri økismenning í Klaks- vík setti politikkarunum spurningar, sum teir so svaraðu upp á, samstundis sum teir høvdu viðmerk- ingar til svarini hjá hvørj- um øðrum. Til allarseinast slapp fundarfólkið at seta pall- borðsluttakarunum nakrar spurningar. Sandoyingar, sum møttir vóru til fundin, mettu seg yvirhøvur at hava fingið lítið nýtt at vita. Og sum ein fundarluttakari, sum hevði orðið, tók til. – Um tit ikki hava annað meira viðkomandi fyri Sandoynna at siga ogum, skulu tit ikki koma suð- uraftur at fortelja ogum tað sama, sum vit dagliga hoyra í Sjónvarpinum. So kontant var tað. Hann fýlist á, at fyri- reikararnir hava loyvt hes- um monnunum at sita í einum slíkum einkisigandi forum sum í kvøld. – Vit vita, hvat vit skulu hava her, og tað kunnu vit siga tykkum. Vit skulu hava krónur og oyru at seta okkara hugskot í verk fyri. Bankarnir vilja ikki hava nakað her, tí vansin fyri tapi er minni í Havn. Tað er lættari at selja eitt virki, sum er farið á heysin, avstað aftur í Havn. Ein av fundarluttakarun- um helt, at hóast fundurin skuldi vera um, hvussu best kundi hjálpast upp á trivn- aðin í útjaðarøkinum, hevði hann sjálvdan kent Sand- oynni sum størri útjaðara- øki enn júst í kvøld. Hann mintist aftur á tíð- ina, tá skipsmenninir plagdu at koma aftur við leigaðum bátum ymsa- staðni frá, alt eftir, hvaðani skipini, teir vóru við, vóru. – Og hesi vísmenninir hava gjørt júst sum í seksti- árunum, segði hann. Teir hava leigað bát av aftur oynni, tí teir vilja sleppa heimaftur. Hann helt tað vera fan- tastiskt at hava brúkt 400 milliónir til samferðslu til eitt útjaðaraøki, sum fram- vegis stendur so aftarlaga, at tað skal vera neyðugt at leiga eitt tíggjumannafar úr Skopun á Gomlurætt, so teir, sum hava verið við til at brúkt allar hesar peng- arnar, skuldu sleppa heim- aftur. Roykur og eingin grind Væl av fólki var á økis- menningarfundinum á Sandi. Men tey, sum tóku orðið, hildu seg hava fingið lítið burturúr Mynd: Edvard Joensen Nr. 58 - 23. mars 2001 7 6 Nr. 58 - 23. mars 2001 Politisku luttakarar- nir á økismenningar- fundi á Sandi miku- kvøldið vóru samdir um, at vit eiga at halda lív í útjaðar- anum. Men ymiskt var, hvussu tað ítøkiliga skuldi gerast ØKISMENNING Edvard Joensen Á Sandi: Allir politisku flokkarnir á Løgtingi vóru umboðaðir á økismenn- ingarfundi um á Sandi mikukvøldið, og allir po- litikkararnir vóru sera samdir um, at útjaðaraøkini skulu stimbrast og lívgast. Men sum vera man var ikki altíð full semja um, hvussu tað skuldi gerast. Fundurin bar í ávísum førum brá av einum vanligum valfundi upp undir eitt løgtingsval. Politikkararnir vóru mill- um annað ójavnir á máli um, hvussu vinnan í útjað- araøkinum eigur at setast í gongd og stuðlast. Alt eftir politiskari ideologi varð kjakast um, hvørt tað al- menna skal vera við ella ikki. Eyðun Viderø úr Fólka- flokkinum segði, at tað eru ikki góðar royndir av stuðli til vinnu. Vinnan skal klára seg sjálva, segði hann, og vildi heldur gera vinnu- grunnar, soleiðis at útjað- arin fer at hava váðafúsan kapital. Hann greiddi frá, at ein yvirskipaður vinnu- og ali- politikkur er orðaður, eins og arbeitt verður við at orða ein ferðavinnu- og KT politikk, sum væntandi fara at hava avgjørdan týdning fyri einstøku økini. Eyðun Viderø segði eis- ini, at vaksandi vinnuvirk- semi í útjaðaraøkjunum fór at vera til fyrimuns fyri miðstaðarøkið eisini. Vinnufremjandi virksemi í útjaðaraøkinum fer at gera framleiðsluna meira fjøl- broytta, eins og tað fer at lætta trýstið á tær fyritøkur, sum eru í miðstaðarøkin- um, segði hann, og helt, at útjaðaravinna fer eisini at lækka framleiðslukostnað- in. Vænta miðsavning Hóast bygdirnar fara at gera landið ríkar í allar mátar, væntaði Edmund Joensen úr Sambands- flokkinum kortini, at vit í framtíðini fara at síggja eina stóra miðsavnan. Kanska ikki beinleiðis í einum staði rundan um høvuðsstaðin, men í nøkr- um fáum »kraftsentrum«, sum hann nevndi tað, har fólk fara at savnast. Tað verður í støðum, har liviligt er og ikki minst, har frítíðartilboð eru at fara til, segði hann, Tí fólk vilja ikki bara hava arbeiði. Tey vilja eisini hava okkurt at brúka frítíðina til, vísti hann á. Edmund Joensen segði, at politikkarar eiga at hugsa langsiktað, og tað gjørdi hann. Hann sá fyri sær, at einaferð úti í framtíðini fer Sandoyggin at vera eitt av hesum »kraftsentrunum«, hann tosaði um. Tað fer at koma fast sam- band millum Streymoynna og Sandoynna. Flogvøllur verður gjørdur í Søltuvík, og ein stór havn verður gjørd á Sandi, sum fer at binda Suðuroynna upp í Sandoynna, væntaði Ed- mund Joensen, uttan tó at kunna siga, nær tað verður. Sámal Petur í Grund úr Sjálvsstýrisflokkinum var í stóran mun samdur við Edmundi Joensen í, at miðsavningin bara fer at vaksa, Hann væntaði, at longu um eini 10 ár verða Føroyar rættiliga nógv meira miðsavnarðar, enn tær eru í dag. Hann fór aftur í søguna og vísti á, at einasta væl- eydnaða tiltak í móti mið- savnan, sum verið hevði í Føroyum, var tá fólk fingu jørð fyri at seta seg niður á ávísum av myndugleikun- um ávístum støðum. Sámal Petur í Grund var ósamdur við Eyðuni Viderø í, at vinnan skal skapa trivnað í útjaðaranum. – Tað er heilt greitt ein al- menn uppgáva, segði hann. Eisini Álvur Kirke úr Miðflokkinum væntaði eina framhaldandi mið- savnan um tíggju ár. Eisini um vit búrka pengar upp á at menna útjaðaran. Hann helt annars, at tað er eitt sindur ringt at stað- festa, hvat útjaðaraøki er. Til dømis helt hann, at Sandoyggin geografiskt átti at verið roknað sum alt annað enn útjaðaraøki. Hon liggur jú at kalla mitt í landinum, vísti hann á. Má sparkast í gongd Jóannes Eidesgaard úr Javnaðarflokkinum metti, at trupulleikarnir hjá út- jaðaranum eru so markant- ir, at vanlig samfelags- gongd kemur ikki at venda teimum. Serliga ringt held- ur hann tað standa til í Sandoynni og Suðuroynni. – Hesin trupulleikin er av slíkum slag, at hann verður ikki loystur við vøkrum formuleringum, men skal sparkast í gongd, segði Jóannes Eidesgaard. Bygdarmenningin í sjeyt- iárunum var óheppin á tann hátt, at alt ov ofta vórðu gjørdar ov nógvar íløgur av sama slagi, tí tað var so spjatt. Nú verður tosað um størri øki. Vit tosa ikki um bygdarmenning nú, men um økismenning, segði hann. Hann legði dent á samferðslumøguleikar og vinnumøguleikar, umframt at fólk við útbúgving skulu hava møguleika at koma aftur. Men tað krevur sjálv- andi, at størv, sum krevja førleikar, eru at koma í. Og tey mugu politikkararnir skapa. Hann kundi hugsað sær ein landsstýrismann í innanlandsmálum, sum skuldi tikið sær av eitt nú útjaðaraøkjunum. Jóannes Eidesgaard segði eisini, at vit mugu fáa staðfest, at tað er eingin natúrlóg, at alt liggur í Havn. Hann nevndi eitt nú Jarðarráðið og Vaktrar- og Bjargingartænastuna sum stovnar, sum saktans kundu ligið uttan fyri Havnina. Óroyndir politikkarar Páll á Reynatúgvu úr Tjóðveldisflokkinum helt, at gomlu politikkararnir virka rættiliga óroyndir, tá teir tosa, tí teir vilja ikki tosa um tað, teir hava gjørt, men meira um, hvat teir fara at gera eftir eitt kom- andi val. Hann vildi heldur tosa um tað, hann hevði gjørt fyri Sandoynna og nevndi eina rúgvu av málum hann hevði arbeitt við. Hann metti, at trivnað- arviðurskifti eru av stórum týdningi fyri, at fólk vilja búgva í útjaðarøkjunum. Skulu góðir vinnuligir karmar skapast, skulu vit eisini hava góðar barna- garðar, skúlar og ítróttar- hallir, segði Páll á Reyna- túgvu. Hann segði, at ment- anarliga er Sandoyggin væl fyri og nevndi øll bygdar- húsini í oynni. Páll á Reynatúgvu legði stóran dent á tann týdning- in, sum infrastruktururin hevur fyri útjaðaraøkini. Hann vísti millum annað á týdningin av, at Sandoyggin var knýtt upp í GSM netið, sum hann ikki duldi fyri, at hann helt seg eiga stóran part av æruni fyri. Viðtøkurnar fyri Fram- taksgrunnin eiga at um- skipast, segði hann, so hann kanska meira fer at líkjast einum útjaðaragrunni. Hugburðurin at vilja klára seg sjálvan í útjaðar- anum má vera tað, sum ber mest í eini komandi menn- ing av útjaðaranum, segði Páll á Reynatúgvu, sum ikki væntar, at útoyggjarnar fara at hava tann stóra vinnuliga virkningin í framtíðini. Hinvegin eigur útjaðarin at mennast. Og útjaðarin í Føroyum er Sandoyggin og Suður- oyggin, segði hann. Hann tekur eisini undir við uppskotinum hjá Jóann- esi Eidesgaard um lands- stýrismann í økismenning- armálum. Páll á Reynatúgvu vænt- ar ikki, at útjaðarin um tíggju ár fer at vera verri fyri enn í dag. Tað verður ein natúrlig gongd hin- vegin, tí Havnin klárar ikki at hýsa øllum, sum vilja koma har. Har er ov stórt trot á ymsum tilboðum til fólk. Eitt nú barnaansing og eldrapláss tróta, vísti hann á. Allir politisku flokkarnir vóru umboðaðir við pallborðið á økismenningarfundinum, sum Sandoyar Sýslu Vinnu- ráð skipaði fyri á Sandi mikukvøldið Mynd: Edvard Joensen Bygdirnar gera landið ríkari