fríggjadagur 23. mars 2001síða 5

Nr. 58 - 23. mars 2001 9 8 Nr. 58 - 23. mars 2001 ÁLMANAKKIN Birgir Kruse Í dag er dagur norðurlanda, Nordens Dag, tey rópa. Tað var henda dag í 1962, at Helsingfors-sáttmálin varð undirskrivaður á Norður- landaráðsfundi í finska høvuðsstaðnum. Henda síðsta dagin á tíggjunda ársfundi Norð- urlandaráðsins, varð stóra norðurlendska bókmenta- virðislønin, Nordisk Råds Litteraturpris, fyri fyrstu ferð latin. Tað var svenski rithøvundurin Eyvind Johnson, sum fekk hana. Helsingfors-sáttmálin er alment samstarvsskjal mill- um Norðurlond og av mongum mett sum fyrsti hornasteinurin í almennum norðurlendskum samstarvi. Stundum verður sáttmálin nevndur stjórnarskrá Norð- urlandaráðsins. Við sátt- málanum gjørdist norð- urlendska samstarvið form- ligari og markvísari. Sátt- málin, sum varð undir- skrivaður 23. mars, tók við hin 1. juli 1962. Finnlendingar hava verið ídnir at halda mangar merkis- og flaggdagar, sum eitt nú Nordens Dag. Men í hinum Norðanlondum er lítil áhugi fyri tílíkum staðfestingum. Norðurlendska samstarv- ið er skipað á tveimum rás- um, teirri almennu og teirri fólksligu. Hin føroyska fólksliga greinin, Norrøna Felagið, hevur fimti ár á baki í november. Tá veturin fer at halla og vit skrivað 2002, røkkur almenna Norðurlandaráðið sama aldur. Dagur Norðurlanda Helsingfors-sáttmálin verður undirskrivaður hin 23. mars 1962. Frá vinstru síggjast Viggo Kampmann, Bjarni Benediktsson, Martti Miettunen, Helge Sivertsen og Herman Kling Svenski rithøvundurin Eyvind Johnson fær fyrstu bókmentavirðisløn frá Norðurlandaráðnum hin 23. mars 1962. Tað er finski forsetin Karl-August Fagerholm, sum handar virðislønina Tveir lítlir reyðir bilar “Lítli reyði bilur spælir taxa” og “Lítli reyði bilur kemur illa fyri”, eru heitini á tveimun nýggjum bókum um tann lítla reyða bilin. Í fjør heyst komu tær báðar fyrstu bøkurnar um reyða bilin út: Lítli reyði bilur í kavanum og Lítli reyði bilur er fyri óhappi. Hesuferð sleppur hann fyrst at royna seg sum taksabilur, og í hinari bók- ini er hann atvoldin til ferðsluruðuleika. Bøkurnar eru innbundnar og í litum. Á hvørjari síðu er okkurt at hála í, ella at lata upp. Bøkurnar um lítla reyða bilin kosta 49 krónur í bókabúðunum, og fáast eisini á teldufløgu. Niels J. Thomsen týddi bøkurnar, og Spf Hestprent stóð fyri prentgerðini. Busta tenn, Bersi! Vanligt er at fortelja børn- um um Karius og Baktus, tá ið tey ikki tíma at busta tenn. Nú kemur so ein bók aftrat, sum skal eggja børn- um at busta tenn. “Busta tenn, Bersi” er einfaldari, og er ætlað smærri børnum. Bókin snýr seg um bjørnina Bersi, ið ikki tímir at busta tenn. Hann ynskir at hann ikki hevði nakrar tenn at busta, og sera óvænta gongur ynskið út. Í byrjan- ini er Bersi ovurfegin, men sum frálíður er ikki so stuttligt at vera tannleysur, álíkavæl. Bókin er 28 síður í litum og innbundin. Hon kostar 90 krónur í bókabúðunum. Eyðna Magnussen týddi, og Spf Hestprent stóð fyri prentingini. Mamma Mamman er ikki bara tjúkk. Hon er tjúkk sum ein hvalur. Drongurin hevur skomm av mammu síni, og ger av at flyta inn til grannakonuna, sum er kløn og vøkur. Men tað gongur ikki so væl. Drongurin klárar ikki at siga mamma við konuna. Tá ið kvøldið líður flytir hann heim aftur til Mammu. “Mamma” er ein innilig søga sum vísir, at hóast mamman ikki altíð er sum tú kundi hugsa tær, so er hon álíkavæl allarbest. Mette-Kristine Bak fekk “Kulturministeriets illu- stratorpris” í 1999 fyri tekningarnar í bókini. Hon er 24 síður í litum, inn- bundin og kostar 90 krónur í bókabúðunum. Sjúrður Gullbein týddi, og Spf Hestprent stóð fyri prent- ingini. Tsatsiki og mamman Tsatsiki hevur eina óvan- liga mammu, og ein pápa í Grikkalandi, sum hann ongantíð hevur hitt. Og hóast at tað er rokaligt heima hjá Tsatsiki og teim- um, so leggja hvørki Tsat- siki ella mamman nakað petti í tað. Tey hava hvønn annan. Tsatsiki fer í skúla, og har hittir hann sín besta vin í verðini. Eisini verður hann góður við eina gentu, og hvørja ferð hon hyggur at honum so fær hann fepur í búkin! “Tsatsiki og mamman” er fyrsta bókin í røðini av fýra. Tær eru týddar til nógv ymiski mál, og rit- høvundurin hevur vunnið nógvar virðislønir fyri tær. Bókin er 150 síður við myndum, og kostar 120 krónur. Bergur Rasmussen týddi, og Spf Hestprent stóð fyri prentingini. Fimm nýggjar barnabøkur Føroya Pedagogfelag hevur tikið niður- støðu løgmans til eft- irtektar, nú hann hev- ur staðfest, at Helena Dam á Neystabø gav rangar upplýsingar viðvíkjandi samráð- ingarrættinum í dag- stovnalógini. Pedag- ogfelagið fer í næst- um undir samráðing- ar við kommunurn- ar,og pedagogarnir fara aftur til arbeiðis fríggjamorgunin AVBLÁST VERKFALL Stefan í Skorini Tað vóru upplýsingarnar frá Helenu Dam á Neyst- abø, pedagogfelagið bygdi síni sjónarmið á. Nú hevur løgmaður á fundi við Før- oya Pedagogfelag miku- dagin staðfest, at hesar upplýsingarnar, ið peda- gogfelagið fekk, ikki eru rættar. Hesa niðurstøðu tekur Føroya Pedagogfelag til eftirtektar, nú tey hava fingið staðfest, at teirra út- gangsstøði byggir á skeiv boð, tey hava fingið frá tá- verandi landsstýrismanni í almanna- og heilsumálum. Løgmaður sigur, at hetta ikki fær nakrar avleiðingar fyri fyrrverandi landsstýris- kvinnuna tí løgfrøðingar hjá landinum meta ikki, at nøkur orsøk er til tess. – Hóast undanfarni landsstýrismaður í al- mannamálum hevur mistik- ið seg í hesum spurningi, metir løgmaður ikki, at tað á nakran hátt er løgfrøðiligt grundarlag fyri at gera ábyrgd galdandi móti landsstýrismanni, sigur An- finn Kallsberg í skrivi til Føroya Pedagogfelag tann 22. mars, og tað sjónarmið- ið stendur við. Fingu mótsigandi boð – Felagið hevur bygt síni sjónarmið á hesi úttalilsir frá fyrrverandi landsstýris- kvinnu. Tá vit nú hava fing- ið staðfest frá løgmanni, at landsstýriskvinnan hevur mistikið seg, tekur felagið til eftirtektar, at tað eru kommunurnar, sum hava samráðingarrættin fyri dag- stovnaøkið, sigur Føroya Pedagogfelag í tíðinda- skrivi. Tað er til at undrast á, hví Pedagogfelagið ikki tók boðini frá løgmanni til eftirtektar beinanvegin, tá hann boðaði frá, áðrenn verkfallið varð lýst, at tað vóru kommunurnar, ið hava samráðingarrættin. – Trupulleikin hjá okkum er, at vit hava fingið tvey ymisk og mótsigandi boð úr tveimum ymiskum stýr- um í landsins umsiting. Vit hava tí ikki fyrr enn nú fingið eina nóg greiða løg- frøðisliga grundgeving fyri, hví vit skulu taka tað eina framum hitt. Nú hevur løg- maður so staðfest, at tey boðini, vit hildu okkum til, eru skeiv, og tað hevur hann ikki gjørt fyrr, sigur Carita Bjørklund. Carita sigur seg harmast um, at tað var neyðugt hjá felagnum at fara í verkfall, men hon leggur samstundis dent á, at tað var alneyðugt hjá teimum at fáa greitt fløkjuna, ið tók seg upp. – Vit meta tað framvegis vera átaluvert, at landsins myndugleikar seta í gildi lóggávu, uttan at teir sjálvir hava greiðu á einum so týð- andi spurningi, sum hvør hevur samráðingarrættin á dagstovnaøkinum, sigur Pedagogfelagið. Fyrireika seg til samráðingar Tað eru nú næstan tveir mánaðir síðani, at felagið lat Fíggjarmálastýrinum síni sáttmálakrøv. Hesi krøvini skulu nú sendast kommununum, og Carita Bjørklund sigur, at felagið vil sleppa at samráðast sum skjótast við kommunurnar, tí í løtuni er sáttmálaloysi, og tað kann felagið ikki liva við. Lønarkrøvini hjá Pedag- ogfelagnum eru nøkur av teimum somu sum hini sekstan fakfeløgini eisini hava sett fram. Tað er styttri arbeiðsvika og longri summarfrítíð. Harafturat krevur felagið, at leiðaralønirnar hækka samsvarandi við ta ábyrgd, ið leiðararnir hava. Tann lønarstigi, ið verður nýttur í løtuni, endar ov skjótt, halda pedagogarnir. Møgu- leiki skal vera fyri at fara upp í løn í eitt longri tíðar- skeið enn nú. Eisini skal byrjunarlønin hjá hjálpar- fólki hækkast, so at tað lægsta stigið verður tikið burtur. Carita Bjørklund heldur, at enn eru fleiri leysir endar í hesum málinum, hóast eingin ivi longur er um samráðingarrættin. Kommunurnar í Føroy- um eru ikki savnaðar í eitt kommunalt arbeiðsgevara- felag. Av teimum 48 kommununum hava bara 32 boðið pedagogfelagnum til samráðingar. Hvussu verð- ur við hinum sekstan er enn ógreitt, men væntandi fara tær við í samráðingarnar. Pedagogfelagið krevur, at ein sáttmáli verður gjørdur fyri allar pedagogar. Eitt annað er, at runt um landið eru fleiri sjálvsogn- arstovnar, ið hava egið stýri. Carita sigur seg hava hoyrt, at kommunurnar kunnu samráðast vegna hesar stovnar, men tað kann hon ikki siga við vissu. Anna Larsen, virkandi formaður í Føroya Komm- unala Arbeiðsgevarafelagi, sigur, at endamálið er at fáa allar kommunurnar við í eitt felag, so at tær kunnu samráðast saman. Hinvegin sær hon onga forðing í, at kommunur, ið ikki hava verið við til at samráða seg til ein sáttmála, nýta henda nýggja sáttmálan hóast alt. Hóast tað nú er greitt, at pedagogarnir skulu sam- ráðast við kommunur í sambandi við dagstovnar, so skal felagið eisini sam- ráðast við Fíggjarmálastýr- ið viðvíkjandi serstovnun- um, ið enn eru undir landinum. Hóast løgmaður hevði boðað frá, at hann ikki fór at taka nakað stig til at finna eina loysn á málinum, so boðaði hann til fundar í Tinganesi mikudagin seinna- part. Fløkjan varð greidd á hesum fund- inum, men løgmaður ásannar, at málsvið- gerðin ikki hevur ver- ið nøktandi, tá slík ivamál stinga seg upp AVBLÁST VERKFALL Stefan í Skorini – Orsøkin til at eg tók stig til fund við pedagogarnar var hon, at vit kundu fáa greiðu á nøkrum ivamálum og misskiljingum, sum eftir øllum at døma høvdu tikið seg upp, sigur løgmaður, ið fegnast um, at verkfallið er avblást. Anfinn Kallsberg sigur, at hann ikki beinleiðis hev- ur funnið eina semju, men at hann heldur hevur greitt nakrar misskiljingar í mál- inum. – Um nøkur misskiljing hevur verið, so skuldi hon verið ruddað burtur nú, heldur løgmaður. Vánalig málsviðgerð Løgmaður ásannar, at máls- viðgerðin ikki hevur verið nøktandi, tá ein slík mis- skiljing endar við einum verkfalli. – Tá nakað kann mis- skiljast undir eini málsvið- gerð, so skuldi hon sjálv- andi verið betri. Tað má vera okkara aðalmál, at einki kemur skeivt fyri undir nakrari viðgerð. Tað er altíð keðiligt, tá eitt felag fær nakað at vita frá einum landsstýrismanni, og so er tað ikki tað, sum hendir. Tað er ongantíð nøktandi, sigur løgmaður. Løgmaður vísir tó á, at Helena Dam á Neystabø greiddi frá í tinginum mikudagin, at hon metti, at Fíggjarmálastýrið átti at taka sær av hesum málin- um, so leingi sum eingin annar samráðingarpartur var tilreiðar. Harvið hevði hon ikki sligið fast, at tað var Fíggjarmálastýrið, ið hevði samráðingarrættin. Løgmaður heldur, at stórur munur er á hesum báðum. – Eg havi sagt fyrr, at tað eru kommunurnar, ið sjálv- ar avgera, hvussu tær brúka sín samráðingarrætt. Í prin- sippinum er tað hvør eins- tøk kommuna, sum hevur heimildina av samráðast, sigur Anfinn Kallsberg. Pedagogfelagið vil sam- ráðast sum skjótast Løgmaður ásannar: Málsviðgerðin ikki nøktandi Carita Bjørklund, formaður í Føroya Pedagogfelagi, sigur, at felagið vil sleppa í samráðingar beinanvegin. Hinvegin vísir hon á, at felagið fýlist á málsviðgerðin, hetta málið hevur fingið í landsstýrinum Løgmaður ásannar, at málsviðgerðin ikki hevur verið nøktandi í hesum málinum. Hann sigur eisini, at tað er upp til kommunurnar at avgera, hvussu tær nýta sín samráðingarrætt