leygardagur 24. mars 2001síða 4

Trupulleikarnir í útjaðaranum eru stórir. Tí heldur for- maður Javnaðarflok- sins, at føroyingar eiga at fáa ein lands- stýrismann í innan- landsmálum at taka sær av millum annað kommunumálum og útjaðaramenning ÚTJAÐARAMENNING John Johannessen Føroyar skulu hava ein landsstýrismann, ið burtur- av tekur sær av kommunu- málum og viðurskiftunum í útjaðaranum. Hetta heldur Jóannes Eidesgaard, formaður Javn- aðarfloksins. – Við gongdini í dag verður útjaðarin alsamt veikari, og vandi er fyri, at Sandoyggin og Suðuroygg- in eins og útoyggj-arnar heilt fara at detta niður- ímillum í samfelagsmenn- ingini. Tí er neyðugt at nýta orku til at venda gongdini, sigur Jóannes Eidesgaard. Ábyrgd er neyðug Í løtuni er tað løgmaður, sum umsitur kommunumál og útjaðaran. Hetta heldur Jóannes Eidesgaard vera skeivt. – Sambært stýrisskipan- ini skal løgmaður umsita uttanlandsmál, vera fyri- sitingarligur leiðari og annars hava eftirlit við, at teir ymisku landsstýris- menninir umsita málsøki síni á fullgóðan hátt. Men tá løgmaður sjálvur umsitur kommunumál og útjaðaran, er eingin, sum kann hava eftirlit við hesum málsøkj- um, ger Jóannes Eides- gaard greitt. Tí heldur Jóannes Eides- gaard tað vera heilt náttúr- ligt, at ein landsstýrismað- ur verður settur burturav til hesi málsøki. Og so kann løgmaður hava eftirlit við, at landsstýrismaðurin um- situr øki síni á fullgóðan hátt. Sjálvstýrismál til løgmann Hóast ábyrgdin av uttan- landsmálum hongur saman við løgmansembætinum, hava vit í dag ein landsstýr- ismann, sum hevur ábyrgd- ina av sjálvstýrismálum. Hetta er eitt málsøki, sum Jóannes Eidesgaard heldur hanga tætt saman við uttanlandsmálum, og tí heldur hann, at løgmaður eigur at umsita hetta máls- økið. Høgni Hoydal, sum er landsstýrismaður í sjálv- stýrismálum, er eisini landsstýrismaður í lógar- málum. Jóannes Eides- gaard ímyndar sær, at landsstýrismaðurin í innan- landsmálum í eini komandi samgongu eisini er lands- stýrismaður í lógarmálum. Jóannes Eidesgaard sig- ur, at Javnaðarflokkurin umhugsaði hetta, tá Fólka- flokkurin setti seg í sam- band við Javnaðarflokkin undir seinastu samgongu- kreppu. Og Jóannes Eides- gaard ger greitt, at hetta helst eisini fer at verða eitt krav, um Javnaðarflokkurin fer í samgongu eftir kom- andi løgtingsval. Formaður Javnaðarfloksins heldur, at ein umsitingarlig broyting í Tinganesi kann bjarga útjaðaranum. Hann skjýtur upp, at vit fáa nýtt landsstýrismannaembæti, nevniliga landsstýrismann í innanlandsmálum Jóannes Eidesgaard: Brúk fyri lands- stýrismanni í innanlandsmálum Løgmaður hevur sett Bent Jensen, professara við lærda háskúlan í Odense at grópa í skjølum eystanfyri, ið kunnu geva eina mynd av, hvussu Sovjets- amveldið og Varsjava- samgongan sóu trygdarpolitisku støðu Føroya HERNAÐARKANNING John Johannessen N ú skal sambandið millum føroyar og londini eystan fyri undir kalda krígnum kannast. Fyri hálvum ørðum ári síðani fingu vit sokallaðu Svørtubók, sum lýsir hernaðarligu støðu Føroya í sambandi við Danmark og USA undir kalda krígnum. Men løgmaður vil eisini hava sambandið við londini eystanfyri lýst. Tí hevur hann sett danska profess- ara, Bent Jensen, frá lærda háskúlanum í Odense á uppgávuna. Arbeiðssetningurin hjá Bent Jensen verður hesin: 1. At lýsa trygdarpolitisku støðu Føroya í kalda krígnum, sum Sovjet- samveldið og tess sam- eindu (Varsjavasam- gongan) mettu hana. 2. At lýsa hernaðarligt virksemi hjá Sovjetsam- veldinum og tess sam- eindu á landi í Føroyum, á føroyskum havleiðum og í føroyskum loftrúmi. 3. At lýsa, í hvønn mun Sovjetsamveldið og tess sameindu høvdu eina serstaka hernaðarliga ætlan (strategi) mótvegis Føroyum, eins og tey eyðvitað høvdu mótveg- is Danmark. 4. At lýsa fregnarvirk- semið hjá Sovjetsam- veldinum og tess sam- eindu í Føroyum um- framt uttanlands Føroy- um viðvíkjandi. 5. At lýsa, í hvønn mun føroyingar, føroysk fe- løg og føroyskir myn- dugleikar luttóku tilvit- að og/ella ótilvitað sum umboðsmenn, njósnarar ella loyniumboð hjá Sovjetsamveldinum og tess sameindu. 6. At savna saman við- komandi skjalatilfar í skjalasøvnum hjá Sov- jetsamveldinum og, um umstøðurnar tala fyri tí, eisini í Eysturtýsklandi og á NATO høvuðs- støðini í Brússel til tess at greiða tann yvir- skipaða setningin. Fara at kanna skjøl eystanfyri Nr. 59 - 24. mars 2001 7 gult cyan magenta svart 6 Nr. 59 - 24. mars 2001 CARNIVAL 2.9 Dohc Turbo-Diesel 16 V, 126 HK, 5 hurðar 3 ára garanti/100.000 km. garanti Dupult airbag, ABS, servostýring, sentrallás, startsperra, elrútar í fram- hurðunum, el-hitað og -stýrd síðuspegl, miðsetur, sum kunnu vendast og flytast aftur og fram við borðum, koyrisetrið kann setast í 8 ymiskar støður, rattið kann flytast upp og niður, nakkastuðlar, sum kunnu stillast og takast burtur, lesiljós framman, kúfangarar í sama liti sum bilurin, skinnarar á takinum v.m. Rætti bilurin til mong endamál. –Pláss fyri 7 fólkum og hópin av viðføri. Fæst eisini við aut. gearum. J. Broncksgøta 15 • FO-110 Tórshavn Tlf. 310600 Sosialurin - 311820 Multibilurin til einhvørja loysn ROYN HENDAN SERA VÆLUMTØKTA BILIN Størstur í síni stødd – við størsta dieselmotori – til besta prísin Størstur í síni stødd – við størsta dieselmotori – til besta prísin Familju - camping - firmabilur- og "mini- bussur" EINANS 236.800,- Fæst eisini sum vøruvognur 197.800,- EINANS Skal tað bera til hjá útjaðarakommunum at hava eina javna inntøku, skulu inn- tøkukeldurnar spjaðast yvir fleiri øki. Fleiri almennar inntøkur skulu fáast, so ikki alt byggir á fiskivinnuna ØKISMENNING Edvard Joensen Á Sandi: Útjaðaraøkini liva fyri stóran part av fiskivinnuni, og hava eina ov einstáttaða inntøku. Skjótt er, at alt koppar, um eitt nú fiskivinnan verður fyri bakkasti. Tí má eitt breiðari inntøkugrundarlag fáast. Á økismenningarfundin- um á Sandi mikukvøldið royndu politikkararnir, sum sótru við pallborðið at koma við ymsum uppskot- um til loysn á teimum trupulleikum, sum útjað- araøkini hava. Men tað tóktist tungt at koma út til fundarfólkið við boðskap- inum. Tá til dømis borið varð fram, at eitt samfelag, sum bara tosar um fisk, er eitt fátækt samfelag, var bein- anveg onkur í salinum, sum hevði hug at mótmæla. Hendan reaktiónin var í grundini eitt sera gott dømi um, hvussu inngrógvin fiskurin er í føroyinginum, og hvussu stutt hugflogið í grundini røkkur. Tí tað, pallborðsluttakar- in meinti við, var ikki, at vit ikki skulu veiða og arbeiða fisk. Men at vit eiga at finna okkum onnur bein at standa á eisini, so vit ikki verða púra avlamin, um hetta eina bein okkara brotnar. Fjølbroyttari samfelag Jóannes Eidesgaard vísti á, at 43 prosent av allari inn- tøku í Sandoynni stava frá fiskivinnuni. Tí er oyggin sera sárbær, um eitt hótta- fall kemur á fiskivinnuna. Tí er tað ikki nøktandi bara at siga, at vit skulu hava nýggj virki, hóast vit skulu tað, segði hann. Vit mugu hava eitt nú al- mennar tænastur út á økini, so inntøkurnar verða javn- ari býttar. Í Havn stava 40 prosent av inntøkunum frá almenn- ar lønir, meðan bara átta prosent koma frá fiskivinn- uni. Vit mugu bróta vanan við at leggja alla fyrisiting í Havn. Eitt nú tann nýggja oljufyrisitingin átti at verið løgd onkra aðrastaðni segði Jóannes Eidesgaard. Hann helt tað vera vana- hugsan, at leggja oljufyri- sitingina í Tórshavn. Hetta er nýggjur stovnur, sum ongar traditiónir hevði í Havn. So hví ikki byggja hann upp aðrastðani? Heimurin er tódnaður mun- andi við Internetinum, og ein fyrisiting kann tað sama liggja í einum útjaðarøki, sum í Havn. Hon kann eins væl byggjast upp av Sandi sum úr Hoyvík, vildi hann vera við. Jóannes Eidesgaard segði frá, hvussu tað gekk í Svøríki, tá stjórnin gjørdi av at flyta umsiting úr Stockholm. Tað var eitt øgiligt rok beinanveg, tað frættist, at talan var um flyting. Fyrst og fremst sjálvandi frá teimum, sum tað rakti. Men har hendi tað, tá aðalstýrini vórðu flutt, at trýstið á Stockholm minkaði, umsit- ingin gjørdist dýrari, men trivnaðurin í teimum býum, har tey vórðu løgd, vaks munandi. Jóannes Eidesgaard segði, at hann vil hava lagt nøkur stýri út á økini. Tá má vera stýri, tí deildir eru ikki nokk, tá allar tær tungu avgerðirnar kortini liggja í Havn. Tað verður eitt gníst beinanveg, men fleiri fara tó at gleðast seinni. Tað ræður um at hava rygg. Fiskiloyvini Tað er greitt, at tá tosað verður um økismenning í Føroyum, verður ofta hugs- að um fiskivinnu. Fiski- vinnan er sterk og at kalla einaráðandi í hesum land- inum. Tí er tað eisini, at onkur politikkari hevur ta meting, at eitt nú almennar tænastur eiga at leggjast út á økini fyri at fáa fleiri fastar lønir og størv, sum seta krøv til tann, sum røkir tey. So- leiðis hevði borið til at fingið útbúgvið fólk av staðnum aftur til heim- bygdina og ikki bara til Havnar, tá tey koma aftur uttanlendis við sínum út- búgvingum. Á økismenningarfundin- um á Sandi varð komið inn á, at bara trý fiskiloyvi til størri skip vóru eftir í Sandoynni, og varð hetta mett sum ein hóttan móti fiskivinnuni á staðnum. Tað varð beinanveg hild- ið upp í móti, at tað gjørdi ikki so nógv nú, tí nú varð alt selt um uppboðssølu kortini, og so kundi fisk- urin bara koma aðrastðani frá. Men Egil Olsen, stjóri á Sandoy Seafood, sum var á fundinum, helt kortini, at tað hevði rættiliga stóra ávirkan, hvar fiskiloyvini lógu. Hann nevndi skip, sum selt varð av oynni fyri tíð síðan, og sum teir ikki høvdu sæð aftur. Grundin var einføld, helt hann. Tá menn koma aftur av túri, vilja teir fegnir vera heima, og tí verður alt gjørt fyri at sleppa at landa har, skip og manning búgva. Tað er bara ein sannroynd, staðfesti Egil Olsen og tók undir við teimum, sum halda, at manglandi fiski- loyvi kunnu vera ein ávís hóttan móti útjaðaraøkjun- um. Fjølbroyttari inntøkur skulu til Verður kaffi at fáa í steðginum? Tað kundi Hentze Mynd. Edvard Joensen Fundarfólkið harmaðist um, at fiskiloyvini verða seld av oynni Mynd: Edvard Joensen