leygardagur 24. mars 2001síða 9

gult cyan magenta svart Sosialurin Nr. 59 - 24. mars 2001 17 16 Sosialurin Nr. 59 - 24. mars 2001 FILMUR Birgir Kruse Tá vit siga Oscar, er tað sum við so mongum inna film og leiklist. Tað er ikki tað, tað sýnist at verða. Eisini navnið Oscar er ein illusión. Rætta heitið á virðislønini, sum hevur verið handað síðani 1928 er The Academy Award. Standmyndin, sum er gylt, er til hæddar trettan og ein hálvan tumma og vigar hálvt níggjunda pund. Tilsams 2365 stand- myndir eru handaðar síð- ani 1928, tá 13 bólkar vóru at kappast í. Í dag verður kappast í 23 yms- um bólkum. Tað var Cedric Gibbons, sum við heitinum art di- rector fann uppá hesa standmyndina, sum mynd- høggarin George Stanley evnaði til. Fram til 1931 var einki ávíst navn knýtt at standmyndini hjá The Academy of Motion Pic- ture Arts and Sciences. Tí var hetta langa heiti nýtt. Men ein dagin í Holly- wood hetta árið, í 1931, sá ein skrivstovukvinna, Mar- garet Herrick at navni, gyltu standmyndina. Tá skuldi hon taka til »Why, he reminds me of my uncle Oscar«. Ein blað- maður hoyrdi orðini og festi tey á blað. Tá Marga- reta seinni gjørdist for- maður í The Academy of Motion Picture Arts and Sciences, sum letur hesa virðisløn, hevði navnið fest seg. Í dagligari talu æt virðislønin einki annað enn Oscar. So sum far- bróðurin, ið bar eftirnavnið Pierce. Seinastu tvær vikurnar hava tey í Havnar Bio havt ikki færri enn 14 Oscar- virðislønir í umfari á lør- iftinum. Og telja vit filmin um Dalmatinararnar við, so koma vit upp á 15 Os- car-virðislønir, sum eru í uppskoti at vinna í ár. Nú fáa fólk sunnanfjørðs høvi at síggja hesar filmar í Suður Bio. Talan er um filmin um tikaran á lopi, »Crouching Tiger, Hidden Dragon«, sum Ang Lee hevur leik- stjórnað. Hesin áhugaverdi leikstjóri er ættaður av Tai- wan. Ein av mest áhuga- verdu filmum hansara er »The Ice Storm«, sum fyri stuttum fekst á video í útsølu í H. N. Jacobsens Bókahandli í Havn. Aktu- elli filmurin um »Tikaran á lopi« teknar seg fyri ikki færr enn tíggju ætlaðar Oscar-virðislønir. Tað er triðju ferð, at Tai- wan er á borðinum hjá Os- cari og teimum. Men sam- stundis er ein franskur filmur kappingarneyti um virðislønina sum besti fremmandi filmur. Ikki færri enn 31 franskir film- ar hava verið í uppskoti gjøgnum árini og 9 ferðir- nar hava teir vunnið. Franski filmurin hesa ferð- ina er »The Taste of Others«. Belgia, sum fimm ferðir hevur verið í uppskoti, møtir við filminum «Everybody Famous« og Meksiko, ið somuleiðis hevur ligið framvið fimm ferðir, møtir við filminum «Ameros Perros«. Áhugaverda filmslandið Kekkia, sum bara tvær ferðir hevur verið við, vann hesa virðisløn í 1996 fyri filmin «Kolya«. Aktu- elli kekkiski filmurin eitir á enskum «Divided we fall«. Eins og virðislønin fyri besta fremmanda filmin er áhugaverd, so er sama galdandi við virðislønin fyri besta upprunahandrit- ið. Tí her sæst, ár eftir ár, hvør dugur og verður hild- in at duga, at skriva til film. Ein filmur, sum í hesum føri – og trimum øðrum – er í uppskoti at fáa Oscar- virðislønina, er »Almost Famous«. Ein serstakliga hugtakandi filmur um ein rokkjournalist, sum roynir at fáa stjørnurnar á tal, m. a. Black Sabbath, í sjeyti- árunum. Søgan er ikki langt frá at vera ævisøga hjá Ben Fong Torres, sum í dag er blaðstjóri á Rolling Stone. Umframt »Almost Famous« verða bestu upp- runahandritini í ár hildin at verða knýtt at filmunum Billy Elliot, Erin Brocko- vich, Gladiator og You can count on me. Mánanáttina verður greitt, hvussu býti verður í øllum teimum 23 Oscar- greinunum, kappast verður í. Postboks 19, 110 Tórshavn, telefon 311820, telefax 314720, teldupostur: birgir@sosialurin.fo Blaðstjórn: Birgir Kruse EG MEINI TAÐ SJÓNARMIÐ Sonne Smith Tað er helst logiskt á donsk- um, tí tað er so avbera logiskt á eingilskum, men tað er ikki logiskt á føroyskum, at Høgni Hoydal hevur boygt seg fyri einum kravboðum. Hugsið tykkum Høgna Hoydal standa samankrøktan, boygdan, tí hann fekk ikki sín vilja í full- veldismálinum. Hugsið tykk- um Høgna Hoydal, sum boygdur hevur mist andlit. Høgni Hoydal hevur í fjøl- miðlunum gjørt alt annað enn tað, man kundi væntað var logiskt. Mær vitandi slakaði hann ella bakkaði fyri at bjarga sær undan til dømis eyðmýking. Í hesum nýggja ólogiska barnamálinum er hann mestsum fyri øllum ólogiskum málsligum brongli. Málið er fullkomu- liga spastiskt vorðið. Um hetta er knarr og grenj? Ja, tí eg skilji ikki før- oyskt longur. Ikki tí at eg dugi so illa føroyskt, men tí at eg vil ikki slaka fyri øllum hesum ólogisku klisjeunum, sum ótálmaðar herja í okkara fjølmiðlum og millum polit- ikarar og stjórar og frøðingar av øllum handa slag. Eg læri føroyskt hvønn einasta dag og royni at gera mær ómak at brúka málið eftir førimuni. Eg fái ilt hvønn dag, eri í øðini hvønn dag um alt hetta vrøvlið og tvætlið, sum verð- ur borðreitt fyri okkum í fjølmiðlunum, í Løgtinginum, við stjórans skriviborð, í lýs- ingum og kunngerðum. Tað er so himmalrópandi, skríggj- andi ørt og ólogiskt, at tað einasta, sum er at gera í løt- uni, er at gera vart við hetta møsnið og tvætlið. Alt hetta, sum spillir okkum dagin. Hygg her! Í morgin er evstamark fyri heintan av at- gongumerki. Klokkan 17 í dag er evstamark fyri keypan av mjøli. Dagin aftan á í morgin er evstamark fyri málan av skipi. Hevur nakar hoyrt so skapt. Hvat ólukkan feilar? Klokkan gjørdist hálvgum sjey. Tað ber ikki til at siga so, tí hvussu ber ein klokkan seg at við at gerast nakað sum helst? Hví skal alt gerast nú? Og hví í allari víðu verð er tað byrjað at regna uttan- fyri? Ber ikki til at siga, at tað regnar? Og er tað ikki so, at tað bara regnar úti? Og hoyr! Flokkurin hevur lagt fyri tingið uppskot. Alt í lagi at flestir føroyingar eftir øllum at døma siga taka upp epli. Men hví f.... skulu vit partú geva út bøkur, sýna fram málningar, skriva niður eini boð? Tað eitur annars at skriva upp, so frægt veit eg. Er tað fínari at siga for- handla enn samráðast ella tingast? Og so hetta hjarta- suffið – nei, hjartarópið. Hví í Guds garði eru nú næstan allir politikarar við eltandi fjølmiðlum farnir (ikki byrj- aðir) at siga, at til dømis Poul Nyrup Rasmussen hevur meldað út? Hann er komin við einari útmelding. Aftaná ta seinastu útmeldingina frá Poul Nyrup. Kann hann ikki heilt logiskt hava sagt nakað í staðin fyri at útmelda nakað? Í handlum kanst tú finna ta og ta vøru. Hví? Hava tey krógvað vøruna? Er tað ikki bara soleiðis, at tann og tann vøra er at fáa? Í handlum ella á stovnum kanst tú fáa tað og tað av- greitt, um tú ynskir tað. Ber ikki til at siga um tú vilt tað? Jú, eg ynski tær alt tað besta, og eg ynski mær nakað ser- ligt í jólagávu. Annars keypi eg tað, tí eg VIL hava tað. Ein nýggjur handil er opn- aður! Tað hevði verið líka so frægt at sagt, at ein nýggjur handil er opaður – innanopin – opin innan. Men at siga at ein nýggjur handil er latin upp – ella upplatin. Tað ber ikki til longur. Jú, eg má sleppa at siga tað aftur nú. Tað eitur UTTAN- LANDS – ikki uttanlanda, tí ert tú uttanlands, so merkir tað, at tú ert IKKI í til dømis Føroyum, altso í hesum land- inum. Hvussu skalt tú so bera teg at við at vera uttanlanda? Og landið eitur Brasil. Tað er høvuðsstaðurin, sum eitur Brasilia. Fyrigevið mær hesa tøð- byttu. Men eg noyðist at siga tað. At sleppa at kverulerað, tí tað er eingin logikkur í at fáa ein tíðindafloym fyri og annan eftir bornan inn í hugan, sum eingin logikkur er í. Málið er logiskt. Tað er eitt amboð. Tað var tað. Eg má gevast. Klokkan er fimm minuttir yvir sjey. Tú vágar tær ikki at siga, at klokkan gjørdist fimm minuttir yvir sjey! Rópti nakar Oscar? Føroyskt er tað so ikki RURA Á ÍSLENDSKUM. Í 1999 Gav Føroya Skúlabókagrunur út bókina hjá Þóru Þóroddsdóttir »Rura«. Í mei kemur hon á íslendskum »Að hreyfa sig og hjúfra« og arbeitt verður samstundis við eini danskari útgávu Bøkur til útflutnings SAMRØÐA Birgir Kruse Bókin »Rura« er uppruna- føroysk yrkisbók um rørslumenning og sansa- skipan hjá føroyskum børnum. Útgávan er ætlað foreldrum og øllum, sum fáast við at menna børn, ansa teimum og stuðla. Tvey ár eftir útgávuna er longu áhugi sýndur at geva hana út bæði í Íslandi og Danmark. Og tað er ein rár hending, at ein uppruna- føroysk bók kemur á tveimum fremmandum for- løgum. – Fyri nøkrum árum síð- an undirvísti eg á einum tvørfakligum skeiði í Reykjavík, sigur Þóra Þóroddsdóttir. Tað var ís- lendska fysioterapeutfel- agið, sum skipaði fyri, og evnið varð júst tað sama, sum eg taki upp í bókini, sum kom í 1999 og fekk heitið »Rura«, sigur Þóra. Síðani tá hava íslendskir fysioterapeutar viðhvørt havt samband við meg, og onkrir hava verið her í Før- oyum, ferðast við mær um landið, og fingið meiri praktiska frálæru um kann- ing, greining og viðgerð av sansaskipanarbørnum. – Hetta hevur kveikt á- huga fyri at menna al- mennan skilning í Íslandi fyri hesum hugtakinum og teimum trupulleikum, ið hesi børn hava at dragast við, og harvið benda á tørvin á likamligari stimbr- an av einum ávísum, breið- um barnahópi í nútíðar- samfelagnum, sigur Þóra um evni og tað tilfar, hon hevur savnað og viðgjørt í bókini »Rura«. Føroysk og íslendsk bók Longu meðan Þóra ar- beiddi við at skriva bókina á føroyskum, hevði hon tí eina íslendska útgávu í huga, og skrivaði tann ís- lendska tekstin mest sum samstundis, sigur hon. – Nógv góð fólk í Ís- landi hava stuðlað mær, sigur Þóra, sum sjálv er ættað av Akureyri. Bæði læknar, fysioterapeutar, lærarar og foreldur. Og úrslitið av hesum er nú tað, at forlagið Ásútgáfan á Akureyri gevur bókina út í næstum. Væntandi verður hon á marknaðinum í mai, sigur ein fegin Þóra. Útgávan fær fíggjarligan stuðul frá Þroskahjálp, sum er foreldrafelag hjá børn- um, sum onkursvegna hava havt trupult við at mennast til fulnar og at trívast í leiki og starvi. Haraftrat hevur norrøni týðinga- grunnurin eisini stuðlað. Donsk útgáva Tann danska útgávan av bókini »Rura« er komin soleiðis í lag, at ein lærari við Tofta Skúla, Solveig Debess, av sínum einting- um hevur týtt bókina til danskt. – Hon bar mær týðingina, fullfíggjaða, eina ferð í heyst, við orð- unum Ger so væl. Eg gjørdist sjálvandi bæði ov- farin og ovurfegin, tí tað er eitt megnararbeiði at týða eina heila bók, og so har- aftrat at gera tað í knappari og dýrmætari frítíð, sigur Þóra. – Vit báðar sendu síðan týðingina til danska for- lagið Borgen, ið hevur tik- ið sera væl ímóti tekstinum og arbeiðir nú við at fáa bókina út á donskum. Hevur verið neyðugt at broyta nakað í innihaldin- um, nú upprunaføroyska bókin kemur á bæði ís- lendskum og donskum? – Tá ið tú skrivar tín egna tekst á øðrum máli enn upprunamálinum, hev- ur tú bæði frælsi og hug til at bøta um og gera ávísar broytingar, men tær eru í flestu førum lagdar aftrat tí føroysku útgávuni, sigur Þóra Þórodsdóttir. Í báðum týðingunum er innihaldið í ein ávísan mun lagað til lesaran og um- hvørvi hansara, m.a. tí at sipað verður til persónligar upplivingar og umhvørvis- hugmyndir í tekstinum, sigur Þóra, sum skoytir uppí, at føroysk børn ikki eru øðrvísi enn onnur børn, og títtleikin av sansa- skipanartrupulleikum er tann sami her í landinum, sum í londunum kring okkum. Orsakirnar eru tær somu, sigur Þóra, og tað sama eru eyðkenni og við- gerðin. Bókin er sostatt ikki staðbundin, hóast før- oysk børn eru bæði inni- hald og karmur um upp- runabókina, sigur Þóra. Tjúgu ára royndir Um egna bakgrund og or- søk til at skriva aktuellu bókina »Rura«, sigur Þóra, at hon í tjúgu ár hevur fingist við at venja børn. – Tað var sum fysioterpeut- ur, bæði í heilsuverkinum og skúlaverkinum, og har- aftrat starvaðist eg í tvey ár sum sjálvstøðug í Íslandi og arbeiddi eisini tá rætti- liga nógv við børnum. – Eg væntaði, at eg fyrst og fremst fór at arbeiða við børnum, sum høvdu rørslubrek, altso einum álvarsomum, men væl útgreinaðum og avmarkað- um breki. Hetta varð eisini so, sigur Þóra, sum tó skjótt varnaðist ein langan bíðilista við børnum, ið ikki høvdu fingið skrásett nakra sjúku, ella fingið út- greinað ein veruligan trup- ulleika. Linan kropp Hetta vóru og eru tey, sum hava linan kropp, óstorts- ligar rørslur, eru viðbrekin og sárbar, hava ring bind- indi og trívast illa í spæli við øðrum, sigur Þóra, sum skoytir uppí, at hetta ann- ars eru heilt vanlig børn við góðum evnum og full- um skili. – Eg var í fyrstani rætti- liga ráðaleys, tá eg gáaði um hetta, sigur Þóra. Men eftir at hava tikið skeið um sansaskipan og lisið alt, ið hon fekk hendur á um hetta serstaka evni, fór Þóra í gongd. Trilvandi, sum hon sjálv sigur. – Í dag kenni eg umleið 300 føroysk børn og ein hóp av íslendskum børn- um, ið hava havt tað trup- ult júst á henda hátt. Eg havi kannað tey, vant tey og vegleitt teimum avvarð- andi, skúlunum og dag- stovnunum. – Tað eru hesi børnini, áhugin og tað á- grýtni og tann eldhugi, sum hvør einstakur lærari, pedagogur og ikki minst foreldur hava sýnt, ið eru kveikjan og sjálvt innihald- ið í bókini »Rura«, sigur Þóra og leggur afturat, at tey hava givið henni innlit í teirra egnu lív, hvussu trupul gerandisdagurin er, og tað hevur víst seg, at søga barnsins ella lívs- gongdin, endurtekur seg ferð eftir ferð, hóast børn- ini sum heild eru veruliga ólík sum einstaklingar. – Hetta og so tað, sigur Þóra, hvussu tey hava menst á- fram og búnast, tað er grundarlagið í sjálvari bók- ini. Sansaskipan Meginparturin av bókini »Rura« verður nýttur til at útgreina hugtakið sansa- skipan, og at lýsa gerandis- dagin hjá sansaskipanar- barninum. Í fyrru helvt av bókini er gjøgnumgongd av teirri nervafrøðiligu búningini við høvuðsdenti á sansa- búning, og í framhaldi av hesum verður hugtakið sansaskipan lýst, fyrst á nervafrøðiligum støði og síðani út frá atburði og trupulleikum barnsins. Nomið verður við sansa- skipanrtrupuleikar hjá teimum, ið hava eitt brek og hugleitt verður um sambandið millum MBD- DAMP og sansaskipan. Seinna og størra helvtin av bókini snýr seg um kanning og viðgerð. Har verður lýst hvussu tera- peuturin ger kropsliga kanning og hvussu hann saman við foreldrum og pedagogsikum starvsfólki fær drigið upp eina heild- armynd av atburði og bún- ing barnsins. Lesarin fær innlit í ta terapeutisku við- gerðina og somuleiðis, hvussu bøtast kann um viðurskifti heima, í skúla og á dagstovni. Føroyar sum alheimsstarvstova Spurd, um kjakið um arva- gransking og altjóða fel- agsskapir hava hvest áhug- an at fáa hesa bók út í øðr- um lodnum, sigur Þóra, at í bókini »Rura« er hvørki talan um umhvørvisligan ella arvafrøðiligan trupulleika. – Burtursæð frá tí haldi eg, at vit eiga at fáa lóg- givið nágreiniliga um júst hetta og ongantíð ov skjótt, soleiðis at dugnalig fak- fólk, sum eitt nú Monica Steuerwald, sleppa til verka, børnum okkara at gagni, sigur Þóra. – Tað tykist tó sum orðið lóggáva hevur lyndi til at elva til ruðuleika heldur enn skipan her í landinum, og hetta endurspeglar í mínum eygum bæði ó- sjálvstøðuga hugsan og eisini fornar hevdir fyri, at onkur annar helst tekur um endan fyri okkum. Og okk- ara børn. Annars ber eisini til at venda tí siðfrøðiliga sjónarmiðinum í sambandi við genkanningar á høvdið og spyrja seg sjálvan, um vit ikki hava siðfrøðiliga skyldu til at fylgja við á hesum leikvøllinum av øll- um alvi, sigur Þóra, sum reisir spurningin, um ikki føroyingar eru við at vera í seinna lagi á sjóvarfallin- um. – Eitt nú í Íslandi ganga hesi mál við rúkandi ferð, og Ísland er nóg lítið og avskorið til at vera sera áhugavert í hesum sam- bandi, sigur Þóra Þórodds- dóttir at enda, nú bók hennara »Rura« er ávegis, bæði í Íslandi og Danmark. – Føroysk børn eru ikki øðrvísi enn onnur børn, sigur Þóra Þórodsdóttir. Títtleikin av sansaskipanartrupulleikum er tann sami her, sum í londunum kring okkum. Orsakirnar eru tær somu og tað sama eru eyðkenni og viðgerð. Bókin »Rura« er sostatt ikki staðbundin, hóast føroysk børn eru bæði innihald og karmur Mynd: Jens Kr. Vang Jákup Eli Jacobsen í Havnar Bio hevur júst pakka Oscar-til- nevndu filmarnar á plakatini, sum nú fara til Suðuroyar Mynd Jens Kr. Vang Gylta Oscar-virðislønin ímyndar ein mann, sum stendur á eini filmsrullu við einum svøri fram fyri seg