leygardagur 24. mars 2001síða 10

Sosialurin Nr. 59 - 24. mars 2001 19 gult cyan magenta svart 18 Sosialurin Nr. 59 - 24. mars 2001 SJÓNLEIKUR. Leygarkvøldið fyri viku síðani varð nýskrivaði upprunaføroyski samtíðarleikurin »Eitur nakað land Week-end?« frumsýndur í hølunum hjá Grímu í gamla Meiarínum í Havn. Hesuferð ummælir Birgir Kruse og í næsta Vikuskifti ummælir Høgni Djurhuus sjónleikin Eitur nakað land Week-end? Jú, leikluturin Dia er sterkur og spennandi. Eins og hin hjá Tórálvi. Men meðan Tórálvur er ein – nú afturlatin – líðingarsøga, er hin hjá Dia opin og poet- iskur. Hann hevur eina framtíð, hin onga. Og aftur her nema við hitt djúpt religiøsa, sum eyðkennir Jóanes, tá hann er bestur. Hervør og Tóta Birita Mohr hevur leiklutin sum Hervør. Eftir málinum at døma er hon úr Vágun- um. Eins og allar kvinnur- nar, ein sannførandi mynd og persónur. Leikararnir hava sjálvir gjørt persónar- nar. Í samráð við leikstjóra og medleikararnar. Tá tíð- indafundur var herfyri, bar til at síggja uppsløg, har hesir persónar vóru lýstir. Fiktivir, men ektaðir. Trú- verdigir og væl forankraðir við smálutum, sum skaptu heildina. Ein lutur, sum skapti eina bókstaviliga klokku- klára heild kring Hervør, var eyknevnið Junghans. Eitt fjákut eyknevni, sum bara verður slongt inn á pallin, men so er tað har. Festir røtur, veksur og gev- ur meining í okkara mynd av persóninum. Frálíkt. Kristina Hansen hevði leiklutin sum hin unga Tóta. Hon er køn í leiklist og eins og Jóhanna flýggj- ar hon undan ikki bara illum andum, men eisini jólunum og slaturi. Eins og hjá Jóhonnu hevur Tóta eina danska fortíð. Eitt á- hugavert evni, sum eisini kann hugsast at sipa til enn eitt week-endland. Lovaða landið, har alt ber til, og tú bara riggar. Her heima dansa vit bara við devlum. Serliga á jólum. Røktarar Høgni Johansen og Símun Pauli Hansen eru røktarar. Bara í kropsbygnaði eru teir trúverdigir. Símun Paula havi eg ikki sæð áð- ur og kann verða, hann eis- ini hugsaði tað sama. Hann tyktist eitt sindur fjáltur- stungin. Tað hevur hann onga orsøk til. Men Høgni hevði eitt beint kropsligt mál, hart og kontant, antin tað snúi seg um medisin ella sproytur. Etingarlagið Etingarlagið við borðið á deildini er primitivt, eins og orðalagið og atferðin. Meðan leikur fer, má eg sanna, at hetta kanska er ein av mongu avbjóðing- unum í leikinum. Vit góð- taka primitiva etingarlagið. Men ikki meir. Orðalagið og atferðin verður ikki góðtikin á sama støði. Ein áhugaverdur snúningur. Bóndin Ein óvæntaður partur í leikinum er bóndin. Hóast spælt verður uppá tað, er tað ikki hin veruligi og ógvuliga kjøtligi bóndin Tórálvur. Nei, hetta er stóri bóndin. Bóndin yvir øllum – tjóðskaparmyndin Jóanes Patursson. Jóhanna, ið dansar við devlum, ger upp við hann. Stóru faðirmyndina. Senan er so burlesk og óvæntað, at eg má sodna hana leingi. Hetta er enn ein av staklut- unum í handritinum, sum vekja ans og undran. Og liggja leingi á. Tað er eyð- kenni fyri góðan dramatikk og skaldskap. Tankar, ið halda leingi og myndir, ið ikki bara eru bráðvakrar. Visuelt Visuelt er leikurin einfald- ur. Bert fáar effektir verða nýttar. Kanska ov fáar. Eft- ir byrjanina við royndar- signalinum hjá sjónvarpin- um og einstøkum strobo- skop-strálum, hevði eg væntað, at brotið, har Jó- hanna leitar eftir teim illu andunum, varð sterkari. Men her var eingin ytri, teknisk effekt. Jóhanna skal sannføra okkum um illu andarnar við at renna hondina gjøgnum teir. Aft- ur eitt bíbilskt motiv frá Jóanesi. Um trúgv og van- trúgv. Men møguleikin at gera nakað spennandi visuelt burturúr hesum leikbroti verður ikki nýttur. Tað ger henda lítla partin óneyðuga veikan. Sterki visuelli parturin er, tá bóndin verður parter- aður. Einfalt, bæði við lit- um, ljósi og útgerð. Kendi meg stundum, sum læs eg í »At býta seyð og fletta« og stundum, sum var eg til ein Monthy Python film. Kanska tann filmin, har hin ovurfeiti etur seg til av- lívis. Og sprotnar. Og eis- ini ein tilvísing til yrking- ina »Hvat skulu vit gera við William?« Hóast komikkin er upp- gerðin har. Men eingin or- søk er at taka hetta illani upp. Hetta er ein álvarslig og almenn uppgerð, uttan annan vilja. Uttan at verða staðbundin og illavorðin. Og tó. Eitt prik hómast, treyðugt so. Ballónir bresta jú bara við prikum. Pallmyndin Pallmyndin er einføld og myndar greitt ta afturlatnu deildina. Troystaleys, grá og køld. Men ikki kaldari enn neyðugt. Inngongdin ger dýpdina mittfyri, og tríggjar hurðar eru hvørju megin. Konufólkini og tey líka numrini vinstrumegin og menninir og ólíka numrini høgrumegin. Her er skil í. Rætt sum á eini afturlatnari deild. Eingin tilvild. Her á deildini skulu allir fløktir træðrir úr til- vildarliga week-endlandin- um greiðast. Ein góður táttur er hurð- arnar, sum svinga báðar vegir. Blanka, stálkenda baksíðan gevur eina framúr góða symmetriska mynd, tá allar fara upp. Hetta ein- feldni er hugtaknadi. Eins og ljósini, sum kunnu fáa kalda jarnportrið at tykjast sum spýr á kirkjugarði. Og afturvið tónleikinum hjá Stamen Stanchev kennast mangar pallmyndir kirkju- ligar, so góðar eru kenslur- nar, tær lata upp fyri. Heit- ar og hákirkjuligar. Og tað er ljósið, sum strálar henda hitan. Nevnda symmetriin ger seg longu galdandi í byrj- anini, tá gjøgnumskygda tjaldið verður drigið frá. Báðir røktararnir taka eftir medisini og geva – ja, sjúklingunum. Og so verður eisini ein leikur lagdur inn í leikin. Læknaliga fráveran kemur her til orðana í einum leiki hjá teimum sjálvum um seg sjálvi, sum hin vituga Tóta stílar fyri. Heitið og tað poetiska Heiti á leikinum er ein spurningur. Veit ikki, um tað er so vanligt við spurn- ingi í einum heiti. Men forvitin gerst tú at hoyra, hvar heitið liggur í sjálvum tekstinum og hvagani í leikinum tað er tikið. Úr hvørjari hending, ella sam- røðu tað sprettir. Tá vantaði setningurin »Eitur nakað land Week- end?« fellir út móti endanum, er bakgrundin — samrøðan og hendingarnar – so veik, at eg má hugsa innan í mær sjálvum, hvat samanhangið er. Samanhangið og orsøkin at spyrja henda spurning er opinbær og klár. Ja, nærmast einføld og banal. Men við tað, at bara ein persónur umboðar »week-endlandið«, landið uttanfyri, so liggur nógv á hansara herðum. Tað er harra Thomsen. Hvørki í tekstinum, ella á pallinum, kemur hetta nóg sterkt og greitt fram. Tí stendur vulkanin Jóhanna og goysir út í tóman heim. Ikki tí hon yvirspælir, men tí hon fær so lítið svar. Ein spyr seg sjálvan, hví tey hava funnið saman, intelektuella vulkanin og meinaleysa dylhøvdið? Er hetta eitt tvangsektaskap, tey kalla? Og hvat hendir, tá hon fer heim? Men hinvegin – er hetta komiska leikbýti tilætlað, so er tað í hvussu er væl- eydnað. Og tað til fulnar. Thomsen er okkara hjálpari, at skilja fyrst og fremst Jóhonnu, at lata hana upp og síðani seta week-endlandið í relieff mótvegis afturlatnu deild- ini, so normalitetshugtakið kann dragast fram og fáa skap. Hesin partur er eftir mínum tykki hin mest undrunarsami í einum annars ómetaliga fjøltátt- aðum, sterkum og inni- haldsríkum leiki. Einum leiki, sum liggur leingi á. Kanska er tað upplagt, at hesum rúmligi leikur eitur nakað so banalt sum »Eitur nakað land Week-end?«. Eg veit tað ikki. Fremsta styrkin í leikin- um er poetiski teksturin hjá Jóanesi Nielsen. Fyrst og fremst fer hann um varrarnar á Ega Dam, í leiklutinum sum Dia. Hó- ast ilt er at taka ein ein- stakan persón fram úr hes- um kollektiva leiki á aftur- latnu deildini, so er Egi ein samanseting av øllum tí góða í skaldskapi Jóanesar. Eisini elementini, tey stóru, sterku og ævigu, eru har. Grønland, skipini, ís- urin, og tað kosmiska og religiøst fabulerandi. Av- brotið við dagligum veik- leikum, ella realitetum, sum einum dildo. Her er styrkin í leikinum. Og fleiri eru tey heiti, sum liggja í dialoginum hjá Dia. Heiti, sum í størri mun kundu bent á tað po- etiska, sum fremst av øll- um eyðkennir leikin. Til dømis tá Dia sendir bønir til himmals, men fryktar fyri meteorum og spyr »Kunnu bønir smildr- ast?« Ella poetiska regn- myndin móti endanum, sum leiðir til enn eitt heiti: »Regnar tað á dreymar?« Trupleikin við verandi heitinum er, at tað í ov lítl- an mun er rótfest í leikin- um. Altjóða leikur Leikurin »Eitur nakað land Week-end?« er í síni heild á aljóða støði. Her eru eingir staklutir, sum binda leikin afturat Føroyum og heimligum viðurskiftum eina. Parturin um »bónd- an« kann saktans flytast til aðra mentan. Í øllum ment- anum hava tílíkir undan- gongumenn verið. Tað veri seg politiskir, andaligir, fakfelagsligir ella aðrir leiðarar. Sjálvur tann stað- bundni persónurin Jóanes bóndi er ikki sjálvur kjarn- in í hesum burleska parti av leikinum. Tað er ímynd- in av honum. Og so tann veruleiki, at einaferðina má uppgerðin koma. Upp- gerðin við ímyndina. Frekkabók Innan skúlaverkið hava tey leingi havt bæði brúnubók og bláubók. Síðani hevur hin politiska skipanin fostrað hugtakið hvítabók og svartabók. Nú hava vit so »frekkubók«, sum ein skemtiligur bókahandlari tók til um dagarnar. Sipað varð til leikritið hjá Jóanesi Nielsen, sum nú fæst í bók. Men synd er at siga, at perman er frekk. Gamaní er hon reyð og ímyndar eitthvørt lívfrøði- ligt. Men fulkomuliga vatndeyv, sæð í mun til eksplosiva innihaldið. Tað smæðist so ikki burtur handan nakra permu. Útgevari er Metanargrunn- ur Studentafelagsins og bókin, sum kostar hundrað krónur, telur 108 blaðsíður. UMMÆLI Birgir Kruse Leygarkvøldið untist mær at síggja annan leikin hjá Grímu, hetta leikárið. Tað var nógv umrøddi leikurin, sum Jóanes Nielsen skriv- aði og vann fyrstu virðis- løn fyri, tá Leikpallur Før- oya skrivaði út leikrita- kapping »Eitur nakað land Week-end?«. Leikurin, sum er í sjey tættum varir hundrað minuttir og er utt- an støðg. Ein góð íløga Longu í føðingini var á- hugin stórur fyri hesum leiki. Ein staðfesting av, hvussu væl mentunarligar krónur kunnu koma til høldar. Bara onkur setur sjøtil á. Hesaferðina var tað leikritakappingin. Væl vildi til, og leikurin kom á pall. Henda veruleika kunnu vit eisini knýta til Eyðun Johannesen leikstjóra, sum eftir mong ár í Danmark, hevur leitað heim aftur. Og so teir yrkislærdu og pro- fessionellu leikararnir í Grímu. Og øll hini aftan- fyri. Og Skipasmiðjan, ið sum einasti privati stuðul, lat pallin og alt tað, hann kostaði. Alt hetta er karm- urin um tað mentunaravrik, sum hesin aktuelli leikur í roynd og veru er. Hátíðarligt var hetta leygarkvøld í Meiarínum. Sum ein hugnalig ímynd av viðurskiftunum hjá leik- listini í Føroyum, stóð leikstjórin sjálvur og seldi atgongumerki. Her er eing- in ov fínur at átaka sær sjálvt tær mest triviellu uppgávurnar. Og longur inn sá eg rithøvundan. Langleittur og tyktist ikki vita, hvar hann skuldi parkera seg sjálvan. Føroysk listafólk hava eitt sjarmerandi smædni. Eisini hesin bersøgni yrkjari yviri við Strond. Ja, í Havn eru tveir borgarar, sum eru so tignarliga siðiligir, at ein øtast, tá list teirra kemur fyri dagin. Annar er Ing- álvur og hin er Jóanes. Hin seinni var á Meiarínum. Einfeldni Í handritinum eru bert fáar ábendingar um tað ytra í leikinum. Styrkin í handrit- inum er orðini, ið springa sum foli í føstu. Ytru, leik- listarligu ábendingarnar eru bert fáar. Tá er hent við einum royndum leik- stjóra sum Eyðuni Johann- essen og leikarum hansara í Grímu. Leikurin Drigið varð fyri við gjøgn- umskygdum, ljósum dúki. Ein ørkymlandi tóni og skurrandi royndarmyndin frá sjónvarpinum lýsti á dúkin. Ígjøgnum kundi vit síggja tey bæði Jóhannu (Katarinu Nolsøe) og mann hennara Thomsen (Kári Øster) gera klárt at fara. Tey eru heima í egnari stovu og tosa aftur og fram um dagligu tilveruna – og so dóttrina. Dótturin Nakað er hent henni. Á- breiðslur flúgva bráddliga gjøgnum stovuna, Johanna letur okkum fáa varhugan av, at maðurin gongur við øðrum. Kanska eisini við dóttrini. Og tá orðið av- gonga kemur fyri, er máls- ligi vøllurin strikaður av. Orð legst afturat orði, og vit eru inni í verðini hjá Jóanesi Nielsen. Kenst hvast eina løtu, men so linkar. Karmurin er har og er trúverdigur. Men veru- liga hvat, ið hent er dóttr- ini, hongur enn sum ein opin spurningur. Alt ov opin eftir mínum tykki. Leiklistarliga saman- spælið hjá teimum báðum, Katarinu Nolsøe og Kára Øster, er ov ójavnt. Ikki er tað tí, at Katarina yvir- spælir, nei hon er sann- førandi og eksplosiv. Men okkum tørvar ein loðs, ella skipara, at greiða hetta trupla sinnið, sum hevur sovorðnan treða av dóttr- ini. Um Jóhanna er skizofren ella okkurt annað er fyri sovítt óinteresant. Tað er leiklistarliga eg vil hava ein avkláring. Hvat er tað við dóttrini, sum nívir hana so? Hví er hon so friðleys, og hví søkir hon bert linna gjøgnum undirlívið? Ella er tað ein avleiðing frá nøkrum øðrum, ein fysisk- ur lynavleiðari? Maðurin, harra Thom- sen, stendur sum eitt hím í baksýni og veit sjáldan at geva henni svar uppá til- talu. Hann kenst ov veikur. Hann gevur einki svar til sterku lystir og trongdir Jó- hannu, sum hanga ósvarað- ar í leysum lofti. Maðurin Leiklistarliga vildi eg mett, at maðurin (Thomsen) var fjøðurin, sum konan trekti upp og spenti. Og so skuldi loysandi svarið komið frá honum. Í gron- ina á okkum. Á tann hátt kundu vit fingið ein møgu- leika at hugt niður í sinn- isdýpið hjá Jóhonnu. Men gakk. Har er einki at heinta. Maðurin hongur bara uppi við henni sum ein viðfáningur. Tað er spell, tí hann um- boðar week-endlandið, landið uttanfyri. Hann er hin einasti »normali« at halda upp móti teimum, sum eru innilæst. Hesin mótfigurur gerst ov linur. Gevur ikki neyðuga mót- spælið til vulkansku Jó- honnu. Og øll hini fyri so- vítt eisini. Kanska er tað ætlanin, men mær tykist tað dekan og grunt og óforloyst. Tórálvur og Dia Annarleiðis er við hinum monnunum á pallinum. Eitt nú Tórálvi (Hans Tór- garð). Hóast »Krypilin« hongur uppi við eina løtu, er hann so sannførandi, at hóast søga Tórálvs er hin ræðuligasta, so kenst hann í einum og øllum nærver- andi. Viðkomandi og trú- verdigur. Tú ert drigin inn á pallin, tá hann vevur sín- ar søgur, sum støðugt skifta millum grovkornað skemt, bóndalív í einingi og so – tá hann er allar bestur – lýsir viðurskiftini við pápan. Faðirin, sum lat sonin taka lívið av sær. Myndaliga talað, men við orðum Tórálvs. Tað gjørda fær onga vend, og eins og Morrison sigur hann, at hiðani komi eg ikki livandi útaftur. Hann missir tamar- haldið á sær, verður lagdur í spennitroyggju og næstu ferð, vit síggja hann, er hann bert ein skuggi av sær sjálvum. Tamdur á stongdari deild. Ein sonn líðingarsøga. Sum indián- in, ið tekur byrðina á seg í »Geykareiðrinum« hjá Keasy og Foreman. Triði maðurin er Dia (Egi Dam). Um hansara varrar kemur skaldskapur Jóanesar. Skyggjandi poet- iskur. Í byrjanini kanska nakað klárur, ov klárur, í røddini. Men hann kemur skjótt á tónan og svingar við hinum. Inniligur, still- førur og støðugt fabuler- andi. Dia hevur verið í Grøn- landi. Millum ísfjøllini hevur hann sent bønir til himmals og er ørkymlaður, um fallandi meteorar munnu smildra bønirnar ávegis til himmals. Ein so poetiskur tanki, at eg undr- ist yvir, at ikki júst hesin setningur varð valdur til heiti á leikinum, um so er, at heitið partú skuldi verða ein spurningur. »Kunnu bønir smildrast?« Hann liggur leingi á, tankin. Dia kennur hvørja skútu í flotanum, maskinurnar við. So Venus kann Dia sjálvandi ikki knýta til annað enn línuskipið við sama navni. Og so stolta skapið á Pride. Skrokkin høvdu teir til felags. Sterkt og elegant. Stuttligt eisini. Í Dia verður sjónvarpið og gleðin uttanfyri – í week-endlandinum – við- gjørd. Inniliga og ektað. Sum tá Peter Sellers sigur tey forloysandi orðini »I like to watch« og bara kennir til samfelagið gjøgnum sjónvarp og fjar- stýring. Birgir Kruse við leikritinum og skránni til leikin »Eitur nakað land Week-end?«, sum hann, hóast atfinningarsamar viðmerk- ingar, er ovurfegin um Mynd: Jens K.r. Vang Leikurin »Eitur nakað land Week-end?« verður sýndur á pallinum hjá Grímu í gamla Meiarínum í Havn. Hans Tórgarð hevur gjørt plakatina, sum á einfaldan hátt lýsir tey 6 leikandi