mánadagur 4. juni 2007síða 9

9 tíðindi Nr. 104 - 4. juni 2007 - Hevði landskassin fingið 300 miljónir krónur fyri veiðirætt- indi um árið, kundi skatturin hjá hvør- jum einstøkum skatt- gjaldara verið lækkað- ur við 12.000 krónum um árið. Hjá einum húsarhaldi hevði het- ta soleiðis svarað til 24.000 krónur um árið, sum er nógvur peningur at disponera yvir aftrat, sigur Kári Petersen VeiðiloyVi Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Kári Petersen, bú­skap­ar­ frøð­ing­ur, heldur, at tað­, sum hevur verið­ avg­erandi í broyting­ini í lóg­ini um vin­ nulig­an fiskiskap­ hesaferð­, er, at møg­uleikin hjá tí almenna at taka p­ening­ fyri veið­iloyvi, sum tíð­in líð­ur, ikki g­jørdist verri, enn hann var fyri lóg­arbroyting­ina. ­ Vit hava havt væletabler­ að­a rættarp­raksis, at tá tú­ keyp­ir skip­ við­ loyvum, hava feløg­ havt brú­ksrætt – og­ ikki og­narrætt – til hesi loyvi í eitt ávíst áramál, og­ tað­ eru hesi við­urskifti, sum í nýg­g­ju broyting­ini ikki máttu g­erast verri. Eingi endurgjøld Eisini var avg­erandi í lóg­ar­ broyting­ini, sig­ur Kári Pet­ ersen, at feløg­, sum reka vinnu, ikki fáa møg­uleikan at reisa endurg­jaldskrøv móti landskassanum fyri mist ella skerd rættindi. ­ Við­ nýg­g­ju broyting­ini kann landsstýrið­ skip­a so fyri, at veið­iloyvi kunnu tak­ ast aftur, tá árið­ 2017 rennur ú­t. Hesi kunnu tá ú­tskrivast av nýg­g­jum, samstundis sum p­ening­ur tá kann takast fyri rættindini, sig­ur hann. Kári leg­g­ur dent á, at tað­, sum var avg­erandi at stað­­ festa í broyting­ini, var, at tað­ er landið­, sum framveg­is eig­ur rættindini til fiskiríki­ dømi – at hesi framhaldandi eru og­n Føroya fólks. 300 miljónir kr. Bú­skap­arfrøð­ing­urin vísir á, at nóg­v skip­ og­ loyvir eru “handlað­i” seinastu árini. ­ Við­ hesum sølum sum g­rundarlag­i, hevur verið­ roknað­ ú­t, at veið­iloyvini eru verd einar 300 miljónir krónur um árið­. Hesar milj­ ónirnar eru munur millum tað­, sum sjálvi skip­ini eru verd og­ tað­, sum skip­ og­ loyvir eru seld fyri tilsam­ ans. Á henda hátt kanst tú­ óbeinleið­is rokna ú­t, hvat fiskirættindini eru verd, sig­­ ur Kári Petersen. Orð­ing­in í up­p­runalig­a up­p­skotinum hjá Bjørn Kalsø um, at loyvið­ “verð­­ ur” endurnýg­g­jað­, var av fleiri ikki hildin at vera nóg­ neyv. Nú­ er so broyting­in hon, at loyvið­ “kann verð­a” end­ urnýg­g­jað­ – og­ tað­ er sam­ bært løg­frøð­ing­unum, sum nú­ hava ú­ttalað­ seg­ um sp­urning­in, avg­erandi mun­ urin. Størri rásarúm Kári Petersen sig­ur, at hevð­i landskassin fing­ið­ 300 mil­ jónir krónur fyri veið­irætt­ indini um árið­, kundi skatt­ urin hjá hvørjum einstøkum skattg­jaldara – alt annað­ líka – verið­ lækkað­ur við­ 12.000 krónum um árið­. ­ Hjá einum hjú­num – ella einum hú­sarhaldi – hevð­i hetta soleið­is svarað­ til 24.000 krónur um árið­, og­ tað­ er nóg­vur p­ening­ur at disp­onera yvir aftrat, sum bú­skap­arfrøð­ing­urin tekur til. Hann heldur, at landsstýr­ ið­ skuldi havt fylg­t Bú­skap­­ arráð­num, sum long­u í ár 2000 g­jørdi eitt up­p­skot um eitt nú­ fiskidag­abanka. ­ Eg­ haldi, at hetta var eitt g­ott álit, sum Bú­skap­ar­ ráð­ið­ kom við­, og­ høvdu myndug­leikarnir havt framt hetta í verki long­u tá, hevð­i landskassin long­u havt fing­­ ið­ nóg­var miljónir fyri veið­i­ rættindi. Virðismikil loyvi ­ Sum eg­ nevndi, hava sein­ astu árini víst, at sjálvi loyv­ ini eru nóg­v verd, tí rættind­ ini eru “handlað­i” fyri nóg­v­ ar hundrað­ miljónir síð­an ár 2000. Kári vísir á søg­ur, sum hava g­ing­ið­ um, at eitt nú­ stórfelag­ið­ í Gøtu, sum eig­­ ur trý nótaskip­, skal hava fing­ið­ í boð­i eina miljard fyri síni skip­ og­ loyvi. ­ Um hesi tíð­indi eru røtt, veit eg­ sjálvsag­t ikki, men eing­in ivi er um, at við­ teim­ um p­rísum, sum skip­ og­ loy­ vi eru handlað­ fyri í seinast­ uni, eru feløg­ini hjá Varð­a­ num í Gøtu verd miljardina, sig­ur hann. Kári Petersen vísir á, at tá ið­ Framherji keyp­ti Krú­nborg­ við­ loyvum fyri einar 350 miljónir krónur, var sjálvt skip­ið­ helst vert einar 100 miljónir krónur. ­ Hinar 250 miljónir krón­ urnar eru so fyri tað­, sum loyvini eru verd í 10 ár – ella einar 25 miljónir krónur um árið­, sig­ur bú­skap­arfrøð­­ ing­urin. Kári Petersen, búskaparfrøðingur: Tilfeingisgjald gevur pláss til skattalætta - Hvussu kunnu teir fáa seg til at rokna við einum marknaðar- virði, ið fiskurin hev- ur í sjónum, áðrenn fiskimaðurin hevur fingið fiskin í trolið. Vita teir ikki, at tað finst ein útreiðslusíða, og vita teir heldur ikki, at almennar útreiðslur skulu bur- turav, áðrenn tú nært til botnlinjuna, spyr Føroya Reiðarafelag VeiðiloyVi Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo ­ Hvussu slep­p­a menn up­p­­ østir framat í fjølmið­lunum við­ tølum, sum einki hald hava í veruleikanum. Teir eru raskir at síg­g­ja inn í framtíð­ina og­ sp­áa um ríki­ dømi, ið­ lig­g­ur fyri framm­ an. Hava teir g­loymt støð­­ una í føroyska fiskiflotanum fyri bert tíg­g­ju árum síð­an, har skip­ lóg­u svínabundin, og­ eing­in so mikið­ sum tor­ di at eig­a skip­, ei hevð­i orku til at váð­a sær í g­ong­d við­ vinnu á sjónum. Soleið­is sp­yr Føroya Reið­­ arafelag­ á heimasíð­u síni um dag­arnar. Felag­ið­ sp­yr víð­ari, hvað­­ ani up­p­hæddirnar koma, ið­ nevndar verð­a í mið­lunum. ­ Mað­ur stendur alg­oystur í sjónvarp­inum og­ p­rofeterar um 3­10 miljardir í loyvis­ virð­um tey næstu árini. Jú­, roknistykkið­ er einfalt, men hvað­ani koma tølini? Og­ lag­t verð­ur aftrat á heimasíð­uni: ­ Bú­skap­arráð­ið­ tosar um loyvisvirð­i fyri skip­abólkar, ið­ als ikki eftir nøkrum seri­ øsum kalkulatiónum høvdu g­ivið­ eina p­ositiva tilfeing­­ isrentu. Felag­ið­ setir nóg­var sp­urning­ar, og­ ein er, hvus­ su hesi fólk kunnu fáa seg­ til at rokna við­ einum mark­ nað­arvirð­i, ið­ fiskurin hev­ ur í sjónum ­ áð­renn fiski­ mað­urin hevur fing­ið­ hann í trolið­. ­ Vita teir ikki, at tað­ finst ein ú­treið­slusíð­a, og­ vita teir heldur ikki, at almennar ú­treið­slur skulu burturav, áð­renn tú­ nært til botnlinju­ na. Føroya Reið­arafelag­ sp­yr eisini, um tað­ ikki er komið­ teimum til hug­s, at sama tól skal endurnýg­g­jast, og­ at íløg­ur skulu g­erast fyri framtíð­ina. ­ Hava teir ikki hoyrt um allýsing­ina av tilfeing­isren­ tuni, ið­ ikki er sjálvt talið­ á botnlinjuni eftir avskriving­­ ar og­ almennar ú­treið­slur, men samanburð­urin við­ lík­ nandi vinnu á landi. Hvussu nóg­vir veið­ibólkar høvdu enda skeivu meg­in nulllinju­ na, um roknistykkið­ var objektivt og­ ikki manip­uler­ andi, sum Føroya Reið­ara­ felag­ tekur til. - Roknistykkið er misvísandi Kári Petersen heldur, at landsstýrið skuldi havt fylgt Búskaparráðnum, sum longu í ár 2000 gjørdi eitt uppskot um eitt nú fiskidagabanka. - Eg haldi, at hetta var eitt gott alit. Høvdu myndugleikarnir havt framt hetta í verki longu tá, hevði landskassin longu havt fingið nógvar miljónir fyri veiðirættindi Auto uttan bensinsølu Eftir at hava selt bensin í meira enn 50 ár er bensinsølan hjá bilstøð­ini Auto í Havn latin aftur. Auto hevur øll árini selt bensin alt døg­nið­, men í dag­ ber til at keyp­a bensin við­ g­jaldskorti á flestu bensinstøð­unum. Auto hevur selt bensin síð­an 1956, tá nýg­g­ja støð­in, sum var byg­d í samstavi við­ P/F Shell, varð­ tikin í brú­k. Í 1992 var nýg­g­jur sáttmáli g­jørdur við­ oljufelag­ið­ Statoil um bensin og­ oljusøluna. Nú­ fáa vit eisini betri umstøð­ur uttan fyri støð­ina, tá bensin­ og­ oljup­ump­urnar vera tiknar burtur, og­ vit koma at leg­g­ja størri dent á kioskina við­ t.d. størri vøruú­rvali, og­ koma vit framveg­is at veita kundunum okkara eina g­óð­a tænastu á høg­um støð­i, sig­ur Petur Sp­lidt, stjóri í Auto. Lærarafelag fingið portal Síð­an að­alfundin í 2006 hevur verið­ arbeitt fram ímóti, at ein p­ortal fyri alt virksemið­ hjá Føroya Lærarafelag­. Og­ tað­ er ikki so lítið­, tí umframt sjálvt felag­ið­ reka tey eisini Bókadeildina, bókaklubban, Strok, Skú­lablað­ið­ og­ nú­ eisini Bókamið­søluna. Hesin p­ortalur er nú­ komin, og­ lærarafelag­ið­ vónar, at at p­ortalurin fer at vera til mikið­ g­ag­n hjá lærarum, børnum og­ øllum teimum, sum hava áhug­a fyri skú­lavið­urskiftum og­ bókum.