týsdagur 27. mars 2001síða 6

Nr. 60 - 27. mars 2001 11 10 Nr. 60 - 27. mars 2001 – Vit kunnu ikki rokna við at fáa blokkstuðul úr danska statskassan- um og framhaldandi hava so stór aktiv liggjandi hjá tí al- menna, sum annars kunnu privatiserast. Hetta eigur man at gera sær púra greitt, líka mikið um man er til høgru ella til vinstru í politikki sigur løgmaður, sum eisini heldur tað vera rætt við partabræva- marknaði, soleiðis at vanligi føroyingurin kann gera íløgur í partabrøv heldur enn bara at kunna seta pengarnar inn á uppsparing í peningastovunum SJÁLVSTÝRI OG PRIVATISERING Jan Müller Nú landsstýrið hevur lagt uppskot fyri tingið um yvirtøkur og minking av blokki hava vit spurt Anfinn Kallsberg, løg- mann, um privatiseringar er lyklaorðið og fortreytin fyri at kunna fara undir nýggja sjálvstýrisleistin? – Nú skulu vit minnast til, at danska stjórnin í sam- ráðingunum hevur sagt, at einar sjálvstøðugar Føroyar hava við sær fýra ára skiftistíð. Danir hava eisini fleiri ferðir undir samráð- ingunum sagt, at vit hava ein sterkan búskap í løtuni og ikki minst, at vit hava nakrar reservar í almennum høpi, har helvtin av banka- kervinum og stórur partur av vinnulívinum er í al- mennum regi sigur løg- maður, sum samtíðis vísir á, at bæði í Danmark og Noregi hava sosialdemo- kratiskar stjórnir framt álvarssamar privatiseringar av fyritøkum, sum eru nógv meira almennar enn tað vit kenna til. Tí heldur løgmaður, at hvat enn hendir, kunnu vit ikki rokna við at fáa blokkstuðul úr danska statskassanum og framhaldandi hava so stór aktiv liggjandi hjá tí almenna, sum annars kunnu privatiserast. Hetta eigur man at gera sær púra greitt, líka mikið um man er til høgru ella til vinstru í politikki. Løgmaður ivast heldur ikki í, at málið um privati- sering fer at verða tikið upp av donsku stjórnini fyrr ella seinni. – Tað, sum allir fíggjarfrøðingar siga, er, at vit hava stór aktiv í al- mennum høpi. Tað ræður so um at syrgja fyri at hava ein eftirspurning, áðrenn farið verður at bjóða út, tí annars fær man einki skila- gott úrslit burtur úr. Og fyri at kunna geva tí mein- iga føroyinginum møgu- leika at vera við, so heldur løgmaður, at neyðugt er við einum almennum útbjóð- ingarstað. Tað er tann skip- anin, sum íslendingar brúka og sum føroyingar eisini hava hugt at. Hon skal vera grundarlag undir eini føroyskari skipan á hesum øki. – Tað ber ikki til at pri- vatisera almennar fyritøkur við bara at selja tær út til nakrar stórar íleggjarar. Tað er heldur ikki tað vit ætla. Vit ætla, at hetta skal vera atgongdin hjá hvørjum einstøkum føroyingi at gera eina íløgu. Tí er tað neyð- ugt við einum partabræva- marknaði í Føroyum sigur Anfinn Kallsberg, sum heldur, at tað kann gott vera, at hann skal gerast í samvinnu við ein annan partabrævamarknað, so- leiðis at tú ikki hevur ta stóru umsitingina ol. Hetta er so ein fyritreyt fyri í heila tikið at fara undir privatiseringar. Harnæst er tað ein fortreyt fyri, at vanligi føroyingurin uttan hóvasták og lagaligari kann gera íløgur í aðrar privatar fyritøkur í Føroyum. Løgmaður sigur seg tí ikki vera samdan í tí, sum samfelagsfrøðingurin Súni á Dalbø segði í sendingini, sum danska sjónvarpið herfyri gjørdi um Føroyar. Í tí sendingini segði Súni á Dalbø, at tað er skeivt at fara undir privatisering av almennum fyritøkum í sambandi við ein parta- brævamarknað um somu tíð, sum oljuvinnan fer í gongd og útlendsk olju- feløg fáa fast undir fótum í Føroyum. – Heldur man fast við, at vit ikki skulu hava nakran partabrævamarknað í Før- oyum og verður hildið fast við almennu íløgurnar, er vandi fyri, at almennu fyri- tøkurnar, eitt nú Føroya Telé ikki fáa ta neyð- turviligu kapitaltilgongd- ina fyri at kunna halda seg ajour og til tess at kunna gera tær íløgur, sum skulu gerast fyri at fylgja við tíðini. Men tað krevur nógv. Og tað er har ein parta- brævamarknaður, sum er myntaður uppá, at vanligi uppspararin kann gera íløgur í partabrøv í skila- góðar fyritøkur – ístaðin fyri sum nú bara at vera vístur til at seta pengarnar inn á uppsparingkonto í føroyskum peningastovn- um – kemur inn. Áhugin hjá før- oyskum fyritøkum at vera við í eini komandi oljuvinnu er so stórur, at Vinnuhúsið og Oljubólkurin undir Føroya Arbeiðs- gevarafelag hava gjørt av at stovna felag fyri føroyskar fyritøkur í olju- vinnuni OLJUÁHUGAFELAG Jan Müller Mánadagurin 2. apríl kann gerast ein varði í føroyskari vinnusøgu. Tí henda dagin er ætlanin at stovna eitt sokallað “bransjufelag” fyri allar føroyskar fyritøkur, sum eru ella ætla sær at vera við í eini komandi olju- vinnu. Tað er Vinnuhús- ið/Føroya Arbeiðsgev- arafelag, sum tekur stig til hetta áhugaverd a tiltakið. Higartil hava áhugmálini hjá føroysk- um fyritøkum, sum virka í oljuvinnuni, ver- ið umsitin av Vinnuhús- inum og Oljubólkinum hjá Føroya Arbeiðsgev- arafelag. Nú meira “kjøt” bráddliga er við at koma á nýggju vinnuna eru avbjóðingarnar og har- við eisini umsitingarliga arbeiðið nógv størri. Tað er hetta, sum tey í Vinnuhúsinum hava sannað. Eitt fólk varð herfyri sett til at taka sær av at samskipa uppgávur í sambandi við nýggju oljuvinnuna. Og tað er greitt, at tað verður nógv at tríva í og halda skil á, nú ein heilt nýggj og stór vinna ger innrás í oyggjarnar. Oljubólkurin hevur í dag skrásett 145 føroysk virki og fyritøkur, sum siga seg hava áhuga fyri at vera við í ella fylgja við í komandi oljuvinn- uni. Fyribils er so skotið upp at kalla nýggja felagið fyri “Oljuvinnu- felagið” og kemur tað at verða bygt upp eins og t.d. Havbúnaðarfelagið, sum í dag er áhugafe- lagið hjá teimum før- oysku alarunum. Jan Mortensen, stjóri í Vinnuhúsinum sigur seg vóna, at tað verður stór undirtøka til aðalfundin. Hann heldur sjálvur, at hetta er rætta løtan at fara undir at stovna hetta felagið, tí nú verður av álvara farið í gongd við nýggju vinnuni. Hann ivast ikki í, at tørvur er á slíkum felag, tí mangt bendir á, at komandi oljutilgongdin fer at síggjast aftur í øllum tí føroyska samfelagnum. Tá er umráðandi at eis- ini føroysku fyritøkur- nar hava sítt egna felag og har eisini kunnu tosa við einari rødd. Tað skal so aftur lætta um sam- skiftið við bæði mynd- ugleikar og útlendsku feløgini, sum á ein ella annan hátt fara at hava tilknýti til komandi útviklingin í Føroyum. Danir fara at krevja privatisering Stovna Olju- vinnufelagið 2. apríl Anfinn Kallsberg, løgmaður: - Ein partabrævamarknaður er fortreyt fyri, at vanligi føroyingurin uttan hóvasták og laga- ligari kann gera íløgur í aðrar privatar fyritøkur í Føroyum Føroya Banki er millum almennu fyritøkurnar, sum ætlanin helst er at privatisera – At hækka lønirnar kann blíva ein boomerangur, sum gongur út yvir okkum øll. Tí vil eg appelera til allar kreftir um at seta seg niður og finna út av, hvat er best fyri hetta sam- felagið sigur Anfinn Kallsberg, løgmaður nú sáttamálasamráð- ingar standa fyri framman GÓÐU TÍÐIRNAR OG FAKFELØGINI Jan Müller Nú hetta landsstýrið fleiri ferðir hevur brúkt góðu tíðirnar og stóru yvirskotini á fíggjarlógunum sum eina grundgeving fyri at kunna fara undir at yvirtaka máls- øki og minka um blokkin hava vit spurt løgmann, um hann ikki eisini hevur roknað við, at fakfeløgini vilja hava lut í hesum góða úrsliti og tí fara at seta strong lønarkrøv! – Tað er gleðiligt, at tað hevur gingið so væl í samfelagnum. Tað vil tó vera ótrúliga óheppið, um man setir henda útviklingin yvir stýr, tí man ikki hevur tey neyðugu fyrilitini yv- irfyri hvørjum. – Men hvat nú um fak- feløgini krevja t.d. 20% í lønarhækking, nú seinasta lønarhækkingin er vorðin uppetin av prísvøkstrinum? Løgmaður vísir til kreppuárini í Føroyum. Tá vaks lønin ikki og keypi- orkan minkaði heldur ikki. Síðani hava vit fingið løn- arvøkstur, men tað sær út til, at sjálvt um tú hevur fingið ein hampuligan løn- arvøkstur er keypiorkan ikki vaksin tilsvarandi. Løgmaður heldur tí ikki, at skipanin við, at man bara skal hava meiri í løn fyri at hála inn aftur minkandi keypiorkuna er nøkur loysn í sær sjálvum. – Tí tað er, hvat tú hevur eftir í lummanum, tá alt er farið av, sum er tað avger- andi. Pumpa vit eitt høgt lønarlag upp við tilsvarandi hægri útreiðslustøði oyði- leggja vit okkara kapping- arføri. Tá vit so skulu út at kappast á altjóða marknað- inum, merkir tað, okkara vøra ikki kappingarfør í mun til tað, sum aðrir kunnu framleiða. Tað loysir seg tá ikki at framleiða hesa vøruna í Føroyum. Og tað ber aftur í sær, at tað, sum annars kundi loyst seg at framleitt í Føroyum, fellur niðurfyri, tí tað loysir seg ikki. Tá hava vit øll somul mist meira fyri minni. Komnir ov stutt – Tit í Fólkaflokkinum hava fleiri ferðir víst á, at tað skilabesta er heldur at lækka skattin og eisini minka um útreiðslurnar í almenna sektorinum, men tað hava tit als ikki klárað at livað upp til, nú tit hava stýrt í 3 ár! – Eitt sindur er komið, men eg eri samdur í, at hetta er alt ov lítið. Hvørja ferð man fær eina lønar- hækking í samfelagnum, so fara eini 65%, her hugsi eg bæði um skatta og av- gjalddstrýst, aftur í teir almennu kassarnar. Tí er okkara boðskapur at kom- pensera fyri dýrtíðina við at lækka skattatrýstið, tí harvið oyðileggur tú ikki kappingarførið. Fyri tann eintaka er tað líka frægt, at tú fær minni útreiðslur heldur enn størri inntøkur. Løgmaður sigur, at teir hava lækkað skattatrýstið við einum 40 mill. kr, men trupulleikin er tann, at út- reiðslurnar eru eisini hækk- aðar, og tað er serliga oljan. Løgmaður vísir á, at tað afturhaldið, sum hevur ver- ið í hesum útviklinginum gjøgnum øll 90-ini, skal nú fáast frá hondini uppá ein gang, allir prísir skulu upp osfr. Hann heldur tað vera sera óheppið, at man ikki hevur strangt eftirlit við tí. – Og nú at hækka lønirnar kann blíva ein boomerang- ur, sum gongur út yvir okkum øll. Tí vil eg appelera til allar kreftir um at seta seg niður og finna út av, hvat er best fyri hetta samfelagið. Mugu hugsa um samfelagið – Men mugu fakfeløgini ikki fyrst og fremst hugsa um, hvat er best fyri teirra limir? – Jú jú men tá man er ein partur av einum samfelag kann man ikki bara hugsa um seg sjálvan. Tað kann arbeiðarin ikki, tað kann arbeiðsgevarin ikki og tað kann tað almenna heldur ikki. Hetta er ein størri eind, sum skal ganga upp og hyggja vit ikki eftir hvørjum øðrum, so gongur tað útyvir bæði arbeiðs- gevarar-, arbeiðarar og samfelag, og tað var tað vit sóu í 90-unum. Arbeiðs- loysið fór upp á 25%, so tað loysir ongar trupulleikar, tvørturímóti. – Men er tað ikki eitt sindur øvugt nú at skula hoyra tykkum í Fólka- flokkinum tosa um at minka um tær almennu útreiðslurnar, tá tit so sita í 3 ár og tvørturímóti hava økt um hesar útreiðslur? – Almennu útreiðslurnar eru sjálvandi nógv vaksnar, men eg vil siga, at tær kundu verið vaksnar nógv meira. Anfinn Kallsberg vísir, at teir hava megnað at fáa eitt yvirksot uppá meira enn 600 mill. kr. Og sjálvandi kundi man koyrt teir pengarnar í umfar í Føroyum, men tá hevði tú havt ein nógv størri vøkstur í almenna sektorinum. Í mun til tann samlaða bú- skapin er almenni sek- torurin minkaður. Í dag hevur tú triðings býti mill- um almennar lønir, fram- leiðsluvinnu og fiskiskap. – So her eru nøkur við- urskifti, sum eru komin í betri javnvág. Men nú ræður um at halda tørn ikki minst tá vit ikki hava nakað arbeiðsloysi - har tú kanst risikera, at tú fær eitt økt lønartrýst, har tú kemur at skapa eina óhepna inflatión og uppá longri sikt kemur at oyðileggja okkara vinnu- lív. Hava ráð – Men skulu tit til at yvirtaka og minka blokk, verður tá ikki neyðugt at skerja burtur dupultfunk- tiónir, hava vit t.d. tá ráð til trý sjúkrahus, til nýggjan Smyril, til undirsjóvartunn- il til Norðoyggjar osfr.? – Ja,tað hava vit.Vit hava eitt yvirskot uppá 650 mill, harav skulu vit gjalda eitt avdrag uppá 150 mill., so vit hava eitt netto uppá 500 mill. Anfinn Kallsberg sigur víðari, at teir hava eina íløguætlan fyri komandi árini, sum fyri kommunur og land liggur uppá umleið 400 mill. kr. um árið, og tað er eftir hansara metan nokk til at viðlíkahalda hetta landið. -Vit skulu ansa eftir, í hvsssu er ikki nú vit hava fult arbeiði, at fara upp um tað. Í hesum liggur ein ávís útbygg- ingarætlan, so tað síggi eg ikki sum nakran trupul- leika. Oljuvinnan Tað, sum kann gerast ein trupulleiki í framtíðini, er, at vit fáa eina nýggja vinnu, oljuvinnuna. Hvat hon kemur at skapa av krøvum ella av eftirspurningi av arbeiðsmegi kann sjálvandi gera, at vit knappliga ikki hava fólk til at manna bæði ein almennan sektor og ein vinnuligan. Og tá er vandin øgiliga stórur fyri galloper- andi inflatión. Hinvegin haldi eg, at almenni sek- toruirn sum einki kann tillagast við 50 mill. kr. um árið. Tí hyggja vit at útviklinginum, sum hevur verið seinastu árini, so er tað ein vøkstur á fíggjar- lógini uppá 150 til 200 mill. kr. hvørt árið. Eg dugi ikki at síggja, at tað so ikki skal bera til at minka tann vøksturin við 50 mill. kr. um árið. Fremur ikki sam- starvið SAMGONGUSTEV Jan Müller Herfyri skipaði Unga Tjóðveldið fyri fólka- fundi á Vaglinum í Havn. Fleiri av røðar- unum funnust rættiliga harðliga at løgmanni. Vit hava spurt Anfinn Kallsberg, um hetta hevur havt nakra á- virkan á samstarvið í samgonguni? – Tá man fær slík persónlig høgg, sum eg fekk á Vaglinum henda dagin, so gevur tað einum nakað at hugsa um, og tað fær ein eisini til at ivast í nógvum tingum. Men hinvegin má man vera so mikið at sær komin, at man ikki letur per- sónliga forfongiligheit stýra einum og harvið ikki kunna arbeiða rationelt. Men tað er greitt, at hatta var ikki nakað, sum fremur samarbeiðið. Tað er so púra vist, og tað havi eg skrivað mær aftan fyri oyra. Anfinn Kallsberg hevur ongan hug til at gera viðmerkingar til, hvør tað var, sum vann og tapti í stríðnum millum Tjóðveldis- flokkin og Fólka- flokkin herfyri. –Tað er ikki ein spurningur um at vinna. Men tað er greitt, at størsta stríðið stóðst av, at eitt mál var farið í tingið uttan at hava fingið neyðugu góðkenning- ina frá tí eina sam- gonguflokkinum. Tí vórðu greið boð givin um at taka tað aftur, sum varð lagt fram, meðan eg var í Bret- landi. Og tað varð gjørt sigur løgmaður og vísir til, at fólka- atkvøðan er so heldur ikki við í tí leistinum, sum er lagdur fram, og tá kann ein sjálvandi gera sær sínar tankar um, hvør vann ella tapti. – Heldur tú, at loys- nin, sum tú fekk ígjøg- num, hevur sissað teir ónøgdu í Fólkaflokk- inum, sum hava hildið, at tit vóru farnir ov langt saman við Tjóð- veldisflokkinum? – Tað vil altíð vera eitt spenn í eins egna flokki, men man má hava álit á hvørjum øðrum. Politikkur er at samansjóva ting, sum røkka. Lønarhækking kann blíva boomerangur Anfinn Kallsberg, løgmaður: -Tá man er ein partur av einum samfelag kann man ikki bara hugsa um seg sjálvan. Tað kann arbeiðarin ikki, tað kann arbeiðsgevarin ikki og tað kann tað almenna heldur ikki. Hetta er ein størri eind, sum skal ganga upp og hyggja vit ikki eftir hvørjum øðrum, so gongur tað útyvir bæði arbeiðsgevarar-, arbeiðarar og samfelag