hósdagur 17. februar 2000síða 5

9 tíðindablaðið sosialurin Nr. 33 - 17. februar 2000 8 tíðindablaðið sosialurin Nr. 33 - 17. februar 2000 JÁKUP MØRK Í farnu viku vóru umboð fyri danska peningastovnin, Unibank, í Føroyum, í sam- bandi við eini møguligari endurfígging av føroysku kommunuskuldini. Umfíggja við lánsbrøvum Saman við Landsbankanum hevur danski peningastovn- urin seinastu tíðina arbeitt við einum uppskoti, sum hevur til endamáls at um- fíggja føroysku kommunu- skuldina. Talan er um, at eitt ný- stovnað felag skal selja lánsbrøv, soleiðis at neyð- ugi peningurin til endamál- ið fæst til vega. Sigurd Poulsen, lands- bankastjóri, vildi ikki gera nakrar serliga viðmerkingar til ætlanina, men hann vátt- aði tó fyri Sosialinum, at teir í løtuni arbeiða við hes- um. Víðari segði hann, at ein møgulig endurfígging, ella umlegging, krevur, at føroysku kommunurnar sýna neyðugt samhaldsfesti, soleiðis, at eisini tær komm- unur, sum ikki eru so øg- iliga skuldartyngdar, eru við í hesum. Hetta merkir somuleiðis, at tað hevur avgerandi týd- ning, at Tórshavnar Kom- muna er við, soleiðis at samlaðu upphæddirnar, sum skulu fíggjast, gerast nóg stórar. Júst hvussu stóra upphædd talan er um, kundi Sigurd Poulsen ikki siga, tí hetta hongur saman við, hvussu nógvar kommunur taka undir við ætlanini. Ivasamt við Havnini Leivur Hansen, borgarstjóri í Havn sigur við Sosialin, at býráðið enn ikki hevur tikið støðu til málið, men at fyrsta viðgerð av hesum verður á býráðsfundi í kvøld. Upp á spurningin um Leivur metti, at býráðið var positivt sinnað fyri upp- skotinum, svaraði borgar- stjórin, at hann sum so einki fekk sagt um hetta, tí málið hevði enn ikki verið til við- gerðar. Sjálvur helt Leivur tó, at eftir hansara tykki var tað rættuliga ivasamt, um stør- sta kommunan í landinum, enn eina ferð fór við í eina loysn saman við restini av landinum. Samstundis vísti hann á, at Havnin ikki hevði fyri neyðini at vera við, tá kom- munuavtalan varð undir- skrivað á heysti 1995, men at teir kortini gjørdist partur av ætlanini, til tess at før- oysku kommunurnar í felag kundu hjálpast úr kreppuni. Harumframt legði hann afturat, at teir eisini hava sýnt solidaritet, nú Lands- stýrið í løtuni arbeiðir við eini loysn, har ringast stød- du kommununar fáa mink- að um skuldarbyrðuna, so- leiðis at henda kemur niður á tríggjar álíkningar. Henda loysnin kostar í alt 67 mió.kr., harav landskassin rindar tær 25. Restin verður at býta millum tær kommu- nur, sum eiga innistandandi í kommunala kreppuláns- grunninum, og her er Tórs- havnar Kommuna nógv tann størsti innskjótarin. Av hesum 67 mió.kr. skulu tær 50 ætlandi nýtast til at gjalda skuld hjá ringast støddu kommununum, meðan tær seinastu 17 mió.kr. skulu endurrindast teimum kommunum, sum høvdu kurstap í samband við kommunuskuldarum- leggingina í 1995. Ikki neyðugt við umlegging Leivur Hansen legði tó aft- urat, at orsøkin til hansara støðu í málinum ikki er tann, at Tórshavnar Kom- muna ikki vil hjálpa ringast støddu kommununum. Hin- vegin er hetta grundað á, at tað eftir hansara tykki er ivasamt, um tað veruliga er neyðugt við eini nýggjari umfígging av kommunu- skuldini. Tá verandi avtala um før- oysku kommunuskuldina gongur úr, hin 30. no- vember 2000, fellur avtalan um rentuásetingina sam- stundis úr gildi. Marknaðarrentan hevur tó verið sera lág, síðani av- talan varð undirskrivað, og í fleiri førum hava komm- unur víst ónøgd, tí rentan smb. kommmunuskuldar- avtaluni hevur verið hægri enn marknaðarrentan, hóast hon hevur verið lægri enn ásett í upprunaligu láns- skjølunum. Leivur Hansen leggur tó dent á, at allir lánveitarar tó hava givið til kennar, at teir ikki hava ætlanir um at nýta gamla rentusatsin, og at tað tískil ikki skuldi verið neyð- ugt við eini umlegging. Harumframt hava føroy- sku peningastovnarnir eisini boðað frá, at eftir teirra tykki hava allar kommunur møguleika at umleggja lán- ini her á landi, treytað av at núverandi gjaldsskipan, har peningastovnarnir hava transport í skattainntøku- num, kann halda fram. Tískil heldur Leivur Han- sen, at tað kann tykjast løgi, at føroysku kommunurnar skulu leita sær uttanlands eftir møguligum kapitali til eina umfígging, tá vit sam- stundis eru í teirri støðu, at føroysku peningastovnarnir eru á tremur við peningi Púra greitt Jógvan við Keldu, býráðs- formaður í Klaksvík sigur, at Klaksvíkar Býráð hevur eina greiða fatan av støðuni. Býráðið hevur viðgjørt málið, og greið semja var um, at Klaksvíkar Komm- una í samstarvi við lánveit- arar sínar ætlar at loysa skuldarspurningin, uttan at nakað millumlið verður nýtt á vegnum. Greiða støða býráðsins er grundað á, at teir hava verið á vitjan hjá útlendsku lán- veitarunum, umframt at teir umvegis kommunusam- skipanina hava verið í sam- band við føroysku lánveit- arar sínar. Hjá øllum hesum er semja um, at eingin orsøk var hjá kommununi at nýta enn ein lánistovn, sum við tíðini kanska ferð at gerast ein kleppur heldur enn ein hjálp. Harumframt hevur kom- Klaksvíkin og Havnin siga nei munusamskipanin í seinast- uni givið til kennar, at før- oysku komunurnar í dag eru »eitt gott pappír«, og at tær tískil hava allar møguleikar at avgreiða síni fíggjarvið- urskifti sjálvar. Sjálvur er Jógvan við Keldu eisini av teirri fatan, at tað ikki er nøkur orsøk til, at enn ein stovnur trínur Landsbankin hevur saman við danska Unibank arbeitt við eini møguligari umlegging av føroysku kommunuskuldini, men stendur tað til býráðsformannin í Havn og Klaksvíkar býráð, verður henda ætlanin av ongum Sigurd Poulsen, landsbankastjóri, vil fegin hava eina loysn, har kommunurnar í felag umfíggja lán síni Leivur Hansen metir, at føroysku kommunurnar nú megna at klára seg sjálvar Í Klaksvík er støðan púra greið, sigur Jógvan við Keldur, býráðsformaður inn á føroyska pallin, tí eftir hansara tykki hava vit nóg mikið av stovnum her á landi. Eingin solidarisk loysn Sostatt er lítið sum røkist fyri, at ætlanini hjá Lands- bankanum og Unibank um eina solidariska skuldarum- legging verður langt lív lagað. Sum áður nevnt, er ein av fortreytunum fyri loysnini, at stóru kommunurnar eru við í hesum, men stendur tað til eitt samt Klaksvíkar Býráð og býráðsformannin í Havnini, verður hetta av ongum. Dansa nú í takt Fyri einum ella tveimum árum síðani stóðst nakað av blaðkjaki av, at tiltøkini Summartónar og Atlantsljómur vóru samstundis og tí líkasum tóku hvør frá øðrum. Nú hava fyrireikararnir kastað saman og í gjár løgdu teir fyrstu ætlanirnar fram DAGFINN OLSEN Tiltakið Summartónar byrj- aði fyrst í nítiárunum. Í ár er 9. ferðin, at tiltakið er. Fyrstu ferð var tiltakið í 4 dagar og ein útlendsk vitj- an var á skránni Nú er tiltakið vorðið meira umfatandi. Verk verða skrivað til Summar- tónar hvørt ár. Eisini er krav til tey útlendsku vitjandi, at tey hava á skránni eitt før- oyskt verk. Kristan Blak, fyrireikari sigur, at hetta er eingin trup- ulleiki, tí oftast eru tey fegin og spent uppá at royna at spæla føroysku verkini. Tað er í dag Føroysk Tón- askøld og Norðurlandahús- ið, ið skipa fyri. Byrja á berum Enn er einki fíggjarligt yvir- lit yvir tiltakið í ár. Ein trup- ulleiki, sum fyrireikarar av slíkum tiltøkum hitta hvørt ár, er nevniliga fíggingin. Hvørt tiltak, festivalur, er ein ætlan fyri seg og einki støðugt er at halda seg til. Byrjað verður á berum á hvørjum ári. Meting sigur, at umleið 1/ 5 partur verður goldin av landi og kommunum. Rest- in eru pengar úr hinum norðurlendku londunum. Fyrireikararnir ivast í, hvussu rættvíst hetta er, tí tiltakið er her og kastar av sær hjá okkum, Mannagongdin er ikki haldbar í áravís, eru fyri- reikararnir samdir um. Norðurlandahúsið stend- ur fyri tí praktiska og ber kanska 1/3 til 1/2 av kost- naðinnum. Bæði fyrireikararnir av Atlantsljómi og Summar- tónum vísa á, at nógv orka fer til at leita eftir peningi og at Føroyar ofta vísa á sína sterku mentan, men er samstundis millum tey lond, í letur minst í mun til íbúgvaratalið til mentan. Samstarv Ólavur Hátún er millum fyr- ireikararnar av Atlantsljómi. Summartónar og Atlants- ljómur eru enn sum áður hvør sín ætlan, men sam- starva nú. Tá Norðurlandahúsið kom, skipaði Ólavur saman við øðrum fyri sonevndum Tónlakadøgum í Norður- landahúsinum. Tá var eitt kór úr øllum landinum, nevnt Føroyakórið. Seinni datt heta niðurfyri og síðani spratt hugsanin um Atlants- ljóm, sum Havnarkórið fyri mestapartin stendur fyri. Nýtt er, at Atlantsljómur samstarvar við Summartón- ar soleiðis, at konsertirnar, ið hoyra inn undir Atlants- ljóm, eru á samlaðu skránni hjá Summartónum. Eins og Summartónar Skrivstovustjóri í Listaskálanum Hann er listamaður, sjálvlærdur, og hann fæst við alskins tilfar og ger design og grønlendsk bindimynstur. Hann gjørdi grønlendska flaggið og ger hópin av búmerkjum. Hann er skrivstovustjóri og hevur føroyska konu DAGFINN OLSEN Thue Christiansen er navn- ið. Hann er skrivstovustjóri í grønlendsku umsitingini, og hann er limur í nevndini fyri Norðurlandahúsið í Føroyum. Men umframt er hann sjálvlærdur listamað- ur. Og Thue er sanniliga list- amaður, ið fevnir víða. Hann gjørdi grønlendska flaggið. Hann er í heilum við í kappingum um bú- merki. Hann ger skurðmyndir, veggmyndir, standmyndir og gangnlist. Hann evnar úr horni, rek- aviði, jarni, skinni og øðr- um. Grønlendarin Thue Chris- tiansen er eisini grønlendari við hjartanum á rætta stað. Umframt, at hann design- ar klæði úr skinni og skræðu til íslendskan skræddara, so hevur hann eisini gjørt grønlendskt bindimynstur, tí hann helt tað vera heldur fjákut, at grønlenskar konur bundu frammand motiv á troyggjurnar. Eisini í samband við hald- ið fyri komu Eiriks Reyða til Grønlands hevur nógv verið gjørt burturúr. Thue setti fram spurningin, um einki var til teirra, ið vóru har áðrenn, men so var ikki. Tí framleiddi hann sjálvur minnismerki at koyra á brævbjálvar fyri at gera vart við hetta. Til mentanarhúsið í Nuuk, Katuaq, ið merkir trummustavur, hevur Thue gjørt talarastólin. Hetta er sera snøggur stólur úr skinni, reinsdjórahorni og hvalatonn, ið ímyndar stavnin á grønlendska konu- bátinum. Thue hevur føroyska konu. Mamma hennara er úr Havn og pápin úr Aal- borg. - Sostatt eru børn okkara úr øllum ríkinum, skemtar Thue. Hann hevur eisini roynt at búð í Havn og hann skilir tað mesta av tí, sum stendur at lesa í føroysku bløðu- num. Men tá føroyingar práta skjótt sínamillum, er verri at skilja. Í dag klokkan 16 letur Thue Christiansen upp list- aframsýning í Listaskála- num í Havn. Thue vísir pinkumynd av talarastólinum í Katuaq. Hann hevur í talarastólinum myndað stavnin á grønlendska konubátinum. Thue letur í dag upp framsýning í Listaskálanum. Mynd: Jens Kristan Vang leggja seg eftir Brahms í ár, so verður Brahms Requiem á skránni hjá Atlantsljómi. Í ár vitjar heimskendi diri- genturin Yaacov Bergman aftur. Hann var eisini her fyri tevimum árum síðani og stjórnaði tá ‚Verdis Re- quiem‘ og vil fegin vitja land okkara aftur, tí Føroyar hugtóku hann. Luttakarar á Atlantsljómi eru nógvir í tali. „Brahmskórið“, Føroyar 60 fólk (Havnarkórið + aðr- ir sangarar) Ginnungagap, Norra ,16fólk Dania Sonans, Danmark 35fólk. Sandnes Orkester- forening,17fólk Austrian Art Ensemble 20 fólk. Fø. Tónleikarar, 12 fólk. Solistar, 2 - (Lars T. Bertelsen, DK, Berghild Poulsen, FO). Dirigentur, Yaacov Bergman, USA íalt 163 luttakarar føroyingar 72 og útlend- ingar 91 Hugnaløtur kring landið Norðulandahúsið er við í til- tøkunum. Helga Hjörvar og Fróði Vestergaard frá Norðurland- ahúsinum siga, at í samband við Summartónar á bygd, er ætlanin at skipa fyri hugna- løtum. ikki bert vanligum konsertum, men heildar- upplivingum. Tiltøkini á bygd eru fleiri og tey eru ókeypis. Viðurkend fólk Nógv fólk eru á luttakara- skránni til bæði Atlantsljóm og Summartónar. Adubáran verður ikki við sum bólkur í ár, tí tey leggja orkuna í eina útgávu við før- oyskum tónleiki. Men fleiri teirra verða við sum ein- staklingar. Håkan Hagegaard er heimskendur, baryton. Tað hevur eydnast at fáa hann hendaveg, tí m.a. Ernst Dalsgarð jú starvast sum operasangari í Danmerk og tí kennir Håkan. Blásarakvintett Reykja- víkar er eisini sera kend. Um eina viku kemur út fløga, har hon spælir før- oyskan tónleik. Dentur verður lagdur ‚á tveir norðurlendskir tóna- smiðir til Summartónar í ár. Atli Heimir Sveinsson, Ísland, og Ib Nørholm, Danmark. Hesin seinni hev- ur verið lærari hjá Sunleif Rasmussen og Tróndi Bogason. Og so er tað heimskendi Yaccov Bergman, sum á At- lantsljómi stjórnar Brahms Requiem. Føroysk Tónaskøld skipar fyri Summartónum. Útlendskir vitjandi leika eisini altíð minst eitt føroyskt verk á ferðini Yaacov Bergman vitjaði í 1998 í Føroyum og stjórnaði Verdis Requiem. Nú vitjar hann aftur til Atlantsljóm og skal hann stjórna Brahms Requiem Mynd: Jens Kristian Vang.