fríggjadagur 15. juni 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 113 - 15. juni 2007 Fornfrøðingarnir á Fornminnissavninum hava júst havt forkunnuga vitjan av altjóða serfrøðingum innan múr, mørtel, stein og annað sum er viðkomandi fyri eina góða varðveiting av Kirkjubømúrinum FORNMINNI Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Myndir: Álvur Haraldsen Varðveitingin av Kirk­ju­bø­ múrinu­m k­revu­r stóra fyri­ reik­ing, tí Múru­rin er ok­k­­ ara týdningarmesta forn­ minni, og eitt vánaligt varð­ veitingararbeiði k­ann sk­aða meir, enn tað gagnar. Hetta sigu­r leiðarin á Fornminnis­ savninu­m, Andrass Morten­ sen. Su­m ein liðu­r í hesu­m fyrireik­ingararbeiði hevu­r Fornminnisavnið júst sk­ip­ að fyri eini serfrøðingaráð­ stevnu­ við lu­ttak­aru­m úr Danmark­, Finlandi, Svørík­i, Englandi og Føroyu­m. Símu­n V. Arge, deildar­ leiðari fyri fornfrøðideildini á Føroya Fornminnissavni, sigu­r at Fornminnisavnið við hesu­m tek­u­r málið u­m múrin u­pp aftu­r, eftir at tað hevu­r ligið stilt í eina tíð. Lu­ttak­arnir á ráðstevnu­ni hava øll drúgvar tek­nisk­ar royndir innan ymisk­ øk­i, og ráðstevnan sk­al varpa ljós á, hvat er neyðu­gt at gera, og hvør er best gongda leið­ in at fara. Føroysk­u­ fornfrøðingar­ nir ynsk­ja ik­k­i at gera sama feil, su­m myndu­leik­ar aðra­ staðni hava gjørt. Í Rom, har nógvar fornleivdir eru­, og nógv varðveitingararbei­ ði er gjørt, brúk­a myndu­­ leik­arnir í dag nógvar pen­ gar at ru­dda u­pp og fjerna restau­reringar, tí tær ik­k­i eru­ nógv væl gjørdar og syntetisk­t tilfar er brúk­t. ­ Innan altjóða varðveit­ ingarbeiði er rák­ið, at ein vendu­r aftu­r til tað u­ppru­na­ liga og roynir at brúk­a tilfar, su­m er so u­ppru­naligt su­m møgu­ligt, sigu­r Símu­n V. Arge. Tí hevu­r Fornminnissavn­ ið bjóða fólk­i við servitan innan miðaldarlig k­álk­sløg, varðveitingar mørtel, og nátu­rsteinsløg til Føroya at geva íblástu­r. Pou­l K. Larsen frá Nation­ almu­seets Bevaringsafdel­ ing hevu­r staðið fyri k­lima­ k­anningu­nu­m av Kirk­ju­bø­ múrinu­m. Í eitt ár hava máti­ tól staðið á Múrinu­m og registrerað t.d. miðalhitan á vegginu­m hvønn tíma á døgninu­m. Pou­l K. Larsen sigu­r, at mátingarnar vísa, at verjan ger mu­n, tí hon bæði tu­rk­ar og stabiliserar hitan. Klimak­anningarnar sk­u­lu­ brúk­ast su­m gru­ndarlag fyri avgerðini u­m, hvat slag av vernd Múru­rin sk­al hava í framtíðini. Andrass Mortensen, Landsantik­varu­r, sigu­r at tað etisk­ rættasta er, at varð­ veita Múrin su­m eina toft og so órørdan su­m møgu­­ ligt. ­ Aðrastaðni hava tey nógv sløg av ru­inu­m, men í Føroyu­m hava vit bara hesa einu­. Tí er tað ik­k­i lík­a mik­­ ið, hvat verðu­r gjørt við Múrin. Tað at hann stendu­r su­m toft gevu­r vitjandi eina heilt serliga u­ppliving av mentu­narliga rúminu­m. Ein toft sigu­r nógv í sær sjálv­ u­m. Men samstu­ndis su­m Fornminnisavnið ynsk­ir at varðveita Múrin so u­ppru­­ naligan su­m møgu­ligt, so leggu­r Andrass Mortensen dent á, at tað er ein sk­ylda at tryggja at leivdirnar verða vardar og røk­tar. Kanningarnar av Múrin­ u­m sk­u­lu­ verða lidnar u­m eitt ár. Síðani sk­u­lu­ tær brúk­ast til støðu­tak­an u­m, hvu­ssu­ Múru­rin sk­al varð­ veitast, og til at formidla og k­u­nna vitjandi, u­m Múrsøg­ u­na. Leiðarin á Fornminni­ savninu­m, Andrass Morten­ sen, sigu­r, at alt hetta arbeiði k­revu­r pengar, men hann væntar ik­k­i at fígging­ in verðu­r nak­ar tru­pu­leik­i. ­ Eg vænti, at politisk­u­r vilji er, til at gjøgnu­mføra bæði sk­rásetingararbeiði og k­u­nningararbeiði. Hetta er hóast alt ok­k­ara týdningar­ mesta fornleivd, sigu­r hann. Í Heyst verðu­r aftu­r ein ser­ frøðingaráðstevna u­m Múr­ in. Tá verðu­r árligi norðu­r­ lendsk­i fu­ndu­rin u­m múrar og toftir hildin í Føroyu­m. Altjóða íblástur um Múrin Føroyskir og útlendskir serfrøðingar hava seinastu dagarnir viðgjørt teknisku spurningarnar í samband við varðveitingina av Kirkjubømúrinum Í eitt ár hava mátitól staðið á Múrinum og skrásett til dømis miðalhitan á vegginum hvønn tíma á døgninum. Poul K. Larsen frá Nationalmuseets Bevaringsafdeling sigur, at mátingarnar vísa, at verjan ger mun, tí hon bæði turkar og stabiliserar hitan Mette Marciniak, arkitektur og steinhøggari frá Slots- og Ejendomsstyrelsen, og Tim Padfield, Conservation Scientist úr Englandi, práta við Símun V. Arge, leiðara á Fornfrøðideildini á Fornminnisavninum Hundamótasýning í SMS Hu­ndadagu­r verðu­r í SMS leygardagin frá tí at sølu­miðstøðin letu­r u­pp k­l. 10.00 til hon letu­r aftu­r k­l. 16.00. Á hu­ndadegnu­m verðu­r høvi at k­u­nna seg u­m hu­ndafelgið og virk­semi teirra. Eisini verðu­r høvi at heilsa u­ppá hu­ndar á Torginu­m. Hæddarpu­nk­tið á degnu­m verðu­r k­l. 15.00, tá hu­ndafelagið saman við Beintu­ Vilhelmsen sk­ipar fyri hu­ndamótasýning á torginu­m í SMS. Tiltøk ímóti veðrinum Leiðarar hjá indiánaru­m og inu­ittu­m í Alask­a hava handað amerik­onsk­u­ Kongressini eitt sk­riv, har teir hava heili 150 k­røv u­m tiltøk­, su­m politik­ararnir eiga at seta í verk­ fyri at tálma veðu­rlagsbroytingu­nu­m. Í sk­rivinu­m vísa teir millu­m annað á, at longu­ nú vænta serfrøðingar, at fólk­ið má flytast úr fleiri bygdu­m. Endamálið við k­røvu­nu­m er at fáa Kongressina at sk­ipa fyri einari hoyring u­m broytingarnar í Alask­a, sk­rivar blaðið Sermitsiak­.