mikudagur 4. juli 2007síða 7

7 tíðindi Nr. 126 - 4. juli 2007 Við stuðli frá oljufeløgum og Granskingarráðnum hevur Fróðskapar­ setrið sett kikaran á ferðingarmynstrið hjá seismikki í basalti. Í hesum døgum seta tey seismiskar mátistøðir upp á vestaru síðu á Streymoynni, og um fáar dagar verður Magnus Heinason gjørdur um til seismikkskip GranskinG Jan Müller jan@sosialurin.fo Útsýnið yvir á Koltur og Hestoynna er vakurt hendan dagin, har tey standa millum Gomlurætt og Velbastað við sínum jarðfrøðiligu mátitólum. Við síðuna av teimum er eitt hol grivið í jørðina, har mátitól er sett niðurí, sum skal máta seis­ miskar bylgjur. Eitt annað hol er grivið við síðuna av aftur til ein akkumulator, sum skal veita streym til seismiska mátitólið. Sum rosinan í pylsuendanum stendur ein steyri við antennu, sum mátar GPS frá fylgisveinum. ­ Hetta er ein seismisk mátistøð, eitt sokallað fleir­ komponenta seismometur, ið skal máta seismikkin, sum verður skotin frá Magnusi Heinason um fáar dagar, greiðir Hilmar Simonsen okkum frá. Hann er útbúgvin jarð­ frøðingur og er nú Ph.D.­ lesandi á Fróðskaparset­ rinum, og verkætlanin hann arbeiðir við snýr seg millum annað um at finna betri seismiskar mátihættir í økjum við nógvum basalti. Um fáar dagar verður f iskirannsóknarskipið Magnus Heinason gjørt um til seismikkskip, og tá skulu 20 tílíkar mátistøðir standa klárar á vestaru síðu á Streymoynni og Vágoynni. Tá Magnus Heinason hevur fingið neyðugu útgerðina setta umborð verður kósin sett gjøgnum Vestmanna­ sund, Skopunarfjørð, Tanga­ fjørð og møguliga eisini til Suðuroyar. Meiri vitan til vitan Verkætlanin kallast ”Gly­ VeST” og er stytting fyri ”Glyvursnes­Vestmanna­ Seismic­Tie”. Boringar eru áður gjørdar í Vestmanna og á Glyvursnesi, og hendan verkætlanin snýr seg um at sambinda hesar báðar boringarnar við seismikki. ­ Fyri at siga tað stutt, so vilja vit fáa meiri vitan um, hvussu seismiskar bylgjur uppføra seg í basaltfláum. Fleiri verkætlanir hava frammanundan sett kikaran á sama evni, og hendan hjá okkum byggir víðari á eina av teimum. ­ Við gransking fært tú meiri vitan, men óansæð hvussu nógv tú granskar, so fært tú ikki svarað øllum spurningum, men tú fært meiri vitan til vitan, sigur Hilmar Simonsen. Hann er einasti føroyingur sum so, ið er beinleiðis knýttur at vísindaliga parti­ num av hesi verkætlanini. Men á Fróðskaparsetrinum eru eisini tveir útlendingar sum báðir búgva í Føroyum, sum arbeiða við somu verkætlan. Harafturat eru fólk frá universitetinum í Cambridge og frá GEUS í Keypmannahavn knýtt at verkætlanini. Miðfláir tynnast suðureftir Kanadiumaðurin Jim Brown flutti til Føroya fyri tveimum árum síðani, tá hann fekk starv á Fróð­ skaparsetrinum. Hann kom tá úr Noregi, har hann hevði starvast í nøkur ár framman­ undan. Hann er professari í jarðalisfrøði og er tann, sum hevur fingið hetta hugskotið at sambinda Glyvursnes boringina við Vestmanna boringina. Ein av orsøkunum til hugskotið var, at boringar­ nar í Vestmanna og Glyvurs­ nesi hava givið ábendingar um, at munur er á tjúkdini á miðfláunum í Vestmanna og á Glyvurnesi, so at tær í Vestmanna eru uml. 1400 metrar til tjúkdar, meðan tær á Glyvursnesi eru uml. 1050 metrar til tjúkdar. Tað eru millum annað hesin tjúkdarmunurin á 350 met­ rar, sum seismikkurin antin skal vátta ella avsanna. Oljufeløg og Gransk­ ingarráðið stuðla Men høvuðsmálsetningurin við hesi verkætlanini er at fáa meiri vitan til vega um, hvussu seismikkur spjaðir seg í einum basaltháslætta, sum Føroyar eru partur av. Føroyar eru sum kunnugt bygdar upp av nógvum basaltfláum, og millum fláirnar eru ofta løg av royðugróti og ymsum legugrýti, og tað eru hesi skiftandi løgini sum gera tað torført at spáa um, hvussu seismisku bylgjurnar spjaða seg. ­ Við at máta seismisku signalini bæði á landi og sjógvi, so hava vit eitt betri grundarlag at arbeiða út frá, enn um seismikkurin bert varð máldur aðrastaðni, sigur Hilmar Simonsen. Saman við hinum lutakar­ unum í GlyVeST vónar hann, at verkætlanin fer at gera sítt til, at lættari verður at síggja ígjøgnum basaltið í framtíðini. Við at økja um hendan kunnleikan, so fáa sponsorarnir av verkætlan­ ini, sum eru oljufeløgini, eisini betur amboð til at leita eftir olju og gassi við Føroyar. Umframt oljufeløg so stuðlar Granskingarráðið eisini hesi verkætlanini. Stutt um seismikk Seismiskar mátingar er nýtsla av ljóðbylgjum, ið antin verða sendar av menniskjum gjøgnum jørð­ ina ella framkallaðar av jørðini sjálvari við jarðskjálvtum. Ferðin á ljóðbylgjunum er tengd at tilfarinum, sum bylgjurnar ferðast ígjøgnum. Til dømis er tað kent, at ljóðbylgjur ferðast við 330 metrum um sekundið gjøgnum luft og umleið 1500 metrum um sekundið gjøgnum vatn. Somu bylgjur ferðast við umleið 5000 metrum um sekundið gjøgnum granitt. Tá seismiskar bylgjur verða sendar gjøgnum jørðina verða tær reflekteraðar, har sum tilfarið í jørðini broytist. Hesar reflektiónir eru grundarlagið undir teimum tulkingum av undirgrundini, sum jarð­ frøðingurin ger. Seismikkur verður bæði brúktur í olju­ og námsídnaðinum og í vís­ indaligum høpi. Fróðskaparsetrið vil síggja gjøgnum basaltið Hilmar Simonsen (h.m.) testar, um seismiska mátistøðin virkar sum hon skal. V.m. eru Jim Brown, professari á Fróðskapar­ setrinum, sum er vegleiðari hjá Hilmar, og í bakgrundini Julia Kingsbury, ið lesur jarðfrøði á universitetinum í Cambridge. Mynd: Jens Kristian Vang Slóða fyri eftirskúla í Hvalba Hvalbiar Bygdaráð heldur fast um avgerðina at broyta byggisamtyktina so at ætlaði eftirskúli kann byggjast við fótbóltsvøllin og Roynhøllina. Bygdaráðið samtykti fyrr í ár at broyta byggisamtyktina, so at skúlin kann byggjast á stykkinum, men síðani hava 12 hvalbingar skrivað undir mótmæli ímóti at hetta verður gjørt. Í gjárkvøldið viðgjørdi Bygdaráðið ætlanina endaliga og samtykt varð at halda fast um ætlanina at broyta byggisamtyktina so at eftirskúlin kann byggjast á umrødda økinum. Men Innlendismálaráðið skal nú góðkenna, at byggisamtyktin veðrur broytt og hagar er málið nú sent, saman við mótmælinum frá teimum 12 hvalbingunum. Nýggjur varaskúlastjóri á Oyrarbakka 1. september tekur Jens Pauli G. Nolsøe, lærari í Felagsskúla­ num, við sum varaskúlastjóri í Felagsskúlanum á Oyrabakka. Felagsskúlastýrið hjá Eiðis kommunu og Sunda kommunu hava samráð við skúlastjóran sett Jens Paula sum varaskúlastjóra frá 1. august. Jens Pauli G. Nolsøe, ið hevur verið lærari í skúla­ num síðani august 2004, hevur áður m.a. verið deildarleiðari í P/F Føroya Tele í tíðarskeiðinum 1998 – 2004.