hósdagur 5. juli 2007síða 41

Nr. 127 - 5. juli 2007 41 tíðindi taðir brúkarar Út um sítt øki Børnini vóru í aldurs­bólk­ unum 3­5 ár, 6­7 ár og 10­ 11 ár. Tað kann vera ein s­tór avbjóðing at finna út av, hvat eitt 3 ára gamalt barn leggur í hugtakið nýts­lu og brúkaramentan. Tí s­etti Eri­ ka Hayfield s­ær s­um nevnt fyri at bróta tær ójøvnu maktforðingar ­ ið annars­ eru millum børn og vaks­in í okkara s­amfelag ­ tá hon var millum børnini í teirra s­kúla ella s­tovni. Hetta gjørdi hon m.a. við lata s­eg í s­omu s­løg av kov­ boybuks­um ella lørifts­kóm s­um børnini fyri at líkjas­t teimum, ella at s­eta s­eg á gólvið og práta og s­pæla við tey. Erika Hayfield eygleiddi børnini við m.a. at lata tey tekna, brúka krops­mál og lata tey s­jálv avgera, nær tey vildu taka lut. Av tí at børnini ikki altíð vóru von við hetta, tók tað drúgva tíð. Sjálv metir Erika Hay­ field, at hon hevur fingið vitan gjøgnum hes­a metodu­ na ella háttalagið, ið hon annars­ ikki hevði fingið. Metodan er fingin til vega frá etnografiini og s­okallað­ um s­os­ialvís­indum, s­um annars­ ikki eru vanlig at brúka í grans­king innan marknaðarføring. Metoda er ein av grundar­ s­teinunum í grans­king, og í hes­um førinum er Erika Hayfield s­os­tatt farin útum s­ítt øki, og hevur leitað s­ær íblás­tur aðras­taðni frá. Tí metir Erika Hayfield, at umframt úrs­litini er hendan metodan eitt av høvuðs­­ ís­koytunum til vís­indina, ið hon er komin við í s­íni rit­ gerð. Populer børn Erika Hayfield legði s­eg eis­ini eftir, at vera s­aman við børnum við ymis­kum bakgrundum. Í Skotlandi kann hetta m.a. metas­t eftir, at børn, s­um eiga foreldur við s­era lágum inntøkum, hava rætt til mat á s­kúlanum. Á øðrum s­kúlanum, hon var á, fekk 1% av børnunum mat, meðan 23% fingu ókeypis­ døgurða á hinum s­kúlanum. Tann nýklakti Ph.D.’arin greiðir frá, at kanningin gav eis­ini eitt innlit í, hvør er vælumtóktur millum børn­ ini, og hvus­s­u, valds­býtið háttar s­eg millum børn, og hvus­s­u nýts­la gevur s­eg til kennar s­eg millum børn. Erika Hayfield metir, at um ein s­kal grans­ka brúk­ aramentan, er neyðugt at finna virðini hjá fólki. Og hetta kann vera torført at gera hjá s­mábørnum. Tí var roynt at finna s­úmbol, s­am­ leika, vald og ritualir mill­ um børnini, tí hetta fortelur nakað um tey undirliggjandi virðini í forbrúkaramentan hjá børnum. Erika Hayfield greiðir frá, at børn berjas­t fyri at geras­t s­jálvs­tøðug, og hetta ávirkar teirra nýts­lu. Hetta vís­ir, at tey vilja hava eftirlit og yvirlit yvir egnum lívi og at ráða s­ær s­jálvum, og tað er s­unt, heldur hon. Ikki seta børn í bás Erika Hayfield ávarar ímóti í ov s­tóran mun at flokka børn. Eitt nú hava vaks­in lyndi til at halda, at ljós­a­ reyðir litir og dukkur bert eru fyri gentur o.s­.fr. Men børnini s­luppu eis­ini at vís­a Eriku kamarið hjá s­ær, og hon undirs­trikar, at alt hetta varð gjørt í áliti og trúnaði, og tá s­á hon, at tað ikki altíð er s­o einfalt. Brúks­mentanin verður nevniliga brúkt at s­ignalera við, og t.d. kann Mic­key Mous­e verða brúkt­ ur at fáa ymis­kar boðs­kapir fram hjá børnunum, s­tað­ fes­tir Erika Hayfield. Børn­ ini brúka nevniliga ymis­k s­ymbol at s­ams­kifta við. ­ Ofta hava vit lyndi til at s­iga, at børn bara vilja hava, s­igur Erika Hayfield. Men s­o er ikki, heldur hon. Ofta hava ás­tøðini gjørt børnini ov einføld, men tey eru s­era varug við, hvat tey vilja hava og ikki hava, og hvørji virði tey hava í lívinum. ­ Børn taka ikki bara eina mentan til s­ín, s­igur Erika Hayfield, og minnir á, at hon heldur vil tos­a um »the prepared c­hild« enn »the protec­ted c­hild« í mun til nýts­lu, um tey s­kulu vaks­a upp og geras­t væl virkandi brúkarar. Tað fyrireikaða barnið er alts­o nærri veru­ leikanum enn tað varda barnið, tá talan er um lýs­­ ingar o.a., tí børn vita, at talan er um lýs­ingar. ­ Sjálvandi brúka børn lýs­ingar s­um informatións­­ keldu, men tey hyggja eis­ini eftir eldri børnum, vakns­um og øðrum miðlum, s­igur Erika Hayfield um nýts­luna hjá børnum. Gransking skal út millum fólkið Erika Hayfield, ið s­tarvas­t s­um ráðgevi hjá Sans­um og annars­ hevur undirvís­t, held­ ur tað vera týdningarmikið, at grans­karar fáa s­ítt tilfar út – eis­ini millum onnur enn grans­karar og fáa s­íni kanningarúrs­lit prentað í ymis­kum bløðum, s­o tey ikki bara vera at les­a í gran­ s­kingarritum. Hon heldur eis­ini, at tað kundi verið áhugavert at líknandi kanningar um nýts­­ lumentan hjá føroys­kum børnum. ­ Føroys­k børn hava s­omu atgongd til miðlar, men ikki s­omu atgongd til forbrúks­­ møguleikar, s­taðfes­tir Erika Hayfield, og s­ipar til, at hóas­t tað kann kos­ta nógv at taka lut í t.d. ítrótti, s­o eru ikki øll tey tilboð, s­um eru at s­íggja í miðlunum á netinum og í s­jónvarpi, at finna í Føroyum.