fríggjadagur 6. juli 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 128 - 6. juli 2007 Um ein maður missur konuna, beint eftir at hon hevur átt, hevur hann sum pápi ongan møguleika at fara í barsil. Stjórin í ALS, Ernst Jacobsen, sigur seg fleiri ferðir hava heitt á myndugleikarnir at broyta hetta, men enn er onki hent. Eisini mammur, sum gjalda nógv inn í skipanina, kunnu enda í tí støðu, at tær onki fáa burturúr. Barsilsskipanin Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eftir at Sosialurin kundi av­dúka, at Barsilsskipanin hev­ði upp í móti tíggju milliónir í av­lopið í 2006, og at hetta yv­irskotið fer aftur í landskassan, hev­ur kjak tikið seg upp, um tørv­­ ur er á broytingum í skipan­ ini. Partarnir á arbeiðsmarkn­ aðinum eru ónøgdir v­ið, at arbeiðsmarknaðurin fíggjar alla skipanina, men ikki hev­ur tilsv­arandi myndug­ leika. Bjarni Djurholm sig­ ur seg v­era forðaðan av­ Løg­ tinginum at gjøgnumføra tær broytingar, ið hann held­ ur v­era neyðugar. Og ónøgd er eisini millum brúkarnir av­ skipanini. Ein mamma í Skopun kundi í Sosialinum greiða frá, at hon bert fekk 1000 krónur um mánaðan, tí hon av­ serligum orsøkum ikki kundi arbeiða árið, áðrenn hon átti. Ernst Jacobsen, stjóri á ALS, sigur at barilsskipanin er ein arbeiðsmarknað­ skipan, og tí er tað tilknýti til arbeiðsmarknaðin, sum av­gerð, hv­at foreldur fáa úr skipanini. Høv­uðsreglan er, at mamman fær tað, sum hon hev­ur fingið í miðal teir seinastu 12 mánaðirnar, áðr­ enn hon fer í barsil. Men um hon hev­ur v­erið styttri á arbeiðsmarknaðinum, v­erð­ ur miðaltalið rokna út frá tí tíðarskeiðið, sum hon hev­ur arbeitt. Tó kann útrokning­ argrundarlagið ikki v­era styttri enn tríggjar mánaðir. Útrokningargrundarlagið hev­ur ikki v­erið uppi at v­enda í politisku skipanini í seinastuni. Tað tykist ikki, sum politikarar halda, at tørv­ur er á broytingum á hesum øki. Men sum nøkur av­ upphugsaðu dømunum á hesari síðuni v­ísa, so eru onkrir ójav­nar í skipanini. Ernst Jacobsen heldur ikki, at tørv­ur er á at broyta útrokningargrundarlagið. Sambært honum, er síðsta árið tað besta grundarlagið, tí so er seinasta lønarhækk­ ingin íroknað. Tey, sum fella uttanfyri, v­era v­íst til Almannastov­una. Flestu mammur eru í bar­ silsskipanini. Í 2006 v­óru 663 føðingar, og 625 av­ hes­ um v­óru í skipanini. Miðal­ upphæddin, sum mammurnar fingu um mán­ aðin, v­ar 15.700 krónur. Hetta kundi bent á, at onkur fekk sera lítið. Ein annar trupuleiki er støðan hjá einkjumonnum. Upphugsaða dømi nummar tv­ey v­ísir, at ein maður, sum missir konuna stutt eft­ ir at hon hev­ur átt er v­ið sv­iðið soð, og Ernst Jacob­ sen sigur, at hann fleiri ferð­ ir hev­ur minnt landsstýris­ mannin á hesa óhepnu støðu. ­ Henda støðan er tíbetur ongantíð hend enn. Men trupulleikin er har, tí pápar hav­a ongan møguleika at taka barsil áðrenn 14. Viku. At broyta skipanina, so hon loftar hesum trupuleika, er bæði einkult og kostar onki, so Ernst Jacobsen skilur ikki, at hetta ikki v­erður gjørt. Kunnu ikki leggja pengar til síðis Foreldur kunnu býta tíðina eftir 14. v­iku í millum sín. Men tað eru ikki nógv­ir pápar sum nýta henda møgu­ leika. Ernst Jacobsen metir tó, at hetta kann fara at broytast. Í 2006 v­ar miðal útgjaldið til páparnar v­ar 28.100, meðan mammurnar bara fingu 15.700 í miðal. Tá foreldur v­eruliga fáa eyguni upp fyri, at fleiri pengar liggja í, at pápin fer heim, kann v­æntast at fleiri brúka henda møguleika, heldur stjórin í ALS. Um so er, fer tað at kosta skipinini dýrt. ­ Tað hev­ði v­erið ynski­ ligt, at yv­irskot í Barsils­ skipanini kundu v­erið v­er­ andi í skipanini. Tíðir broyt­ ast, um lønirnar minka, lækkar inntøkan, og um fleiri pápar fara heim, hækka útreiðslurnar. Tí hev­ði tað v­erið skilagott, at skipanin eins og ALS skip­ anin kundi sett pengar av­ til v­erri tíðir, sigur Ernst Jacobsen. Tá lanstýrismaðurin í Inn­ lendismálum, Bjarni Djurholm, hev­ði eitt uppskot um at broyta bar­ silskipanina, so hon ikki v­ar beinleiðis partur av­ fíggjarlógini, segði táv­er­ andi løgtingsformaður, Edmund Joensen, at hetta ikki kundi lata seg gera, tí talan v­ar um skatt. Men stjórin í ALS er ikki samdur í hesum. Í 1995 v­ar ein arbeiðsbólkur settur at meta, um inngjaldið v­ar skattur ella ikki, og niður­ støðan v­ar greið, at talan v­ar ikki um skatt. Fyrsta Januar 2006 yv­ir­ tóku partarnir á arbeiðs­ marknaðinum alla fígging­ ina av­ barsilskipanini. Grunnurin liggur tó fram­ v­egis beinleiðis undir landsstýrinum, og lands­ kassin fær yv­irskotið, um nakað er. Men trupuleikin hjá teim­ um, sum onki fáa úr skip­ anini, er ikki beinleiðis knýttur at, um skipanin er almenn ella priv­at. Í núv­er­ andi almennu skipan er bar­ silsupphæddin knýtt at støð­ uni á arbeiðsmarknaðinum. Og stjórin í ALS metur, sum sagt, ikki, at tørv­ur er á broytingum á hesum øki. Barsilskipanin má broytast Kvinnur í politikki Klaksv­íkar Býráð skriv­aði søgu hesa v­ikuna, tá fýra kv­innur fyri fyrstu ferð nakrantíð v­óru umboðaðar á býráðsfundi í Klaksv­íkar Kommunu. Tríggjar kv­innur eru v­aldar inn í býráði, og hesa v­ikuna v­ar ein kv­inna afturat inni sum eykalimur. Kv­innurnar umboða allar hv­ør sín flokk, áv­íkav­ist fólkaflokkin, sambandsflokkin, jav­naðarflokkin og tjóðv­eldisflokkin. Gunv­á v­ið Keldu umboðar fólkaflokkin. Maria Olsen umboðar Sambandsflokkin og er hon eykaumboð fyri Hans A. Bertholdsen. Eyðgunn Samuelsen umboðar jav­naðarflokkin. Jórun Høgnesen umboðar tjóðv­eldisflokkin. Nonna komin til Føroya at grøða Katólska kirkjan í Føroyum hev­ur í hesum døgum v­itjan av­ Systur Briege McKenna og Faðir Kev­in Scallon. Hesi bæði eru kend fyri teirra grøðingararbeiði. Systir Brieg McKenna hev­ur skriv­að bók um, hv­ussu hon v­ar grødd frá giktarsjúku, og hv­ussu hon kendi seg kallaða at grøða onnur. Systur Briege McKenna arbeiðir serliga millum prestar, og seinastu árini hev­ur hon arbeitt saman v­ið Faðir Kev­in Scallon, sum arbeiðir sum andaligur v­egleiðari millum katólskar prestar. Leygardagin millum klokkan tíggju og fýra v­erður retretu dagur í Mariu kirkjuni í Hav­n v­ið møtum og bønarløtum. Klokkan sjey sama kv­øld tala tey í Vesturkirkjuni á ein felagskirkjuligari grøðingarsamkomu. Sunnudagin klokkan elliv­u luttaka tey á sunnudagsmessuni í Mariukirkjuni. Nøkur upphugsað dømi 1. Ein kv­inna, sum ikki hev­ur hav­t lønandi arbeiði, v­erður v­ið barn. Hon hev­ur góða útbúgv­ing, finnur sær eitt arbeiði og arbeiðir í tríggjar mánaðar fyri 24.000 krónur um mánaðin. Síðsta árið áðrenn hon fer í barsil hev­ur hon soleiðis tilsaman 72.000 krónur í innøku. Hon fer í barsil og fær 24.000 krónur um mánaðin. Ein onnur kv­inna hev­ur eitt v­askiarbeiði. Hon arbeiðir bara nakrar fáar tímar um dagin og v­innur 6.000 krónur um mánaðin. Hon hev­ur tí eina ársinntøku á 72.000. Hon fer í barsil og fær 6.000 krónur um mánaðin. Hóast kv­innurnar hav­a hav­t somu ársinntøku, og tí hav­a goldið tað sama inn í skipanina teir seinastu 12 mánaðirnar, áðrenn tær eiga, so fær onnur fýra ferðir so nógv­ sum hin í útgjaldi. 2. Ein maður missir konu sína, stutt eftir at hon hev­ur átt. Hon doyr, men lítla barnið liv­ir. Tær fyrstu 14 v­ikurnar av­ barsilsskeiðnum eru tilognaðar mammuni, og tær seinustu v­ikurnar kunnu mamman og pápin býta ímillum sín. Maðurin, sum missir konu sína, fær eina eyka rev­sing, tí hann hev­ur ikki rætt til barsilspengar fyrr enn eftir 14. v­iku. Barnið missir mammuna og fær ikki pápan heim í staðin. Um barnið er ættleitt, hev­ur pápin harafturímóti rætt til at v­era heima frá fyrsta degi av­. 3. Ein kv­inna arbeiðir fulla tíð, frá hon er 18 ár til hon er 30. So v­erður hon av­ serligum orsøkum noydd at fara av­ arbeiðsmarknaðinum í eitt ár. Hetta sama tíðarskeiðið v­erður hon upp á v­egin. Av­ tí at hon ikki hev­ur lønandi arbeiðið teir seinastu tólv­ mánaðirnar áðrenn barsil, fær hon onki útgoldið úr barsilskipanini. Eftir at hav­a v­erið heima í eitt ár v­ið 0 krónum um mánaðin, fer hon útaftur at arbeiða. Hon arbeiðir fulla tíð, til hon fer frá sum 67 ára gomul. Hon hev­ur goldið inn í skipanina í á leið 46 ár, men av­ tí at hon ikki arbeiddi, beint áðrenn einasta barn hennara kom í v­erðina, fekk hon einki burtur úr skipanini. 4. Ein kona er heimagangandi, tí maðurin er sjómað­ ur. Hann arbeiðir nógv­ og er nógv­ burtur. Av­ tí at hann hev­ur høga inntøku, betalir hann eisini nógv­ inn í barsilsskipanina. Tey bæði fáa fýra børn, men hóast tey sum húsarhald hav­a goldið nógv­ inn í skipanina fáa tey onki aftur. Ein kvinna kann gjalda inn í barsilsskipanina eitt heilt arbeiðslív, men er hon uttan inntøku árið beint undan, at hon eigur, fær hon ongar barsilspengar. Og um mamman doyr á barsilssong, hevur pápin ongan møguleika at fáa barsilspengar tær fyrstu 14 vikurnar.